नेपालमध्ये वाढत्या बेरोजगारीविरोधात तरुणांचा तीव्र संताप उसळला आहे. देशातील सुशिक्षित तरुण रोजगाराच्या शोधात असून सरकारी अनास्थेमुळे त्यांच्यात तीव्र नैराश्य पसरले आहे. संपूर्ण राजधानी परिसरात तणावाचे वातावरण असून तरुण वर्गाने सरकारविरोधात तीव्र घोषणाबाजी सुरू केली आहे.
२५
आत्मदहन करणाऱ्या मृत गणेश नेपाली याचे वय
१०००
नगरपालिकेकडून दंडापोटी वसूल केलेली रुपयांची रक्कम
२
चालू आठवड्यात नोंदवलेले आत्मदहनाचे एकूण गुन्हे
१५०००
विस्थापित मोहिमेमुळे बाधित झालेल्या नागरिकांची संख्या
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
नेपाळमध्ये वाढत्या बेरोजगारीविरोधात आणि प्रशासकीय त्रासाला कंटाळून तरुणांनी काठमांडू शहरात तीव्र निदर्शने सुरू केली आहेत. एका २५ वर्षीय रायडरने पोलीस जाचाला कंटाळून आत्मदहन केले. या घटनेनंतर हजारो संतप्त तरुण रस्त्यावर उतरले असून राजधानीत आंदोलन तीव्र झाले आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
या आंदोलनाचे नेतृत्व नेपाळमधील ‘जेन झी’ (Gen Z) युवा आघाडी आणि संयुक्त राष्ट्रीय सुकुम्बासी मोर्चा करत आहे. काठमांडू महानगरपालिकेचे प्रमुख आणि गृह मंत्रालयाचे वरिष्ठ अधिकारी सद्यस्थितीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी सातत्याने बैठका घेत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
काठमांडू येथील सिंहदरबार सचिवालय आणि महत्त्वाच्या सरकारी कार्यालयांच्या परिसरात सुरक्षा व्यवस्था वाढवण्यात आली आहे. पोलिसांनी आंदोलन करणाऱ्या २६ हून अधिक प्रमुख कार्यकर्त्यांना ताब्यात घेतले आहे. अनेक भागांत वाहतूक व्यवस्था विस्कळीत झाली असून बाजारपेठांमध्ये तणाव निर्माण झाला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
नेपाळ सरकारने या संपूर्ण प्रकरणाची चौकशी करण्यासाठी एका माजी न्यायमूर्तींच्या अध्यक्षतेखाली स्वतंत्र समिती स्थापन केली आहे. दोषी पोलीस कर्मचाऱ्यांना तात्काळ निलंबित करण्यात आले आहे. कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्यासाठी पोलिसांनी नागरिकांना शांततेचे आवाहन केले आहे.
तरुणांचा वाढता आक्रोश आणि निदर्शने
काठमांडू येथील पासपोर्ट कार्यालयासमोर घडलेल्या आत्मदहनाच्या घटनेनंतर तरुणांचा संयम सुटला आहे. रोजगाराच्या पुरेशा संधी उपलब्ध नसल्याने शिक्षित तरुण नैराश्याच्या गर्तेत सापडले आहेत.
- संतप्त तरुणांनी सरकारी वाहनांवर दगडफेक करत प्रशासनाचा निषेध केला.
- पोलिसांनी आंदोलकांवर लाठीमार करून गर्दी पांगवण्याचा प्रयत्न केला.
बेरोजगारी आणि प्रशासकीय दडपशाहीचे वास्तव
नेपाळमध्ये गेल्या काही महिन्यांपासून सुशिक्षित तरुणांच्या रोजगाराचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. पदव्युत्तर पदवी घेतलेले तरुणही नोकरीसाठी वणवण भटकत आहेत. त्यातच काठमांडू महानगरपालिकेकडून राबवण्यात येणाऱ्या अतिक्रमण विरोधी मोहिमेमुळे गरीब आणि अल्प उत्पन्न गटातील नागरिकांचे जगणे कठीण झाले आहे. मृत गणेश नेपाली हा तरुण आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी एका ॲपद्वारे दुचाकी चालवून पैसे कमवत होता. पोलिसांनी त्याच्या दुचाकीला कुलूप लावून दंड आकारल्याने झालेल्या वादातून त्याने स्वतःला पेटवून घेतले. या हृदयद्रावक घटनेने नेपाळमधील युवा वर्गाच्या मनातील सुप्त असंतोषाला वाचा फोडली आहे. सर्वसामान्य नागरिकांनी सरकारच्या आर्थिक धोरणांवर आणि पोलिसांच्या अमानुष वागणुकीवर तीव्र आक्षेप घेतला आहे.
