स्वतंत्र बातमी

महाराष्ट्रात फेब्रुवारी महिन्याचा पहिला आठवडा सुरू होताच निसर्गाचे चक्र बदलल्याचे चित्र स्पष्ट दिसत आहे. राज्यातील बहुतांश भागांमध्ये थंडीचा कडाका अचानक ओसरला असून त्या जागी उन्हाच्या तीव्र झळा जाणवू लागल्या आहेत. सध्या राज्याच्या अनेक भागांत कमाल तापमान सरासरीच्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या वाढले असून, त्याचा पारा तीस ते तेहतीस अंश सेल्सिअसपर्यंत जाऊन पोहोचला आहे. फेब्रुवारीच्या सुरुवातीलाच उन्हाळा सुरू झाल्याची जाणीव लोकांना होत आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या ताज्या अंदाजानुसार, केवळ हा आठवडाच नव्हे तर संपूर्ण फेब्रुवारी महिन्यात तापमानाची ही स्थिती सरासरीपेक्षा अधिक राहण्याची चिन्हे आहेत. या अचानक झालेल्या बदलामुळे नागरिकांच्या आरोग्यावर आणि दैनंदिन कामकाजावर मोठा परिणाम होताना दिसत असून, दुपारच्या वेळी घराबाहेर पडणे कठीण झाले आहे.

नैसर्गिकरीत्या हिवाळ्याच्या काळात उत्तर भारताकडून येणाऱ्या अतिशय थंड वाऱ्यांच्या प्रवाहांमुळे महाराष्ट्रात हुडहुडी भरवणारा गारवा निर्माण होतो. मात्र, यंदा या थंड वाऱ्यांचा प्रभाव कमी झाला असून उत्तरेकडून येणाऱ्या प्रवाहांचा वेग मंदावला आहे. याउलट, दक्षिण दिशेकडून येणाऱ्या बाष्पयुक्त आणि उष्ण वाऱ्यांनी राज्याच्या भूभागावर आपले नियंत्रण मिळवले आहे. या वाऱ्यांच्या बदलामुळे वातावरणातील गारवा पूर्णपणे नाहीसा झाला असून हवेत कमालीचा कोरडेपणा आणि उष्णता वाढली आहे. यामुळेच फेब्रुवारी महिना, जो वास्तविक पाहता हिवाळ्याचा शेवटचा टप्पा मानला जातो, तो आता उन्हाळ्याच्या सुरुवातीसारखा भासत आहे.

हवामान विभागाने वर्तवलेल्या तांत्रिक विश्लेषणानुसार, येत्या काही दिवसांमध्ये राज्यातील कमाल तापमानाचा पारा सरासरीपेक्षा तीन ते चार अंशांनी जास्त राहण्याची दाट शक्यता आहे. प्रामुख्याने विदर्भ, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकण किनारपट्टीवर उष्णतेचा हा प्रभाव अधिक जाणवेल. तापमानातील या निरंतर वाढीमुळे राज्यातील हवामान केवळ गरमच नाही, तर अत्यंत कोरडे राहण्याचा अंदाज आहे. कोरड्या हवामानामुळे जमिनीतील ओलावा वेगाने कमी होत असून, त्याचा थेट परिणाम नैसर्गिक जलस्त्रोतांवरही होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. वाढत्या उन्हामुळे शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होण्याचे धोके वाढले असून, आरोग्य विभागाने नागरिकांना पुरेशा प्रमाणात पाणी पिण्याचे आवाहन केले आहे.

राज्याच्या भौगोलिक हवामानात आणखी एक विचित्र बदल पाहायला मिळत आहे. उत्तर महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यातील काही निवडक जिल्ह्यांमध्ये स्थानिक वातावरणीय दबावामुळे तुरळक ठिकाणी हलक्या स्वरूपाचा पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. जरी हा पाऊस थंडावा देणारा वाटत असला, तरी त्यानंतर निर्माण होणारी आर्द्रता आणि निरभ्र आकाश यामुळे तापमान पुन्हा दोन ते तीन अंशांनी वाढू शकते. आकाशात ढगांची सावली नसल्यामुळे सूर्याची प्रखर किरणे थेट जमिनीपर्यंत पोहोचणार आहेत, ज्यामुळे उष्णतेचा चटका अधिक तीव्र होणार आहे. हा बदलता ऋतू शेतकऱ्यांच्या चिंतेत भर टाकणारा असून, पिकांच्या काढणीवरही याचा परिणाम होऊ शकतो.

भारतीय हवामान विभागाच्या तज्ज्ञांच्या मते, यंदा कमाल आणि किमान या दोन्ही तापमानांच्या नोंदी सरासरीपेक्षा वरच्या पातळीवर राहतील. विशेष म्हणजे, दरवर्षी हिवाळ्यात जाणवणाऱ्या थंडीच्या लाटांचे प्रमाण यंदा खूपच कमी झाले आहे. थंडीच्या लाटांमध्ये झालेली ही घट पर्यावरणातील बदलांचे संकेत देत आहे. फेब्रुवारी महिना हा पारंपारिक हिवाळ्याच्या अनुभवाऐवजी अधिक उष्ण आणि तापदायक ठरेल, अशी स्पष्ट चिन्हे दिसत आहेत. उन्हाळ्याची ही पूर्वचिन्हे मार्च आणि एप्रिल महिन्यात भीषण उष्णतेची शक्यता दर्शवत आहेत. या पार्श्वभूमीवर, वाढत्या उष्णतेपासून बचाव करण्यासाठी नागरिक आतापासूनच विविध उपाययोजना करू लागले आहेत.