भारतीय हवामान विभागाने यंदाच्या नैऋत्य मान्सून हंगामाबाबत सुधारित अंदाज जाहीर केला आहे. देशात दीर्घकालीन सरासरीच्या सुमारे नव्वद टक्के पावसाची शक्यता व्यक्त केली आहे. यापूर्वी एप्रिल महिन्यात विभागाने देशात दीर्घकालीन सरासरीच्या ब्याण्णव टक्के पावसाचा अंदाज वर्तवला होता. मात्र नव्या आढाव्यानुसार पावसाचे प्रमाण आणखी कमी राहू शकते, अशी माहिती पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाचे सचिव एम. रवीचंद्रन यांनी दिली.
भारतीय हवामान विभागाच्या मते, यंदाचा मान्सून मागील अकरा वर्षांतील सर्वात कमकुवत ठरू शकतो. २०१५ मध्ये एल निनोच्या प्रभावामुळे देशात दीर्घकालीन सरासरीच्या केवळ सत्त्याऐंशी टक्के पाऊस झाला होता. यंदाही प्रशांत महासागरातील एल निनो परिस्थिती हळूहळू विकसित होत आहे. त्याचा प्रभाव मान्सूनच्या उत्तरार्धात अधिक जाणवण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. विशेषतः जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यांतील पावसावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.
हवामान विभागाने जून महिन्यातही देशात सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज व्यक्त केला आहे. भारतातील एकूण वार्षिक पावसापैकी सुमारे सत्तर टक्के पाऊस जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यांच्या मान्सून हंगामात पडतो. त्यामुळे पावसातील घट शेती, पिण्याचे पाणी, भूजल पुनर्भरण आणि जलविद्युत निर्मितीवर परिणाम करू शकते. देशातील सुमारे निम्मे कृषी क्षेत्र अजूनही पावसावर अवलंबून असल्याने या अंदाजाकडे शेतकरी आणि प्रशासनाचे विशेष लक्ष लागले आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, कमी पावसाचा सर्वाधिक फटका कडधान्ये, कापूस, खाद्यतेल बियाणे, मका तसेच पाण्याची हमी नसलेल्या भागांतील भात पिकांना बसू शकतो. ग्रामीण भागातील उत्पन्न घटल्यास ग्राहक खर्चावरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे. भारत हा तांदूळ आणि कांदा निर्यात करणाऱ्या प्रमुख देशांपैकी एक असून खाद्यतेलाचा आयातदार आहे. त्यामुळे मान्सूनची स्थिती देशांतर्गत अर्थव्यवस्थेसह जागतिक कृषी बाजारावरही प्रभाव टाकू शकते.
भारतीय हवामान विभाग दीर्घकालीन सरासरी म्हणजेच पन्नास वर्षांच्या कालावधीत नोंदविलेल्या सरासरी पावसाच्या आधारे मान्सूनचे मूल्यांकन करतो. सध्या जून ते सप्टेंबर या कालावधीसाठी देशाची दीर्घकालीन सरासरी सुमारे सत्त्याऐंशी सेंटीमीटर मानली जाते. विभागाच्या निकषांनुसार दीर्घकालीन सरासरीच्या शहाण्णव ते एकशे चार टक्के पाऊस ‘सामान्य’ समजला जातो. त्यामुळे नव्वद टक्के पावसाचा अंदाज हा ‘सामान्यपेक्षा कमी’ श्रेणीत मोडत असून पुढील काही आठवड्यांतील हवामान घडामोडींवर मान्सूनची अंतिम स्थिती अवलंबून राहणार आहे.