दिल्लीतील भारत मंडपम येथे पार पडलेल्या “इस्टिक २०२५” या भव्य परिषदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशातील विज्ञान आणि नवकल्पनेला नवी दिशा देणारी घोषणा केली. त्यांनी “आर अँड डी आय” म्हणजेच संशोधन आणि नवकल्पना विकास योजना जाहीर करत एक लाख कोटी रुपयांचा निधी संशोधन क्षेत्रासाठी उपलब्ध करून देण्याची घोषणा केली. पुढील पाच वर्षांत या योजनेच्या माध्यमातून भारताला तंत्रज्ञान, उद्योग आणि विज्ञान क्षेत्रात आत्मनिर्भर बनवण्याचे उद्दिष्ट आहे.
पंतप्रधान मोदी यांनी आपल्या भाषणात सांगितले की, “भारत केवळ वापरकर्त्या देशाच्या भूमिकेत राहू शकत नाही; आपल्याला जगाला दिशा देणारा देश बनावे लागेल.” त्यांच्या मते, या योजनेद्वारे भारतातील संशोधन संस्था, विद्यापीठे, खाजगी उद्योग आणि नवउद्योजक यांना एकत्र आणून नव्या कल्पनांचा विकास घडवून आणला जाईल. विशेषतः कृत्रिम बुद्धिमत्ता, जैवतंत्रज्ञान, पर्यावरणसंवर्धन, अंतराळ संशोधन आणि सूक्ष्मकणाधारित तंत्रज्ञान या क्षेत्रांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक केली जाणार आहे.
या निधीचा मोठा भाग केवळ सरकारी प्रकल्पांपुरता मर्यादित न राहता खाजगी क्षेत्रालाही खुला राहील. त्यामुळे स्टार्टअप्स, संशोधक आणि नवकल्पनांना चालना मिळेल. मोदी यांनी म्हटले की, “भारताचा विकास फक्त आर्थिक वाढीवर अवलंबून नसून, ज्ञानावर आधारित समाज निर्माण करण्यावर अवलंबून आहे.” या उपक्रमामुळे हजारो युवकांना संशोधनाच्या क्षेत्रात रोजगार व शिक्षणाच्या नव्या संधी मिळतील.
योजनेच्या माध्यमातून देशभरात अत्याधुनिक प्रयोगशाळा, संशोधन केंद्रे आणि नवकल्पना केंद्रे उभारली जाणार आहेत. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना वैज्ञानिक प्रकल्पांमध्ये सहभागी होण्याची संधी मिळेल. मोदी यांनी सांगितले की, “प्रत्येक गावात, प्रत्येक विद्यापीठात संशोधनाची ज्योत प्रज्वलित व्हावी, हीच आमची इच्छा आहे.” या माध्यमातून विज्ञान आणि शिक्षण यांचा थेट संबंध प्रस्थापित करून देशाच्या सर्वांगीण विकासाला गती दिली जाईल.
या परिषदेत देश-विदेशातील अनेक उद्योगपती, वैज्ञानिक आणि धोरणतज्ज्ञ उपस्थित होते. त्यांनी भारताच्या या नव्या संशोधन धोरणाचे स्वागत केले आणि भारत जगातील वैज्ञानिक केंद्रबिंदू बनेल, असा विश्वास व्यक्त केला. मोदी यांनी शेवटी सांगितले की, “ही एक लाख कोटींची योजना केवळ आकड्यांत मोजता येणार नाही तर ती भारताच्या नव्या विचारांची आणि उज्ज्वल भविष्यातील वैज्ञानिक दृष्टीची पायाभरणी ठरणार आहे.”
