वॉशिंग्टन आणि तेहरान येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून अमेरिकेच्या लष्कराने इराने केलेल्या ड्रोन हल्ल्याला चोख उत्तर देण्यासाठी सलग दुसऱ्या दिवशी इराणमधील विविध लष्करी तळांवर भीषण हवाई हल्ले केले आहेत.
१०
अमेरिकेने इराणमध्ये लक्ष्य केलेले लष्करी तळ
२ दशलक्ष
‘किकू’ तेलवाहू जहाजातील कच्चे तेल (बॅरल्स)
८
इराणने प्रत्युत्तरात लक्ष्य केलेले अमेरिकेचे लष्करी तळ
२
इराणमध्ये सलग दोन दिवस झालेले अमेरिकेचे हवाई हल्ले
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
अमेरिकन लढाऊ विमानांनी इराणमधील टेहळणी यंत्रणा, दळणवळण केंद्रे, हवाई संरक्षण प्रणाली आणि ड्रोन साठवणूक केंद्रांवर भीषण बॉम्बवर्षाव केला. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने प्रत्युत्तरात कुवेत आणि बहरीनमधील अमेरिकन तळांवर क्षेपणास्त्रे डागली. दोन्ही देशांमधील तात्पुरती युद्धबंदी पूर्णपणे मोडीत निघाली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या थेट आदेशानंतर यूएस सेंट्रल कमांडने (सेंटकॉम) हे हल्ले घडवून आणले. इराणच्या बाजूने लष्करी प्रवक्ते इब्राहिम अल-फिका आणि इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (आयआरजीसी) या युद्धाचे नेतृत्व करत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
बहरीन आणि कुवेतमध्ये हवाई हल्ल्यांचे सायरन वाजल्याने अमेरिकन सैनिकांमध्ये घबराट पसरली. कुवेतमधील अली अल-सालेम हवाई तळ आणि बहरीनमधील अमेरिकेच्या पाचव्या नौदल ताफ्याच्या तळाचे मोठे नुकसान झाले. होर्मुझची सामुद्रधुनी वाहतुकीसाठी अत्यंत असुरक्षित बनली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावरून इराणला पूर्णपणे नष्ट करण्याची थेट धमकी दिली आहे. इराणच्या संयुक्त राष्ट्रांतील राजदूतांनी अमेरिकेच्या आक्रमकतेचा तीव्र निषेध नोंदवला. दबाव आणि धमक्यांसमोर इराण कधीही शरण येणार नाही अशी अधिकृत भूमिका तेहरानने घेतली आहे.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील संघर्ष आणि अमेरिकन हवाई हल्ला
यूएस सेंट्रल कमांडने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार पनामाचा ध्वज असलेल्या ‘किकू’ या तेलवाहू जहाजावर इराणने ड्रोन हल्ला केला होता. हे जहाज कतारच्या तेलक्षेत्रातून दोन दशलक्ष बॅरल्स कच्चे तेल घेऊन संयुक्त अरब अमिरातीकडे जात होते. या प्रक्षोभक कारवाईला उत्तर देण्यासाठी अमेरिकन वायुसेना आणि नौदलाच्या विमानांनी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ इराणच्या १० लष्करी तळांवर अचूक बॉम्बवर्षाव केला. इराणमधील बंदर अब्बास, सिरीक आणि क्येशम भागात या भीषण स्फोटांचे आवाज ऐकू आले. अमेरिकेने इराणची किनारपट्टीवरील रडार यंत्रणा आणि ड्रोन तळ पूर्णपणे उद्ध्वस्त केले आहेत.
- ‘किकू’ तेलवाहू जहाजावरील इराणच्या ड्रोन हल्ल्याला उत्तर देण्यासाठी अमेरिकेने ही मोठी कारवाई केली.
- इराणच्या सिरीक आणि क्येशम भागात अमेरिकन बॉम्बवर्षावामुळे प्रचंड पडझड झाली.
इराणचे कुवेत, बहरीनवर क्षेपणास्त्र प्रत्युत्तर
अमेरिकेच्या या हल्ल्यानंतर इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने तीव्र प्रतिआक्रमणाची घोषणा केली. इराणने कुवेतमधील अली अल-सालेम हवाई तळ आणि बहरीनमधील अमेरिकन नौदलाच्या महत्त्वाच्या तळांवर एकाच वेळी ८ क्षेपणास्त्रे आणि आत्मघातकी ड्रोन डागले. बहरीनच्या गृह मंत्रालयाने नागरिकांना सुरक्षित स्थळी आश्रय घेण्याचे आवाहन केले. कुवेतच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेने काही क्षेपणास्त्रे हवेतच नष्ट करण्याचा प्रयत्न केला. इराणच्या या कारवाईमुळे पश्चिम आशियातील शांतता चर्चा पूर्णपणे थांबली आहे.
“अमेरिकन विमानांनी इराणची क्षेपणास्त्रे, ड्रोन साठवणूक केंद्रे आणि किनारपट्टी रडार तळांवर हल्ले केले आहेत. युद्धबंदी कराराचे उल्लंघन इराणला महागात पडेल. आम्ही हे लष्करी काम पूर्ण करू.
