इन्स्टिट्यूट फॉर इकॉनॉमिक्स अँड पीस या संस्थेने जाहीर केलेल्या जागतिक शांतता निर्देशांक 2026 च्या अहवालात श्रीलंकेने यशस्वी झेप घेतली आहे. श्रीलंका आता या जागतिक शांतता क्रमवारीत सदुसष्ठाव्या स्थानावर पोहोचला आहे. गेल्या वर्षी म्हणजेच 2025 मध्ये श्रीलंका सत्त्याण्णव्या स्थानावर होता, म्हणजेच या देशाने चौदा स्थानांची महत्त्वपूर्ण सुधारणा केली आहे. या लक्षणीय प्रगतीमुळे दक्षिण आशियाई देशांमध्ये श्रीलंका हा दुसरा सर्वात शांतताप्रिय देश ठरला आहे.
दक्षिण आशियातील इतर देशांची स्थिती
या जागतिक अहवालानुसार, दक्षिण आशियाई देशांमध्ये पहिल्या स्थानावर भूतान आहे, ज्याचा जागतिक स्तरावर सोळावा क्रमांक लागतो. श्रीलंकेने सदुसष्ठाव्या स्थान मिळवून दक्षिण आशियात दुसरे स्थान पटकावले आहे. याच प्रदेशातील इतर देशांचा विचार केल्यास नेपाळ एकशे अकराव्या, बांगलादेश एकशे सतराव्या, भारत एकशे सत्ताविसाव्या, पाकिस्तान एकशे बावन्नव्या आणि अफगाणिस्तान एकशे सत्तावन्नव्या स्थानावर आहे. यामुळे या संपूर्ण प्रदेशात श्रीलंकेची कामगिरी अत्यंत कौतुकास्पद मानली जात आहे.
शांतता सुधारण्यामागील मुख्य कारणे
श्रीलंकेमधील ही शांतता आणि सुरक्षिततेची स्थिती प्रामुख्याने तिथल्या राजकीय स्थैर्यामुळे सुधारली आहे. 2022 मधील भीषण आर्थिक संकट आणि त्यानंतर झालेल्या राजकीय आंदोलनांनंतर श्रीलंकेने स्वतःला सावरले आहे. देशातील राजकीय अस्थिरतेच्या निर्देशकात पंचवीस टक्क्यांची घट झाली आहे, तर लष्करीकरणाच्या क्षेत्रात सहा पूर्णांक चार दशांश टक्क्यांची सुधारणा झाली आहे. त्याचप्रमाणे संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता मोहिमेसाठी मिळणाऱ्या निधीमध्ये चाळीस पूर्णांक आठ दशांश टक्क्यांची मोठी वाढ नोंदवली गेली आहे.
आर्थिक सुधारणांचा शांततेवर सकारात्मक प्रभाव
अहवालात असे नमूद केले आहे की, श्रीलंकेच्या अर्थव्यवस्थेने 2024 मध्ये पाच टक्के वाढ नोंदवली असून महागाई कमी करण्यात यश मिळवले आहे. आंतरराष्ट्रीय कर्जदारांसोबत झालेल्या यशस्वी करारांमुळे देशातील आर्थिक अनिश्चितता संपली असून नागरिकांमधील असंतोष कमी झाला आहे. याच सामाजिक सुरक्षेमुळे आणि अंतर्गत वादांमधील घटीमुळे श्रीलंकेला जागतिक शांततेच्या नकाशावर मानाचे स्थान मिळाले आहे.
जागतिक स्तरावरील शांततेची एकूण परिस्थिती
या शांतता निर्देशांकात एकूण एकशे त्रेसष्ट देशांचा अभ्यास करण्यात आला असून, त्यात आइसलँड हा जगातील पहिल्या क्रमांकाचा म्हणजेच सर्वात शांतताप्रिय देश ठरला आहे, तर रशिया हा या यादीत सर्वात शेवटी म्हणजेच एकशे त्रेसष्टाव्या क्रमांकावर आहे. ‘इन्स्टिट्यूट फॉर इकॉनॉमिक्स अँड पीस’ या सिडनी येथील संस्थेने स्पष्ट केले आहे की, गेल्या काही वर्षांत जागतिक शांततेचा स्तर खालावला असला, तरी श्रीलंकेसारख्या देशांनी अंतर्गत सुरक्षा आणि स्थैर्य राखून इतर देशांसमोर एक चांगला आदर्श ठेवला आहे.