स्वतंत्र बातमी

कोकणच्या किनारपट्टीवर सध्या थंडीचा कडाका वाढला असून, याच काळात रायगड जिल्ह्यातील अलिबाग, मुरूड, श्रीवर्धन आणि उरण यांसारख्या प्रमुख कोळीवाड्यांमध्ये सुक्या मासळीचा हंगाम पूर्ण बहारात आला आहे. समुद्रातून मिळणाऱ्या ओल्या मासळीचे प्रमाण वाढल्याने आणि बाजारात ओल्या मासळीला योग्य दर मिळत नसल्याने मच्छीमारांनी मोठ्या प्रमाणावर मासळी सुकवण्यावर भर दिला आहे. यामुळे जिल्ह्यातील प्रमुख बाजारपेठा सुक्या मासळीच्या सुगंधाने ओसंडून वाहत आहेत. पहाटेपासूनच समुद्रकिनारी मासळी सुकवण्यासाठी कोळी महिलांची मोठी लगबग पाहायला मिळत असून, या व्यवसायामुळे किनारपट्टीवरील अर्थव्यवस्थेला नवी उभारी मिळाली आहे.

जिल्ह्यात सध्या मासेमारीसाठी चार हजार नऊशे त्र्याण्णव अधिकृत नौका कार्यरत आहेत. या नौकांच्या माध्यमातून दररोज टनवारीने मासळी किनार्यावर येत आहे. ओल्या मासळीचे दर गडगडल्यामुळे मच्छीमार बांधव आता ही मासळी फेकून न देता ती शास्त्रोक्त पद्धतीने सुकवून साठवून ठेवत आहेत. प्रामुख्याने बोंबील, वाकटी, सोडे, जवळा, अंबाड आणि मांदेली यांसारख्या प्रकारच्या मासळीला सुकवणीसाठी पसंती दिली जात आहे. मासळी सुकवण्यासाठी बांबूच्या साहाय्याने तयार केलेल्या ‘कनाथी’ आणि सिमेंटचे मोठे ओटे यांचा वापर केला जात असून, कडक उन्हामुळे मासळीचा दर्जाही उत्तम राखला जात आहे.

रायगड जिल्ह्यातील सुक्या मासळीच्या व्यापाराचा आवाका पाहता, या क्षेत्रात वर्षाकाठी सुमारे तीस ते पस्तीस कोटी रुपयांची प्रचंड उलाढाल होते. जिल्ह्यातील सुमारे साडेचार हजार मच्छीमार कुटुंबे थेट या व्यवसायावर अवलंबून आहेत. ओल्या मासळीच्या तुलनेत सुकी मासळी दीर्घकाळ टिकत असल्याने, मच्छीमार महिला याची विक्री केवळ स्थानिक बाजारातच नाही, तर पुणे, मुंबई आणि नाशिक यांसारख्या मोठ्या शहरांतील घाऊक व्यापाऱ्यांनाही करतात. या व्यवसायामुळे ग्रामीण भागातील महिलांना मोठ्या प्रमाणावर रोजगार उपलब्ध झाला असून, त्यांच्या हक्काचे आर्थिक स्रोत निर्माण झाले आहेत.

सध्या बाजारात आवक मोठ्या प्रमाणात असल्याने सुक्या मासळीचे दर ग्राहकांच्या खिशाला परवडणारे आहेत. वेगवेगळ्या मासळीचे वाटे आणि ढीग शंभर रुपयांपासून ते पाचशे रुपयांपर्यंत उपलब्ध आहेत. विशेषतः जवळ्याची पाटी दोनशे ते अडीचशे रुपयांना मिळत आहे, तर बोंबील आणि कोळंबीचे दरही सध्या स्थिर आहेत. पावसाळ्याच्या चार महिन्यांत जेव्हा समुद्र खवळलेला असतो आणि मासेमारीवर बंदी असते, तेव्हा हीच सुकी मासळी लोकांच्या ताटात मुख्य स्थान घेते. त्यामुळेच, उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला म्हणजेच एप्रिल-मे महिन्यात या मासळीचे दर किलोमागे पाचशे ते सातशे रुपयांपर्यंत वधारतात, ज्याच्या तुलनेत सध्याची खरेदी खवय्यांसाठी फायदेशीर ठरत आहे.

थंडीच्या सुट्ट्यांमुळे रायगडच्या समुद्रकिनाऱ्यांवर पर्यटकांची मोठी गर्दी होत आहे. किनाऱ्यावरील प्रेक्षणीय स्थळांसोबतच पर्यटक आता येथील सुक्या मासळीच्या बाजारांनाही आवर्जून भेट देत आहेत. रसायने न वापरता नैसर्गिक उन्हात सुकवलेली मासळी पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र ठरत असून, अनेक पर्यटक घरी जाताना मोठ्या प्रमाणात सुकी मासळी खरेदी करून नेत आहेत. यामुळे स्थानिक कोळी महिलांच्या मालाला थेट गिऱ्हाईक मिळत असून, दलालांची साखळी मोडीत निघण्यास मदत होत आहे. निसर्गाची साथ आणि वाढती मागणी यामुळे यंदाचा सुक्या मासळीचा हंगाम रायगडच्या मच्छीमारांसाठी सुखावह ठरेल, अशी चिन्हे दिसत आहेत.