मुंबई सध्या वायू प्रदूषणाच्या वाढत्या विळख्यात सापडली आहे. शहराच्या मध्यवर्ती भागांमध्ये, विशेषत: माझगाव आणि वरळी यांसारख्या उच्चभ्रू आणि महत्त्वाच्या परिसरांमध्ये हवेची गुणवत्ता सातत्याने खालावत आहे. हवेचा गुणवत्ता निर्देशांक धोकादायक पातळीवर पोहोचल्याने, मुंबईतील नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात आले आहे. या गंभीर परिस्थितीमुळे मुंबईची तुलना आता देशातील सर्वाधिक प्रदूषित शहरांपैकी एक असलेल्या दिल्लीशी केली जात आहे.
माझगाव आणि वरळी हे मुंबईतील वायू प्रदूषणाचे सर्वाधिक प्रभावित क्षेत्र ठरले आहेत. शहरातील विविध हवा गुणवत्ता निरीक्षण केंद्रांच्या नोंदीनुसार, या भागांमध्ये नायट्रोजन डायऑक्साइड यांसारख्या विषारी घटकांचे प्रमाण चिंताजनक आहे. या भागांचा हवेचा निर्देशांक नियमितपणे एकशे पन्नासच्या वर, म्हणजे खराब श्रेणीत, आणि अनेकदा अडीचशे ते तीनशे पर्यंत अत्यंत खराब श्रेणीत नोंदवला जात आहे. तीनशेच्या पुढे गेल्यास तो गंभीर मानला जातो, ज्यामुळे तातडीच्या आरोग्य आणीबाणीची स्थिती निर्माण होते. माझगाव परिसरात नायट्रोजन डायऑक्साइड वायूची पातळी अनेकवेळा शहरात सर्वाधिक आढळली आहे. हा वायू प्रामुख्याने वाहनांच्या धुरामुळे उत्सर्जित होतो आणि श्वसनमार्गासाठी अत्यंत हानिकारक असतो.
मुंबईतील या विशिष्ट भागांमध्ये प्रदूषण वाढण्यामागे अनेक मानवनिर्मित आणि नैसर्गिक कारणे कारणीभूत आहेत. मुंबईत सध्या मेट्रो रेल्वेचे विविध टप्पे, कोस्टल रोड प्रकल्प आणि मोठ्या प्रमाणात सुरू असलेले पुनर्विकास प्रकल्प वायू प्रदूषणाचे सर्वात मोठे स्रोत आहेत. बांधकाम स्थळांवर धूळ नियंत्रण नियमांचे योग्य पालन न केल्याने प्रचंड धूळ हवेत पसरते. बांधकामाचा कचरा उघड्या वाहनातून नेला जातो, ज्यामुळे रस्त्यावर धूळ आणि सूक्ष्म कण जमा होतात. वरळी आणि माझगाव, दोन्ही ठिकाणी वाहतुकीची मोठी वर्दळ असते. वाहतूक कोंडीमुळे वाहने एकाच जागी थांबून राहतात, ज्यामुळे इंधनाचे अपूर्ण ज्वलन होते आणि विषारी वायू मोठ्या प्रमाणात उत्सर्जित होतात. शहरात दररोज वाढणारी खासगी वाहनांची संख्या देखील प्रदूषणात भर घालत आहे.
या वाढत्या प्रदूषणामुळे मुंबईकरांना अनेक गंभीर आरोग्य समस्यांचा सामना करावा लागत आहे. यामुळे दमा, श्वासनलिकांचा दाह, आणि फुफ्फुसांचे इतर गंभीर आजार वाढले आहेत. प्रदूषित हवा हृदयविकारांना निमंत्रण देते. रक्तवाहिन्यांमध्ये सूज वाढल्याने हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका वाढतो. लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि गर्भवती महिला यांच्यावर या प्रदूषणाचा सर्वाधिक वाईट परिणाम होत आहे. डॉक्टरांनी नागरिकांना एन-पंच्याण्णव मास्क वापरण्याचा आणि सकाळी किंवा संध्याकाळी बाहेर फिरणे टाळण्याचा सल्ला दिला आहे.
वाढत्या प्रदूषणावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी मुंबई महानगरपालिकेने आता कठोर उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. प्रदूषण नियंत्रण नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या अनेक मोठ्या बांधकाम प्रकल्पांना पालिकेने नोटीस बजावली आहे, ज्यात वरळीतील काही प्रकल्पांचा समावेश आहे. नियमांचे पालन न केल्यास बांधकाम थांबवण्याचे आदेश दिले जात आहेत.
