जागतिक स्तरावर भारताची लष्करी शक्ती आणि सामरिक दबदबा वाढवण्याच्या उद्देशाने संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेतला आहे. जगातील सर्वात वेगवान आणि अचूक क्षेपणास्त्र म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ‘ब्रह्मोस’ची नवीन आणि अधिक प्रगत आवृत्ती विकसित करण्याचे काम आता अंतिम टप्प्यात पोहोचले आहे. ध्वनीच्या वेगापेक्षा कित्येक पटीने अधिक वेगाने धावणाऱ्या या क्षेपणास्त्राच्या नव्या स्वरूपामुळे भारताच्या रणनीतिक शक्तीत अभूतपूर्व वाढ होणार आहे. हे नवीन क्षेपणास्त्र केवळ लांब पल्ल्याचेच नाही, तर शत्रूच्या कोणत्याही अत्याधुनिक संरक्षण यंत्रणेला सहजपणे चकमा देण्यास सक्षम असेल, ज्यामुळे भारताची सुरक्षा व्यवस्था अधिक अभेद्य होणार आहे.
सध्या भारतीय लष्कराकडे असलेल्या ब्रह्मोस क्षेपणास्त्राची मारा करण्याची क्षमता सुमारे तीनशे किलोमीटरपर्यंत मर्यादित आहे. मात्र, बदलत्या सामरिक गरजा आणि सीमेवरील वाढती आव्हाने लक्षात घेऊन तज्ज्ञांनी याची व्याप्ती प्रचंड प्रमाणात वाढवण्याचे नियोजन केले आहे. या नवीन आवृत्तीची मारक क्षमता चारशे पन्नास किलोमीटरपासून सुरू होऊन ती तब्बल आठशे किलोमीटरपर्यंत विस्तारली जाणार आहे. या विस्तारित पल्ल्यामुळे भारताला आपल्या सीमांच्या पलीकडे असलेल्या शत्रूच्या महत्त्वपूर्ण तळांवर, रसद पुरवठ्यावर आणि धोरणात्मक स्थानांवर अचूकतेने आणि वेगाने हल्ला करणे शक्य होईल. यामुळे भारताची लष्करी लवचिकता आणि प्रतिसाद देण्याची क्षमता अधिक प्रभावी होणार आहे.
भारत-रशिया सहकार्य आणि तांत्रिक सुधारणा ब्रह्मोस हे भारत आणि रशिया यांच्यातील यशस्वी तांत्रिक सहकार्याचे प्रतीक मानले जाते. या नव्या प्रगत आवृत्तीच्या संशोधनामध्ये दोन्ही देशांतील तज्ज्ञ क्षेपणास्त्राची गती आणि स्थिरता वाढवण्यासाठी अहोरात्र प्रयत्न करत आहेत. संशोधनामध्ये केवळ पल्ला वाढवण्यावरच नव्हे, तर क्षेपणास्त्राचे वजन कमी करून त्याचा आकार अधिक सुटसुटीत करण्यावरही भर दिला जात आहे. यामुळे हे प्रगत क्षेपणास्त्र लढाऊ विमाने, युद्धनौका, पाणबुड्या आणि जमिनीवरील फिरत्या तळांवरून सहजपणे डागता येईल. आधुनिक इंजिन तंत्रज्ञानाचा वापर करून याची मारक क्षमता अधिक भेदक आणि संहारक बनवण्यात येत आहे.
शत्रूच्या रडारला चकमा देण्याचे विशेष तंत्रज्ञान या प्रगत ब्रह्मोस आवृत्तीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तिचे ‘स्टील्थ’ तंत्रज्ञान आणि वेगवान गती. विस्तारित पल्ला आणि अतिवेग यामुळे शत्रूच्या रडार यंत्रणेला या क्षेपणास्त्राचा माग काढणे जवळपास अशक्य होईल. जर शत्रूने क्षेपणास्त्र विरोधी यंत्रणा सक्रिय केली, तरीही ब्रह्मोसचा वेग इतका प्रचंड असेल की तिला हवेतच रोखणे अत्यंत कठीण जाईल. काही गोपनीय अहवालांनुसार, या नवीन प्रकारच्या ब्रह्मोसच्या प्राथमिक चाचण्यांची तयारी पूर्ण झाली असून, 2027 च्या उत्तरार्धापर्यंत हे क्षेपणास्त्र पूर्णपणे विकसित होऊन प्रत्यक्ष सेवेत दाखल होण्याची दाट शक्यता आहे.
जागतिक सामरिक स्थितीत भारताचा वाढता दबदबा एकूणच, संरक्षण संशोधन क्षेत्रात ब्रह्मोसच्या या नव्या आवृत्तीमुळे भारताचे सामरिक स्थान जागतिक स्तरावर अधिक दृढ होणार आहे. या तंत्रज्ञानामुळे भारताला आपल्या शेजारील देशांशी असलेल्या सीमांचे रक्षण करणे अधिक सुलभ होईल आणि कोणत्याही संभाव्य संकटाचा प्रतिकार करण्यासाठी देश सदैव सज्ज राहील. भारताच्या भविष्यातील सुरक्षा धोरणात हे क्षेपणास्त्र कणा ठरणार असून, यामुळे केवळ लष्करीच नव्हे तर राजनैतिक क्षेत्रातही भारताची बाजू अधिक मजबूत होईल. हे प्रगत क्षेपणास्त्र म्हणजे भारतीय विज्ञानाचा आणि जिद्दीचा एक अनोखा आविष्कार ठरणार आहे.
