
इराणचे अधिकृत चलन असलेल्या रियालने अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत आतापर्यंतची सर्वात निचांकी पातळी गाठली आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर लादलेले कठोर निर्बंध, प्रादेशिक संघर्ष आणि सागरी सीमांवर झालेली नाकेबंदी यामुळे इराणच्या अर्थव्यवस्थेची स्थिती अत्यंत चिंताजनक झाली आहे. खुल्या बाजारपेठेत सध्या एका अमेरिकन डॉलरची किंमत सुमारे अठरा लाख इराणी रियाल इतकी झाली असून, गेल्या वर्षी याच काळात हे मूल्य साधारण आठ लाख अकरा हजार रियाल इतके होते.
संघर्षाच्या सुरुवातीच्या काळामध्ये व्यापारी व्यवहारांवर मर्यादा असल्याने आर्थिक संकटाची तीव्रता स्पष्टपणे जाणवत नव्हती. मात्र, आता चलनाचे मूल्य वेगाने घटू लागल्याने हे संकट अधिक गडद झाले आहे. परदेशातून येणाऱ्या मालाचा खर्च वाढल्यामुळे देशांतर्गत महागाई वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या आर्थिक अस्थिरतेचा सर्वाधिक फटका सामान्य नागरिकांना बसत असून त्यांच्या दैनंदिन जगण्याचा खर्च कमालीचा वाढला आहे.
इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांवर निर्बंध लादल्यानंतर, अमेरिकेने प्रत्युत्तर म्हणून इराणवर सागरी नाकेबंदी जाहीर केली. जागतिक तेल व्यापाराच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील मानल्या जाणाऱ्या या सागरी मार्गावर नाकेबंदी झाल्यामुळे जहाजांची ये-जा लक्षणीयरीत्या घटली आहे. यामुळे इराणच्या सागरी व्यापाराला खिळ बसला असून देशाच्या महसुलावर याचा विपरीत परिणाम झाला आहे.
सागरी मार्गातील या अडथळ्यांमुळे चीन आणि संयुक्त अरब अमिराती यांसारख्या प्रमुख व्यापारी भागीदार देशांशी असलेला इराणचा व्यापार विस्कळीत झाला आहे. इराणमध्ये सरकारचा अधिकृत विनिमय दर एका डॉलरसाठी सुमारे बेचाळीस हजार रियाल असा असला, तरी खुल्या बाजारातील वास्तव यापेक्षा पूर्णपणे भिन्न आहे. अधिकृत दर आणि प्रत्यक्ष बाजारभाव यांमधील ही प्रचंड तफावत देशातील आर्थिक यंत्रणा कोलमडल्याचे स्पष्ट संकेत देत आहे.
सततचे निर्बंध, वाढती वित्तीय तूट आणि परकीय चलन साठ्यातील कमतरता यामुळे इराणच्या भविष्यासमोर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे. मागील वर्षाच्या अखेरीस झालेल्या चलनफुगवट्यामुळे देशात तीव्र जनक्षोभ उसळला होता. एप्रिल महिन्यात युद्धविराम झाला असला तरी, अद्याप कोणत्याही ठोस उपाययोजनेअभावी आर्थिक अनिश्चिततेचे सावट कायम आहेत.