स्वतंत्र बातमी

महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने तृतीयपंथीयांच्या हक्कांच्या दृष्टीने एक अत्यंत महत्त्वाचे आणि ऐतिहासिक पाऊल उचलले आहे. राज्यातील एसटी बसस्थानकांवर आता तृतीयपंथीयांसाठी स्वतंत्र स्वच्छतागृहे उभारण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.

राज्यातील सार्वजनिक ठिकाणांवर तृतीयपंथीयांना अनेकदा स्वच्छतागृहांचा वापर करताना अडचणींचा सामना करावा लागतो. पुरुष किंवा महिलांच्या स्वच्छतागृहात जाताना त्यांना मिळणारी वागणूक आणि तिथली अस्वस्थता लक्षात घेता, त्यांच्यासाठी स्वतंत्र व्यवस्था असावी अशी मागणी सातत्याने होत होती. यावर सकारात्मक विचार करत, राज्य परिवहन महामंडळाचे उपाध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक यांनी राज्यातील सर्व विभाग नियंत्रकांना यासंदर्भात स्पष्ट निर्देश दिले आहेत. जिथे शक्य आहे, तिथे बसस्थानकांवरील सध्याच्या स्वच्छतागृहांच्या इमारतीमध्येच तृतीयपंथीयांसाठी स्वतंत्र कक्षाची सोय केली जाईल. ज्या बसस्थानकांचे पुनर्विकास किंवा नवीन बांधकाम प्रस्तावित आहे, तिथे आराखड्यामध्येच तृतीयपंथीयांच्या स्वतंत्र स्वच्छतागृहाचा समावेश करणे आता अनिवार्य करण्यात आले आहे. ही स्वच्छतागृहे सहज ओळखता यावीत यासाठी त्यावर स्पष्टपणे तृतीयपंथी असे फलक लावण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. हा निर्णय केवळ पायाभूत सुविधा निर्माण करण्यापुरता मर्यादित नसून, तो एका मोठ्या सामाजिक बदलाचे प्रतीक आहे.

तृतीयपंथीयांना समाजात सन्मानाने वावरता यावे आणि त्यांना मूलभूत सुविधांपासून वंचित राहावे लागू नये, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. सार्वजनिक बसस्थानकांसारख्या गजबजलेल्या ठिकाणी तृतीयपंथीयांना सुरक्षित वाटणे आवश्यक आहे. स्वतंत्र स्वच्छतागृहामुळे त्यांच्या गोपनीयतेचा आणि सुरक्षेचा प्रश्न सुटण्यास मदत होईल. सर्वोच्च न्यायालयाने आणि विविध उच्च न्यायालयांनी तृतीयपंथीयांना तृतीय लिंग म्हणून मान्यता दिल्यानंतर, त्यांना सर्व सार्वजनिक सुविधांमध्ये वाटा मिळणे हा त्यांचा कायदेशीर हक्क ठरला आहे. एसटी महामंडळाचा हा निर्णय याच कायदेशीर चौकटीला बळकटी देणारा आहे.

महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाची बससेवा ही राज्याची जीवनवाहिनी मानली जाते. दररोज लाखो प्रवासी या सेवेचा लाभ घेतात, ज्यामध्ये तृतीयपंथीयांची संख्याही मोठी आहे. विशेषतः ग्रामीण भागातून शहरांकडे प्रवास करताना बसस्थानके हा महत्त्वाचा थांबा असतो. तिथे अशा प्रकारची सुविधा उपलब्ध झाल्यामुळे तृतीयपंथी प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुखकर आणि सुसह्य होणार आहे.