स्वतंत्र बातमी

पालघर जिल्ह्याच्या दुर्गम आणि ग्रामीण भागातील महिलांच्या आयुष्यात ‘उमेद’ या कार्यक्रमाने परिवर्तनाची एक नवी पहाट आणली आहे. केवळ चूल आणि मूल या चक्रात अडकलेल्या महिलांना आर्थिक सक्षमीकरणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी हे अभियान अत्यंत प्रभावी ठरत आहे. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील महिलांना बचत गटांच्या साखळीत ओवून त्यांना व्यावसायिक प्रशिक्षण, तांत्रिक मार्गदर्शन आणि आर्थिक साहाय्य उपलब्ध करून दिले जात आहे. विशेष म्हणजे, केवळ उत्पादन करण्यावर न थांबता, उत्पादनांचे संवेष्टन आणि नाममुद्रांकन यांसारख्या आधुनिक संकल्पनांचे धडे देऊन महिलांना खऱ्या अर्थाने उद्योजक बनवले जात आहे. सद्यस्थितीत जिल्ह्यात जवळपास सतराशे पन्नास समूह कार्यरत असून, त्यामध्ये सुमारे एक लाख साठ हजार महिलांनी संघटित होऊन स्वतःची नवी ओळख निर्माण केली आहे.

पालघर जिल्ह्यात ‘उमेद’ अभियानाचा श्रीगणेशा सन 2013-14 मध्ये झाला होता. गेल्या दशकभरात या अभियानाने हजारो कुटुंबांचे दारिद्र्य दूर करण्यात मोलाची भूमिका बजावली आहे. शासनाकडून मिळणाऱ्या आर्थिक मदतीच्या जोरावर अनेक महिलांनी छोटेखानी गृहउद्योग, कुक्कुटपालन, शेळीपालन आणि इतर पूरक व्यवसाय यशस्वीपणे उभे केले आहेत. या कष्टकरी महिलांच्या जिद्दीला फळ मिळाले असून, आतापर्यंत जिल्ह्यातील साठ हजार चारशे कुटुंबे वार्षिक एक लाख रुपयांहून अधिक उत्पन्न मिळवून ‘लखपती’ झाली आहेत. जिल्हा प्रशासनाने या यशाचा टप्पा अधिक विस्तारण्याचे ठरवले असून, या चालू आर्थिक वर्षाच्या समाप्तीपर्यंत एक लाख तीस हजार कुटुंबांना लखपती श्रेणीत आणण्याचे मोठे उद्दिष्ट समोर ठेवले आहे.

महिलांच्या या उद्योजकता प्रवासाला गती देण्यासाठी प्रशासनाने साधनसामग्री आणि कमी व्याजदराच्या कर्जांचे मोठे जाळे विणले आहे. बचत गटांना त्यांचा पाया भक्कम करण्यासाठी जवळपास चाळीस कोटी रुपयांचा सामुदायिक गुंतवणूक निधी उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. याशिवाय, महिलांना त्यांच्या व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी आणि कच्च्या मालाची खरेदी करण्यासाठी पंचवीस ते तीस कोटी रुपयांचे कर्ज अत्यंत अल्प दरात किंवा काही निकषांनुसार व्याजमुक्त स्वरूपात दिले जात आहे. बँकांशी असलेल्या या समन्वयामुळे महिलांना सावकारी पाशातून सुटका मिळाली असून, स्वतःचा व्यवसाय सन्मानाने चालवण्याचे बळ प्राप्त झाले आहे.

‘उमेद’च्या महिलांनी तयार केलेल्या उत्पादनांच्या विविधतेने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. या गटांद्वारे पर्यावरणास पूरक जूटच्या पिशव्या, नाजूक कलाकुसर असलेल्या लाकडी स्मृतीचिन्हे, आरोग्यासाठी पोषक नाचणीची बिस्किटे, घरगुती चवीचे मसाले, कुरकुरीत पापड, दर्जेदार पशुखाद्य, अगरबत्ती आणि कोकणच्या फळांवर प्रक्रिया करून तयार केलेली सरबते व लोणची यांसारख्या वस्तूंचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन केले जात आहे. या उत्पादनांना केवळ स्थानिक आठवडी बाजारातच नव्हे, तर शहरी मॉल आणि प्रदर्शनांमध्येही स्थान मिळावे, यासाठी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांना आकर्षक आणि आधुनिक रूप देण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

जिल्हा ग्रामीण विकास यंत्रणा आणि ‘उमेद’ विभागाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांपासून ते क्षेत्रीय कर्मचाऱ्यांपर्यंत सर्वांनी घेतलेले परिश्रम आणि ग्रामीण महिलांची अफाट चिकाटी यामुळे पालघरच्या ग्रामीण भागाचे चित्र बदलत आहे. या आर्थिक क्रांतीमुळे रोजगाराच्या शोधात शहरांकडे होणारे स्थलांतर थांबण्यास मोठी मदत झाली आहे. आपल्या घरात बसून सन्मानाने उत्पन्न मिळवणाऱ्या या महिला आता केवळ आपल्या कुटुंबाचा आधार बनल्या नसून, त्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या कणा ठरत आहेत. भविष्यात ऑनलाईन बाजारपेठेशी या महिलांना जोडून त्यांच्या उत्पादनांना जागतिक ओळख मिळवून देण्याचे ध्येय या अभियानाने बाळगले आहे.