देशातील अनेक राज्यांमध्ये सध्या उन्हाची तीव्र लाट पसरली आहे. बहुतांश भागांत तापमान चाळीस अंश सेल्सिअसच्या पार गेले आहे. या कडकडत्या उन्हाचा प्रवाशांना मोठा त्रास सहन करावा लागत आहे. या पार्श्वभूमीवर, प्रवाशांना उन्हापासून तात्काळ दिलासा देण्यासाठी रेल्वेने आपल्या प्रमुख रेल्वे स्थानकांवर एक विशेष स्तुत्य उपक्रम हाती घेतला आहे. प्रवाशांचा प्रवास सुखकर व्हावा आणि त्यांना स्थानकावर थंड वातावरण मिळावे, या उद्देशाने रेल्वे प्रशासनाने पाण्याचे तुषार उडवणारी आधुनिक यंत्रणा कार्यान्वित करण्यास सुरुवात केली आहे.
दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वेचे महाप्रबंधक आलोक कुमार यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प राबविला जात आहे. रेल्वेचे मुख्य जनसंपर्क अधिकारी साकेत रंजन यांनी या योजनेची सविस्तर माहिती देताना सांगितले की, सध्याच्या भीषण उन्हाळ्यात स्थानकांवरील पादचारी पूल, मुख्य प्रवेशद्वार आणि प्रवाशांची सर्वाधिक गर्दी होणाऱ्या फलाटांवर हे विशेष गतिमान पंखे आणि पाण्याचे अतिसूक्ष्म तुषार सोडणारी यंत्रणा बसवण्यात आली आहे. या यंत्रणेमुळे फलाटावरील आणि परिसरातील तापमानात थेट पाच ते सात अंश सेल्सिअसपर्यंत मोठी घट होत असल्याचे दिसून आले आहे, ज्यामुळे प्रवाशांना कमालीचा थंडावा मिळत आहे.
हा पथदर्शी प्रकल्प पहिल्या टप्प्यात छत्तीसगड आणि महाराष्ट्र राज्याच्या सीमेवरील प्रमुख रेल्वे स्थानकांवर राबविण्यात आला आहे. यामध्ये प्रामुख्याने बिलासपूर, रायपूर, दुर्ग आणि गोंदिया या अत्यंत गजबजलेल्या रेल्वे स्थानकांचा अंतर्भाव करण्यात आला आहे. बिलासपूर रेल्वे मंडळाचे व्यवस्थापक संतोष कुमार आणि रायपूर रेल्वे मंडळाचे व्यवस्थापक संजीव कुमार यांनी आपापल्या क्षेत्रातील कामाची प्रत्यक्ष पाहणी केली आहे. या चारही मोठ्या रेल्वे स्थानकांवर मिळून आतापर्यंत एकूण बत्तीस अत्याधुनिक यंत्रे बसवण्यात आली असून, यामुळे दररोज प्रवास करणाऱ्या हजारो नागरिकांना उन्हाच्या काहिलीपासून दिलासा मिळाला आहे.
या आधुनिक यंत्रणेच्या कार्यपद्धतीबद्दल माहिती देताना रेल्वेच्या वरिष्ठ यांत्रिक अभियंत्यांनी स्पष्ट केले की, या प्रणालीमध्ये उच्च दाबाचे पाण्याचे पंप वापरले जातात, जे पाण्याला अतिशय सूक्ष्म थेंबांमध्ये म्हणजेच धुक्यामध्ये रूपांतरित करतात. हे पाण्याचे फवारे हवेत सोडल्यानंतर ते जमिनीवर न पडता हवेतच विरघळते, ज्यामुळे आजूबाजूची हवा वेगाने थंड होते परंतु फलाटावर कुठेही चिखल किंवा पाण्याचा साठा होत नाही. प्रवाशांच्या सुरक्षेची आणि आरोग्याची पूर्ण काळजी घेऊन या यंत्रणेसाठी केवळ शुद्ध आणि निर्जंतुक पाण्याचाच वापर केला जात आहे.
दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वेच्या या अभिनव आणि लोकोपयोगी उपक्रमाचे प्रवाशांकडून प्रचंड कौतुक होत आहे. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, महिला आणि लहान मुलांसाठी ही यंत्रणा अत्यंत वरदान ठरत आहे. रेल्वे प्रशासनाने घेतलेल्या या धोरणात्मक निर्णयामुळे उन्हाळ्यातील प्रवासाचा ताण कमी होण्यास मदत झाली आहे. पहिल्या टप्प्यातील अभूतपूर्व यशानंतर, आगामी काळात राजनांदगाव, रायगढ आणि भंडारा रोड यांसारख्या इतर महत्त्वाच्या आणि मध्यम स्वरूपाच्या रेल्वे स्थानकांवरही ही पाण्याचे तुषार उडवणारी यंत्रणा बसवण्याचे नियोजन रेल्वे मंत्रालयाकडून केले जात आहे.