भारतीय लष्कराने भविष्यकालीन युद्धांचे स्वरूप ओळखून सन 2026हे वर्ष ‘आधुनिक माहिती यंत्रणा’ वर्ष म्हणून घोषित करण्याचा क्रांतीकारी निर्णय घेतला आहे. हा केवळ एक तांत्रिक बदल नसून, भारतीय सैन्याच्या कार्यपद्धतीत केलेला आमूलाग्र बदल आहे. या संकल्पनेनुसार, हिमालयातील उंच शिखरांपासून ते कच्छच्या वाळवंटापर्यंत तैनात असलेला प्रत्येक जवान एका शक्तिशाली डिजिटल जाळ्याने जोडला जाणार आहे. यामुळे युद्धभूमीवरील विखुरलेली माहिती एका जागी संकलित करून, तिचा वापर शत्रूचा विनाश करण्यासाठी करणे शक्य होईल.
पारंपारिक युद्धपद्धतीत वरिष्ठ मुख्यालयाकडून मिळालेले आदेश प्रत्यक्ष युद्धभूमीवर पोहोचण्यास आणि तिथल्या परिस्थितीचा अहवाल परत येण्यास जो वेळ लागत असे, तो आता पूर्णपणे संपुष्टात येणार आहे. या नवीन आराखड्यांतर्गत ‘प्रत्यक्ष वेळेतील माहिती’ हीच मुख्य शक्ती असेल. उपग्रहाद्वारे मिळणारी चित्रे, सीमेवरील संवेदक आणि टेहळणी करणाऱ्या विमानांची माहिती थेट रणभूमीवरील सैनिकाच्या हातातील उपकरणावर उपलब्ध होईल. यामुळे कमांडरला सेकंदाच्या व्या भागात शत्रूच्या हालचालींवर अचूक निर्णय घेणे आणि प्रतिहल्ला करणे शक्य होईल.
भारतीय लष्कर आता केवळ मानवी कौशल्यावर अवलंबून न राहता, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि माहितीच्या सखोल विश्लेषणाचा वापर करणार आहे. युद्धभूमीवर एकाच वेळी हजारो घटना घडत असतात, ज्यांचे विश्लेषण मानवी मेंदूला इतक्या वेगाने करणे कठीण असते. अशा वेळी कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही सर्व माहिती तपासून शत्रूचा नेमका इरादा काय आहे, हे ओळखण्यास मदत करेल. मशीन लर्निंगच्या माध्यमातून यंत्रणा स्वतःहून जुन्या अनुभवातून शिकतील, ज्यामुळे संभाव्य सायबर हल्ले आणि तांत्रिक घुसखोरी रोखण्यासाठी भारताकडे एक भक्कम सुरक्षा कवच निर्माण होणार आहे.
या आराखड्याचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे भूदल, नौदल आणि हवाई दल यांच्यातील समन्वयासाठी तयार करण्यात येणारा ‘सामायिक माहिती मंच’ होय. अनेकदा वेगवेगळ्या दलांमध्ये माहितीची देवाण-घेवाण करताना तांत्रिक अडचणी येतात, पण या नवीन डिजिटल जाळ्यामुळे तिन्ही दलांचे मुख्यालय एकाच मंचावर असतील. यामुळे जर हवाई दलाला शत्रूची हालचाल दिसली, तर त्याची माहिती काही क्षणात भूदलाच्या तोफखान्याला मिळेल. या एकात्मिक प्रणालीमुळे भारतीय सैन्यदल एकसंध आणि अधिक घातक शक्ती म्हणून समोर येईल.
या संपूर्ण प्रकल्पात ‘आत्मनिर्भर भारत’ या धोरणाला सर्वाधिक महत्त्व दिले गेले आहे. या डिजिटल रणनितीसाठी लागणारी सर्व सॉफ्टवेअर्स आणि नेटवर्किंग उपकरणे भारतातच विकसित केली जात आहेत. यामुळे भारतीय लष्कराची गुप्त माहिती परकीय देशांच्या सर्व्हरवर जाण्याचा धोका पूर्णपणे टळणार आहे. मुख्य कमांडर आणि वरिष्ठ संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते, हा आराखडा भारतीय लष्कराला एक चपळ, आधुनिक आणि जगातील कोणत्याही शक्तीला टक्कर देणारे समर्थ सैन्य म्हणून सिद्ध करेल. सन 2026 सालापर्यंत भारतीय सेना डिजिटल युगातील एक महाशक्ती म्हणून जागतिक नकाशावर आपली मोहोर उमटवेल.
