भारतीय तटरक्षक दलाच्या ताफ्यात आज ‘समुद्र प्रताप’ नावाचे अत्याधुनिक प्रदूषण नियंत्रण जहाज औपचारिकरीत्या सामील होणार आहे. गोव्यातील वास्को येथील जहाज बांधणी केंद्रात आयोजित विशेष सोहळ्यात संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांच्या हस्ते हे जहाज देशाला समर्पित केले जाणार आहे. सागरी प्रदूषण रोखण्यासाठी तयार करण्यात आलेल्या दोन विशेष जहाजांपैकी हे पहिले जहाज असून, यामुळे भारतीय तटरक्षक दलाची कार्यक्षमता आणि सागरी पर्यावरणाचे रक्षण करण्याची शक्ती अनेक पटींनी वाढणार आहे.
‘समुद्र प्रताप’ हे जहाज पूर्णपणे भारतीय बनावटीचे असून त्याच्या आराखड्यापासून बांधणीपर्यंतचे सर्व काम स्वदेशी तंत्रज्ञानाने झाले आहे. या जहाजाच्या निर्मितीत साठ टक्क्यांहून अधिक भारतीय साधनसामग्रीचा वापर करण्यात आला आहे. या जहाजाची लांबी एकशे चौदा पूर्णांक पाच मीटर असून त्याचे एकूण वजन चार हजार दोनशे टन इतके आहे. ताशी वीस सागरी मैलांपेक्षा जास्त वेगाने धावण्याची क्षमता असलेल्या या जहाजाची प्रवास मर्यादा सहा हजार सागरी मैल आहे, ज्यामुळे ते दीर्घकाळ समुद्रात गस्त घालू शकते.
या जहाजात जागतिक दर्जाची आधुनिक उपकरणे बसवण्यात आली आहेत. समुद्रात सांडलेले तेल शोधणे, प्रदूषणावर नियंत्रण मिळवणे आणि दूषित पाण्यातून तेल वेगळे करणे अशी गुंतागुंतीची कामे हे जहाज अत्यंत प्रभावीपणे करू शकते. याव्यतिरिक्त, जहाजावर आग विझवणारी अत्याधुनिक यंत्रणा, सागरी सुरक्षेसाठी आवश्यक साधने आणि समुद्रात संकटात सापडलेल्या लोकांचा शोध घेऊन त्यांना वाचवण्यासाठी लागणारी सामग्री सज्ज ठेवण्यात आली आहे.
भारताच्या सागरी परिसंस्थेचे रक्षण करण्याच्या दिशेने हे एक अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. समुद्रातील वाढत्या प्रदूषणकारी घटकांशी झुंज देण्यासाठी तटरक्षक दलाला या जहाजाच्या रूपाने एक अत्यंत शक्तिशाली शस्त्र मिळाले आहे, ज्यामुळे भविष्यातील पर्यावरणीय धोके कमी होण्यास मदत होईल.
‘समुद्र प्रताप’ या जहाजाचे मुख्य केंद्र कोची येथे राहणार असून, तिथून ते दक्षिण किनारपट्टीवरील सागरी सुरक्षा, अग्निशमन आणि शोध व बचाव कार्याची धुरा सांभाळेल. या जहाजातील प्रगत तंत्रज्ञानामुळे भारताला आपल्या समुद्री सीमांचे प्रदूषणापासून संरक्षण करणे अधिक सोपे होणार आहे. पृथ्वीच्या सागरी पर्यावरणाचे जतन करण्याच्या भारताच्या संकल्पाला या जहाजामुळे मोठे बळ मिळाले असून, आत्मनिर्भर भारताच्या जहाज बांधणी क्षेत्रातील हे एक मोठे यश आहे.