“आम्ही या घटनेची सखोल चौकशी करत असून पीडित कुटुंबाला पूर्ण न्याय दिला जाईल. संबंधित दोषी पोलीस कर्मचाऱ्यांवर निलंबनाची कारवाई करण्यात आली असून शांतता राखणे ही आमची प्राथमिकता आहे.”
— सुरेंद्र बहादूर, मुख्य पोलीस अधीक्षक, काठमांडू“देशात सुशिक्षित तरुणांना रोजगार देण्यात सरकार अपयशी ठरले आहे. प्रशासनाच्या चुकीच्या धोरणांमुळे आणि पोलिसांच्या जाचामुळे आज देशातील तरुण आत्मदहन करण्यास प्रवृत्त होत आहेत.”
— रक्षा बाम, युवा आंदोलन प्रमुख, काठमांडू- सप्टेंबर २०२५ मध्येही अशाच स्वरूपाच्या ‘जेन झी’ आंदोलनाने सरकारला हादरा दिला होता.
- नवीन सरकारने दिलेली रोजगार आश्वासने अद्याप पूर्ण न झाल्याने असंतोष वाढला आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| मृत्यू नोंद | १ तरुण | पूर्ण |
| न्यायालयीन चौकशी | १ समिती | कार्यरत |
| आंदोलक ताब्यात | २६ व्यक्ती | नोंदवले |
| मदत निधी | जाहीर | निधी मंजूर |
पार्श्वभूमी
नेपाळमधील राजकीय अस्थिरता आणि बेरोजगारी
नेपाळमध्ये गेल्या वर्षी सप्टेंबर २०२५ मध्ये देखील ‘जेन झी’ तरुणांनी भ्रष्टाचार आणि बेरोजगारीविरोधात प्रचंड मोठे आंदोलन केले होते. त्या ऐतिहासिक आंदोलनामुळे तत्कालीन सरकारला राजीनामा द्यावा लागला होता. नवीन सरकारने तरुणांना मोठ्या प्रमाणावर रोजगार देण्याचे आश्वासन दिले होते. नवीन सरकार स्थापन होऊन १०० दिवस पूर्ण झाले आहेत. आश्वासन पाळले न गेल्याने तरुण पुन्हा रस्त्यावर उतरले आहेत. या प्रकरणाची पुढील सुनावणी आणि चौकशी समितीचा अहवाल येत्या दोन आठवड्यांत सादर होणे अपेक्षित आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन काठमांडू शहरात अतिरिक्त पोलीस बंदोबस्त तैनात करण्यात आला आहे. सर्व सरकारी इमारतींना छावणीचे स्वरूप आले आहे. कायदा आणि सुव्यवस्था बिघडू नये म्हणून पोलीस प्रत्येक संशयास्पद हालचालीवर बारीक लक्ष ठेवून आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे वातावरण पसरले आहे. मुख्य बाजारपेठेतील अनेक दुकाने सुरक्षेच्या कारणास्तव बंद ठेवण्यात आली आहेत. वाहतूक ठप्प झाल्याने मालाची वाहतूक करणाऱ्या वाहनांना मोठा फटका बसला असून आर्थिक व्यवहारांवर विपरीत परिणाम झाला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पाहायला मिळत आहे. सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था विस्कळीत झाल्याने नोकरदार वर्गाचे हाल होत आहेत. शहरात अचानक निर्माण झालेल्या तणावामुळे नागरिक घराबाहेर पडणे टाळत असून जीवनावश्यक वस्तूंच्या खरेदीवर परिणाम झाला आहे.
तरुण आणि सुशिक्षित बेरोजगार
सुशिक्षित बेरोजगार यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांच्या अस्तित्वाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. पदव्या असूनही नोकरी मिळत नसल्याने विद्यार्थ्यांमध्ये सरकारबद्दल प्रचंड चीड आहे. देशातील तरुण पिढी आता आपल्या हक्कासाठी संघटित होऊन लढा देत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
नेपाळमधील सद्यस्थिती ही केवळ एका तरुणाच्या आत्मदहनाची घटना नाही. हा संपूर्ण व्यवस्थेच्या अपयशाचा आरसा आहे. कोणत्याही देशाचा विकास हा तिथल्या युवा शक्तीवर अवलंबून असतो. नेपाळमध्ये मात्र हीच युवा शक्ती रोजगारासाठी दिशाहीन झाली आहे. निवडणुकीत दिलेली आश्वासने आणि प्रत्यक्ष कृती यात मोठी तफावत आहे. प्रशासनाने केवळ दंडात्मक कारवाईवर भर न देता मानवी दृष्टिकोन ठेवणे गरजेचे होते. सरकारने आतातरी जागे होऊन तरुणांच्या हाताला काम देण्याची ठोस योजना आखली पाहिजे. दडपशाहीने आंदोलन शांत करता येईल, पण तरुणांच्या मनातील असंतोष धगधगतच राहील. संयमी चर्चा आणि रोजगार निर्मिती हाच यावर एकमेव मार्ग आहे.