केंद्र सरकारने नागरिकत्व सुधारित नियम, 2026 जाहीर केले आहेत. या नवीन नियमांनुसार परदेशस्थ भारतीय नागरिकत्व कार्ड धारकांसाठी आणि नवीन नागरिकत्वासाठी अर्ज करणाऱ्यांसाठी सुधारित तरतुदी अमलात आणल्या गेल्या आहेत. गृह मंत्रालयाने नागरिकत्व नियम, 2009 मध्ये आवश्यक ते फेरबदल करून शासकीय राजपत्राद्वारे ही नवीन अधिसूचना प्रसिद्ध केली आहे.
नव्याने लागू करण्यात आलेल्या नियमांनुसार, कोणत्याही अल्पवयीन मुलाकडे भारतीय पारपत्र असताना त्याला त्याच वेळी इतर कोणत्याही देशाचे पारपत्र स्वतःकडे बाळगता येणार नाही. या निर्णयामुळे नागरिकत्वाशी संबंधित कायदेशीर नियम अधिक स्पष्ट आणि काटेकोर झाले असून, दुहेरी पारपत्र ठेवण्यावर मर्यादा आल्या आहेत.
परदेशस्थ भारतीय नागरिकत्व कार्डासाठीची नोंदणी असो किंवा हे कार्ड स्वेच्छेने सोडून देण्याची प्रक्रिया असो, आता सर्व अर्ज अधिकृत संकेतस्थळावरून केवळ इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीनेच सादर करावे लागणार आहेत. नोंदणीसाठी ठरवून दिलेल्या नमुन्यात महाजालद्वारे अर्ज करणे आता सर्व अर्जदारांसाठी बंधनकारक करण्यात आले आहे.
जर एखाद्या व्यक्तीला आपल्या परदेशस्थ भारतीय नागरिकत्वाचा त्याग करायचा असेल, तर त्या व्यक्तीने आपले मूळ भौतिक कार्ड जवळच्या भारतीय दूतावास, वाणिज्य दूतावास किंवा प्रादेशिक परदेशी नोंदणी अधिकाऱ्याकडे सुपूर्द करणे आवश्यक आहे. या नवीन प्रक्रियेमुळे नागरिकत्व सोडण्याची संपूर्ण पद्धत अधिक शिस्तबद्ध आणि सुव्यवस्थित होणार आहे.
या बदलांतर्गत अर्जासोबत कागदपत्रांच्या दोन छायांकित प्रती सादर करण्याची जुनी अट आता रद्द करण्यात आली आहे. नोंदणीकृत व्यक्तींना आता प्रत्यक्ष कार्ड किंवा डिजिटल नोंदणी यांपैकी कोणताही एक पर्याय निवडण्याचे स्वातंत्र्य देण्यात आले आहे. तसेच, जलद स्थलांतर कार्यक्रमासाठी स्वतःची जैविक माहिती संकलित करण्यास संमती देणे आता प्रत्येक अर्जदारासाठी अनिवार्य असेल.