— डोनाल्ड ट्रम्प, अध्यक्ष, अमेरिका“अमेरिकेने आमच्या भूप्रदेशावर केलेला हल्ला हा थेट युद्ध पुकारण्याचा प्रकार आहे. कुवेत आणि बहरीनमधील अमेरिकन तळांवर आम्ही यशस्वी प्रतिहल्ला केला आहे. पुढील कोणतीही आगळीक केल्यास इराण अत्यंत क्रूर आणि विनाशकारी उत्तर देईल.
- इराणने कुवेत आणि बहरीनमधील अमेरिकेच्या ८ प्रमुख लष्करी सुविधा नष्ट केल्याचा दावा केला.
- बहरीन आणि कुवेत देशांनी आपल्या हवाई हद्दीत शत्रूचे ड्रोन रोखल्याचे जाहीर केले.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| अमेरिकन हवाई हल्ले | १० लष्करी तळांवर बॉम्बवर्षाव | पूर्ण |
| इराणचे प्रतिआक्रमण | कुवेत-बहरीनवर क्षेपणास्त्रे | नोंदवले |
| शांतता करार | तात्पुरती युद्धबंदी मोडीत | स्थिती गंभीर |
| सागरी वाहतूक | होर्मुझ सामुद्रधुनी हाय अलर्ट | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
पश्चिम आशियातील युद्धाचा इतिहास आणि शांतता चर्चेला खीळ
अमेरिका आणि इस्रायलने इराणविरुद्ध सुरू केलेले हे युद्ध जागतिक अर्थव्यवस्थेला खिळखिळी करत आहे. गेल्या दोन देशांनी कोणत्याही लष्करी कारवाया न करण्याचा अंतरिम करार केला होता. हा शांतता करार टिकवण्यात दोन्ही बाजू अपयशी ठरल्या आहेत. अमेरिकेने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून रात्रीच्या वेळी गुपचूप १०० दशलक्ष बॅरल्सहून अधिक कच्चे तेल बाहेर काढल्याचा आरोप इराणने केला आहे. दुसरीकडे इराण आपला समृद्ध युरेनियमचा साठा सोडून देण्यास तयार नाही. अमेरिकेने लादलेले आर्थिक निर्बंध उठवावेत ही इराणची मुख्य मागणी आहे. वाटाघाटी ठप्प झाल्याने हा संघर्ष आता एका अतिशय धोकादायक वळणावर पोहोचला आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन कुवेत आणि बहरीनमधील सुरक्षा यंत्रणांनी सर्वोच्च आणीबाणी जाहीर केली आहे. अमेरिकन दूतावासांनी आपल्या नागरिकांना पश्चिम आशियातील देशांमध्ये प्रवास न करण्याचा कडक सल्ला दिला आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेने दोन्ही देशांना युद्ध थांबवण्याचे आवाहन केले आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर प्रचंड भीतीचे आणि अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील युद्धामुळे जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत एकाएकी मोठी वाढ झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय मालवाहतूक करणाऱ्या जहाजांचे विमा दर वाढले असून जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पाहायला मिळत असून आखाती देशांमधील नागरी वस्त्यांमध्ये घबराट पसरली आहे. युद्धाच्या भीतीमुळे जीवनावश्यक वस्तूंची साठेबाजी सुरू झाली आहे. इंधन दरवाढीमुळे सर्वसामान्य नागरिकांना जगणे महाग झाले असून जागतिक पातळीवर महागाईचा मोठा फटका बसला आहे.
सागरी कर्मचारी आणि व्यापारी नौदल
सागरी कर्मचारी आणि व्यापारी नौदल यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून प्रवास करणाऱ्या जहाजांमधील खलाशांचा जीव धोक्यात आला आहे. आंतरराष्ट्रीय नौवहन कंपन्यांनी आपल्या कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेसाठी आखाती देशांमधील सागरी मार्ग तात्पुरते बदलण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
अमेरिकेने इराणवर केलेले थेट हवाई हल्ले आणि अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दिलेली इराण अस्तित्वात न राहण्याची धमकी जागतिक शांततेसाठी अत्यंत चिंताजनक आहे. दोन्ही देशांनी स्वाक्षरी केलेला युद्धबंदी करार दोन आठवडेही टिकू शकला नाही हे आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीचे मोठे अपयश आहे. तेलवाहू जहाजांवरील हल्ले आणि त्याला प्रत्युत्तर म्हणून लष्करी तळांवर होणारे बॉम्बस्फोट यांमुळे संपूर्ण आखाती प्रदेश महायुद्धाच्या खाईत लोटला गेला आहे. अमेरिकेने केवळ लष्करी ताकदीचा वापर करण्याऐवजी इराणवरील आर्थिक निर्बंधांबाबत लवचिक धोरण ठेवणे गरजेचे होते. याउलट इराणनेही व्यापारी जहाजांना लक्ष्य करून जागतिक अर्थव्यवस्थेला वेठीस धरण्याचे थांबवावे. हा संघर्ष वेळेत न थांबल्यास याचे आर्थिक परिणाम संपूर्ण जगाला भोगावे लागतील यात शंका नाही.