वाढते शहरीकरण आणि कमी होत चाललेली शेतजमीन या पार्श्वभूमीवर, शहरातच शेतीचे धडे गिरवण्यासाठी नवी मुंबईतील खारघर येथे पहिले शहरी कृषी केंद्र कार्यान्वित झाले आहे. यासाठी कोकण कृषी विकास प्रतिष्ठान आणि दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ यांच्यात नुकताच एक महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करार करण्यात आला आहे.
नवी मुंबई शहराचे नियोजन करणाऱ्या सिडको प्रशासनाने काही वर्षांपूर्वी उच्च-दाब वीजवाहिन्यांच्या खालील रिकाम्या जमिनींचा वापर कशा प्रकारे करता येईल, यासाठी धोरण आखले होते. या जमिनींवर पक्की बांधकामे करता येत नसल्याने, त्या ठिकाणी हरित क्षेत्र विकसित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. याच धोरणाचा भाग म्हणून खारघर सेक्टर पाच मधील उत्सव चौकाजवळील जमीन २००८ मध्ये कोकण कृषी विकास प्रतिष्ठानला रोपवाटिका आणि कृषी माहिती केंद्रासाठी देण्यात आली होती. आता या जागेचे रूपांतर एका सुसज्ज शहरी कृषी केंद्रात झाले आहे. या केंद्राच्या माध्यमातून शहरी शेतीला शास्त्रोक्त आधार देण्यासाठी कोकण कृषी विद्यापीठासोबत करार करण्यात आला आहे. या प्रसंगी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. संजय भावे, प्रतिष्ठानचे व्यवस्थापकीय विश्वस्त शेखर सावंत आणि इतर मान्यवर उपस्थित होते. या कराराचा मुख्य उद्देश हा शहरात उपलब्ध असलेल्या कमी जागेत, बाल्कनीमध्ये किंवा टेरेसवर शेती कशी करावी, याचे मार्गदर्शन करणे, रासायनिक खतांचा वापर टाळून विषमुक्त अन्न पिकवण्यावर भर देणे, कृषी क्षेत्राशी संबंधित विविध उद्योजकता आणि कौशल्य विकास प्रशिक्षण आयोजित करणे, हा आहे.
खारघरमधील या केंद्रात केवळ माहिती दिली जाणार नसून, प्रत्यक्ष अनुभवावर आधारित शिक्षण दिले जाईल. यात प्रामुख्याने आधुनिक शेती तंत्रज्ञानाची प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिके दाखवली जातील, हौशी शेतकरी, महिला बचत गट आणि विद्यार्थ्यांना शेतीचे तांत्रिक शिक्षण दिले जाईल, शाळा आणि महाविद्यालयांच्या सहली आयोजित करून विद्यार्थ्यांना अन्नाचे महत्त्व आणि शेतीची प्रक्रिया समजावून सांगितली जाईल. येथे आधीच विविध स्थानिक आणि दुर्मिळ जातींच्या रोपांची लागवड करण्यात आली आहे, ज्यांचे जतन केले जाणार आहे. हवामान बदलाचे संकट आणि वाढती लोकसंख्या यामुळे अन्नसुरक्षेचा प्रश्न निर्माण होत आहे. ग्रामीण भागातील शेती निसर्गाच्या लहरीपणावर अवलंबून असताना, शहरात किचन गार्डन किंवा अर्बन फार्मिंगच्या माध्यमातून ताजी फळे आणि भाज्या मिळवणे शक्य आहे. यामुळे शहराचे तापमान कमी होण्यास आणि प्रदूषण नियंत्रणास मदत होते. या केंद्राच्या स्थापनेमुळे पर्यावरणप्रेमींनी आनंद व्यक्त केला असला, तरी काही स्थानिक नागरिकांनी उच्च-दाब वाहिन्यांच्या खालील जमिनीच्या वापराबाबत सुरक्षाविषयक प्रश्न उपस्थित केले होते. मात्र, प्रतिष्ठानने स्पष्ट केले आहे की, हा प्रकल्प पूर्णपणे पर्यावरणपूरक असून यात कोणतेही कायमस्वरूपी बांधकाम केलेले नाही आणि तो सार्वजनिक हिताचा आहे.
