चालू वर्षाचा विचार करता सन 2025 हे जागतिक इतिहासात निसर्गाच्या महाविनाशक आणि रौद्र रूपासाठी कायमचे स्मरणात राहील. या वर्षभरात पृथ्वीच्या पाठीवर सर्वच खंडांमध्ये निसर्गाचा कोप पाहायला मिळाला असून, यामुळे मानवी संस्कृती आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेचे अतोनात नुकसान झाले आहे. एका प्रतिष्ठित आंतरराष्ट्रीय अभ्यास अहवालाने प्रसिद्ध केलेल्या आकडेवारीनुसार, उष्णतेच्या तीव्र लाटा, प्रदीर्घ दुष्काळ, जंगलांमधील भीषण वणवे, ढगफुटी आणि महाभयंकर चक्रीवादळांमुळे जगाला तब्बल एकशे बावीस अब्ज डॉलरपेक्षा अधिक म्हणजेच भारतीय चलनानुसार सुमारे दहा लाख कोटी रुपयांहून अधिक रकमेचा आर्थिक फटका बसला आहे. या नुकसानीमध्ये केवळ मालमत्तेचीच हानी झाली नसून, भविष्यातील विकासाच्या संधींनाही मोठा खिळ बसला आहे.
सदर अहवालात नैसर्गिक आपत्तींच्या वाढत्या तीव्रतेवर खोलवर प्रकाश टाकण्यात आला आहे. मागील काही दशकांच्या आकडेवारीची तुलना केली असता, सन 2025 मधील आपत्तींचे प्रमाण अत्यंत चिंताजनक असल्याचे स्पष्ट होते. या संकटांचा विळखा केवळ आर्थिक क्षेत्रापुरता मर्यादित नसून, यामुळे जगातील कोट्यवधी लोकांचे दैनंदिन जीवन, रोजगार आणि आरोग्य व्यवस्था पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, या घटनांना केवळ ‘नैसर्गिक’ म्हणणे आता चुकीचे ठरेल, कारण यामागे मानवी हस्तक्षेपामुळे वेगाने बदलत जाणारे हवामान हेच सर्वात प्रमुख कारण आहे. पृथ्वीच्या तापमानात होणारी वाढ ही आता केवळ चर्चा न राहता, ती मानवी जीवनासाठी एक अस्तित्वाची लढाई बनली आहे.
या वर्षात विविध देशांमध्ये घडलेल्या प्रादेशिक दुर्घटना आर्थिक नुकसानीच्या दृष्टीने अत्यंत महागड्या ठरल्या आहेत. जगातील विकसित आणि विकसनशील अशा दोन्ही राष्ट्रांना निसर्गाच्या कोपाचा सामना करावा लागला. काही खंडांमध्ये उन्हाळ्याच्या काळात जंगलांमध्ये लागलेल्या वणव्यांनी इतके भीषण रूप धारण केले होते की, त्यामध्ये हजारो घरे, उद्योग आणि अमूल्य वनसंपदा अवघ्या काही दिवसांत राख झाली. तर दुसऱ्या बाजूला, महासागरांमध्ये निर्माण झालेल्या शक्तिशाली चक्रीवादळांनी किनारी भागातील पायाभूत सुविधांची पूर्णपणे दाणादाण उडवली. या घटनांमध्ये केवळ शेकडो लोकांनी आपले प्राण गमावले नाहीत, तर शेती, दळणवळण, इंटरनेट सेवा आणि वीजपुरवठा यंत्रणा कित्येक आठवडे ठप्प झाल्यामुळे अब्जावधींचा व्यापार बुडाला आहे.
दक्षिण आशियाई क्षेत्राचा विचार करता, येथील भौगोलिक स्थितीमुळे निसर्गाच्या लहरीपणाचा फटका सर्वाधिक बसला आहे. विशेषतः या भागात झालेल्या अतिवृष्टीमुळे आलेल्या महापुरात सुमारे एक हजार आठशे साठ हून अधिक नागरिकांचा बळी गेला आहे. लाखो लोकांना आपले हक्काचे घर सोडून सरकारी छावण्यांमध्ये आश्रय घ्यावा लागला, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर मानवी स्थलांतराची समस्या निर्माण झाली आहे. पुराच्या पाण्यामुळे रस्ते, पूल आणि धरणे वाहून गेल्याने पुनर्बांधणीसाठी आता अवाढव्य निधीची गरज भासणार आहे. याव्यतिरिक्त, उभी पिके नष्ट झाल्यामुळे अन्नधान्य सुरक्षा धोक्यात आली असून, महागाईचा मोठा बोजा सामान्य जनतेच्या खांद्यावर पडला आहे.
भविष्यातील भयावह चित्राचा इशारा देताना या अहवालात असे स्पष्टपणे म्हटले आहे की, जर जगाने वेळीच सावध होऊन पर्यावरणाच्या रक्षणासाठी ठोस पावले उचलली नाहीत, तर ही आर्थिक आणि जीवितहानी दरवर्षी वाढतच जाईल. केवळ तात्पुरत्या उपाययोजना करण्यापेक्षा हवामान बदल रोखण्यासाठी जागतिक स्तरावर कडक धोरणे आखणे आणि आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणांना अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देणे आता अनिवार्य झाले आहे. निसर्ग संवर्धन, वृक्षारोपण आणि प्रदूषणावर नियंत्रण मिळवणे हे केवळ पर्यावरणासाठी नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेला स्थिरता देण्यासाठीही आवश्यक आहे. हा अहवाल शासन आणि नागरिक या दोघांसाठीही एक जागृत करणारा इशारा असून, निसर्गाशी जुळवून घेऊनच विकास साधण्याची गरज याद्वारे अधोरेखित करण्यात आली आहे.
