महाराष्ट्राच्या हवामानात सध्या कमालीचे आणि अनाकलनीय चढ-उतार पाहायला मिळत असून, संपूर्ण राज्यात विषम वातावरणाचे सावट पसरले आहे. गेल्या काही दिवसांपासून राज्याच्या विविध भागांत पहाटे कडाक्याची थंडी आणि दुपारच्या वेळी अंगाची लाहीलाही करणारी उष्णता असा दुहेरी अनुभव नागरिक एकाच वेळी घेत आहेत. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, दक्षिणेकडून येणाऱ्या बाष्पयुक्त वाऱ्यांमुळे काही जिल्ह्यांत ढगाळ वातावरण निर्माण झाले होते, ज्याचा परिणाम तापमानावर झाला आहे. मात्र, आता हे ढग विरळ होऊ लागल्याने तापमानात पुन्हा एकदा दोन ते तीन अंश सेल्सिअसने मोठी घट किंवा वाढ होण्याची शक्यता निर्माण झाली असून, निसर्गाचा हा लपंडाव पुढील काही दिवस असाच सुरू राहणार आहे.
राज्यातील विविध विभागांचा विचार करता, मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्रातील काही विशिष्ट पट्ट्यांमध्ये पुढील दोन ते तीन दिवसांत किमान तापमानात दोन ते तीन अंशांची लक्षणीय घट अपेक्षित आहे. पावसाळी वातावरण पूर्णपणे निवळल्यानंतर आता जमिनीतील आर्द्रता कमी झाली असून, त्यामुळे रात्रीचे किमान आणि दिवसाचे कमाल तापमान यांच्यातील तफावत मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे. ही तफावत वाढल्यामुळेच पहाटे नागरिकांना उबदार कपड्यांची गरज भासते, तर दुपारी पंख्याचा वापर करावा लागत आहे. हवामान खात्याने स्पष्ट केले आहे की, वातावरणातील हा असमतोल केवळ पुढील दोन दिवसांपुरता मर्यादित नसून, संपूर्ण आठवडाभर अशाच प्रकारचे बदल अनुभवायला मिळतील.
राज्यातील तापमानाची सविस्तर आकडेवारी पाहिल्यास थंडीचा प्रभाव कुठे अधिक आहे, हे स्पष्ट होते. उत्तर महाराष्ट्रातील निफाड येथील गहू संशोधन केंद्रात गुरुवारी किमान तापमान आठ पूर्णांक चार अंश सेल्सिअस इतके नीचांकी नोंदवले गेले. त्याचप्रमाणे धुळे येथील कृषी महाविद्यालयाच्या परिसरात पारा नऊ पूर्णांक चार अंश सेल्सिअसपर्यंत खाली घसरला होता. विदर्भातील गोंदिया जिल्ह्यातही बोचऱ्या थंडीचा जोर कायम असून तिथे नऊ अंश सेल्सिअस किमान तापमानाची नोंद झाली आहे. उपराजधानी नागपूरमध्ये किमान तापमान जरी अकरा अंशांच्या आसपास असले, तरी दुपारच्या वेळी मात्र तिथे कडक ऊन पडत असल्यामुळे उष्णतेचा चटका अधिक तीव्रतेने जाणवत आहे.
राज्यातील या विषम हवामानामुळे पहाटेचा गारठा काही भागात मंदावला असला, तरी उत्तर भारताकडून येणाऱ्या शीतहरींमुळे खान्देश आणि विदर्भातील संध्याकाळची थंडी अधिक बोचरी झाली आहे. दिवसा सूर्यप्रकाशाची तीव्रता जास्त असल्याने जमिनीचे तापमान झपाट्याने वाढते, मात्र सूर्यास्तानंतर ही उष्णता तितक्याच वेगाने बाहेर पडल्याने रात्रीचा पारा घसरत आहे. हवामान खात्याने दिलेल्या माहितीनुसार, तापमानातील हे टोकाचे चढ-उतार पुढील काही दिवसांत पिकांच्या वाढीवरही परिणाम करू शकतात. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी आणि सामान्य नागरिकांनी निसर्गाच्या या लहरीपणाचा अंदाज घेऊनच आपल्या दैनंदिन कामांचे नियोजन करावे आणि योग्य ती खबरदारी घ्यावी, असा सल्ला दिला आहे.
हवामानातील या अनपेक्षित आणि वारंवार होणाऱ्या बदलांचा सर्वाधिक फटका सर्वसामान्यांच्या आरोग्याला बसत आहे. एकाच वेळी थंडी आणि उष्णतेचा सामना करावा लागत असल्याने शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती कमी होऊन आजारपणाचे प्रमाण वाढले आहे. विशेषतः वृद्ध व्यक्ती, लहान मुले आणि श्वसनाचे विकार असलेल्या रुग्णांना या वातावरणाचा मोठा त्रास होत आहे. घरोघरी सर्दी, खोकला, घसादुखी आणि तापाचे रुग्ण वाढत असल्याचे दिसून येत आहे. या पार्श्वभूमीवर, वैद्यकीय तज्ज्ञांनी नागरिकांना उबदार कपडे वापरणे, सकस आणि पोषणयुक्त आहार घेणे तसेच शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यासाठी पुरेसे कोमट पाणी व द्रवपदार्थ घेण्याचे कळकळीचे आवाहन केले आहे.
