भारतातील भ्रमणध्वनी बाजारपेठेत सध्या मोठे स्थित्यंतर पाहायला मिळत आहे. चालू आर्थिक वर्षाच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, एकेकाळी भारतीय बाजारपेठेवर एकछत्री अंमल गाजवणाऱ्या चिनी भ्रमणध्वनी कंपन्यांच्या विक्रीत प्रथमच मोठी घट नोंदवण्यात आली आहे. शाओमी, ओप्पो, वन-प्लस आणि रिअलमी यांसारख्या आघाडीच्या चिनी मोहोर असलेल्या कंपन्यांना भारतातील आपल्या व्यवसायात कमालीच्या आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे. ग्राहकांच्या बदलत्या जीवनशैलीमुळे आणि तांत्रिक गरजांमुळे या कंपन्यांच्या विक्रीचा आलेख खालावला असून, हे भारतीय बाजारपेठेतील एका नव्या युगाचे संकेत मानले जात आहेत.
आर्थिक विश्लेषकांच्या अहवालानुसार, भारतातील चिनी इलेक्ट्रॉनिक्स कंपन्यांच्या एकत्रित महसुलात गेल्या आर्थिक वर्षात साडेचार टक्क्यांची घट झाली आहे. ही घसरण केवळ आकड्यांपुरती मर्यादित नसून, चिनी कंपन्यांच्या व्यापारी धोरणांना बसलेला हा मोठा धक्का आहे. मागील काही वर्षांत या कंपन्यांनी ज्या वेगाने भारतीय बाजारपेठ काबीज केली होती, त्याच वेगाने आता त्यांच्या महसुलात मोठी घट होताना दिसत आहे. बाजारपेठेत आपले अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी या कंपन्यांनी सवलतींचा पाऊस पाडला आणि जाहिरातींवर कोट्यवधी रुपये खर्च केले, तरीही अपेक्षित विक्री गाठण्यात त्यांना यश आलेले नाही.
या घसरणीचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे वीस हजार रुपयांपेक्षा कमी किमतीच्या भ्रमणध्वनी संचांच्या मागणीत झालेली लक्षणीय घट. पूर्वी हा मध्यम आणि कमी किमतीचा विभाग चिनी कंपन्यांसाठी नफ्याचा मुख्य स्रोत होता. भारतीय ग्राहक स्वस्त आणि जास्त वैशिष्ट्ये असलेल्या चिनी संचांना पसंती देत असत; मात्र आता हे चित्र पूर्णपणे बदलले आहे. ग्रामीण आणि निमशहरी भागांतूनही कमी किमतीच्या संचांची मागणी मंदावली असून, यामुळे या कंपन्यांच्या एकूण बाजारपेठेतील वाट्याला मोठी गळती लागली आहे. जरी या कंपन्यांची एकूण विक्री संख्या अजूनही मोठी असली, तरी त्यांच्या नफ्याचे प्रमाण मात्र चिंताजनक पातळीवर पोहोचले आहे.
दुसरीकडे, उच्च श्रेणीतील आणि महागड्या भ्रमणध्वनींच्या बाजारपेठेत कमालीची तेजी पाहायला मिळत आहे. ॲपल आणि सॅमसंग सारख्या प्रस्थापित जागतिक कंपन्यांनी या संधीचा फायदा घेत भारतीय बाजारपेठेत आपले स्थान अधिक भक्कम केले आहे. भारतीय ग्राहक आता केवळ स्वस्त पर्यायाचा विचार न करता, दीर्घकाळ टिकणारे, प्रगत छायाचित्रण तंत्रज्ञान असलेले आणि सामाजिक प्रतिष्ठा देणारे महागडे भ्रमणध्वनी खरेदी करण्यावर भर देत आहेत. हप्तेवारी सुविधा आणि विविध बँकांच्या सवलतींमुळे पन्नास हजार रुपयांहून अधिक किमतीचे संच खरेदी करणे आता सर्वसामान्यांच्या आवाक्यात आले आहे, ज्याचा थेट फटका चिनी कंपन्यांना बसला आहे.
बाजारपेठेतील या बदलांवर भाष्य करताना तज्ज्ञांनी असे मत व्यक्त केले आहे की, भारतीय ग्राहकांच्या पसंतीत झालेला हा बदल कायमस्वरूपी असण्याची शक्यता आहे. भविष्यात स्वस्त आणि मध्यम श्रेणीतील भ्रमणध्वनींची मागणी अधिकच कमी होईल आणि प्रगत तंत्रज्ञान असलेल्या महागड्या उपकरणांची बाजारपेठ विस्तारत जाईल. या बदलत्या प्रवाहाशी जुळवून घेण्यासाठी चिनी कंपन्यांना आपल्या जुन्या धोरणांमध्ये आमूलाग्र बदल करावा लागेल. जर या कंपन्यांनी नवीन तंत्रज्ञान आणि दर्जेदार अनुभवावर लक्ष केंद्रित केले नाही, तर जागतिक स्तरावरील इतर दिग्गज कंपन्यांसमोर तग धरणे त्यांना अशक्य होईल.