भारत सरकारच्या इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयांतर्गत असलेल्या ‘इंडिया-एआय’ या उपक्रमाने ‘कार्या’ या सामाजिक संस्थेसोबत एक विशेष करार केला आहे. या कराराचा मुख्य उद्देश भारतातील कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्राला अधिक सर्वसमावेशक बनवणे हा आहे. यामुळे तंत्रज्ञानाचा लाभ समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवण्यास मदत होईल. या भागीदारीमुळे देशातील विविध भाषा आणि प्रादेशिक विविधता कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या प्रवाहात सामील होणार आहे.
या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांतर्गत प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील नागरिकांना रोजगाराच्या नवीन संधी उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत. विशेषतः ज्यांना तंत्रज्ञानाचे फारसे ज्ञान नाही, अशा व्यक्तींना त्यांच्या स्थानिक भाषेतून माहिती गोळा करण्यासाठी आणि त्याचे विश्लेषण करण्यासाठी प्रशिक्षित केले जाईल. या प्रक्रियेमुळे कृत्रिम बुद्धिमत्तेला अधिक अचूक आणि मानवी स्वरूप प्राप्त होईल. या उपक्रमातून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देण्याचा मानस सरकारने व्यक्त केला आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता विकसित करण्यासाठी माहिती साठ्याची आवश्यकता असते. या करारामुळे भारतातील विविध बोलीभाषांमधील ध्वनी आणि मजकूर गोळा करणे सुलभ होणार आहे. यामुळे भारतीय भाषांमध्ये संवाद साधणारी यंत्रणा अधिक प्रगत होईल. केवळ दोन किंवा तीन प्रमुख भाषांपुरते मर्यादित न राहता, भारतातील विविध प्रादेशिक भाषांना या जागतिक तंत्रज्ञानामध्ये स्थान मिळणार आहे, जे डिजिटल इंडियाच्या दिशेने पडलेले महत्वाचे पाऊल आहे.
या भागीदारीत ‘कार्या’ ही संस्था आपल्या नाविन्यपूर्ण व्यासपीठाचा वापर करून माहिती गोळा करण्याचे कार्य करेल. यामध्ये सहभागी होणाऱ्या कामगारांना त्यांच्या कामाचा मोबदला थेट त्यांच्या बँक खात्यात दिला जाईल. यामुळे केवळ तंत्रज्ञानाचा विकासच होणार नाही, तर सामाजिक सक्षमीकरण देखील साध्य होईल. या उपक्रमातून हजारो तरुणांना आणि महिलांना घरबसल्या सन्मानजनक उत्पन्न मिळवण्याचा मार्ग मोकळा होणार असून तंत्रज्ञानाचे लोकशाहीकरण होणार आहे.
हा करार भारतातील कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील संशोधनासाठी एक मजबूत पाया तयार करेल. स्थानिक भाषांमधील माहितीमुळे देशांतर्गत गरजांनुसार नवीन ॲप्स आणि सॉफ्टवेअर विकसित करणे सोपे होईल. यामुळे जागतिक स्तरावर भारत तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत स्वावलंबी बनण्यास मदत होईल. सरकारी योजनांचा लाभ घेताना भाषेचा अडथळा दूर करण्यासाठी ही कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणाली भविष्यात अत्यंत उपयुक्त ठरणार असून नागरिकांचे जीवन सुसह्य करेल.