भारतीय नौदलाच्या युद्धनौका ताफ्यात एक आधुनिक स्वदेशी लढाऊ जहाज दाखल होण्यास सज्ज झाले आहे. समुद्रातील पाणबुड्यांचा वेध घेण्याची अचूक क्षमता असलेल्या ‘आयएनएस मालवण’ या युद्धनौकेचा नौदलात समावेश केला जाणार आहे.
८० टक्के
स्वदेशी सामग्रीचा वापर
२२ जुलै
नौदलात दाखल होण्याची तारीख
७८ मीटर
युद्धनौकेची एकूण लांबी
११०० टन
जहाजाचे एकूण विस्थापन
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
भारतीय नौदलात ‘माहे’ श्रेणीतील दुसरी अत्याधुनिक पाणबुडीविरोधी युद्धनौका ‘आयएनएस मालवण’ दाखल केली जाणार आहे. कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड येथे या जहाजाची बांधणी यशस्वीरीत्या पूर्ण झाली.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
हवाई दल प्रमुख एअर चीफ मार्शल ए. पी. सिंग यांच्या उपस्थितीत हा सोहळा पार पडणार आहे. नौदलाच्या पश्चिम कमांडचे व्हाइस ॲडमिरल संजय वात्सायन या वेळी उपस्थित राहतील.
तात्कालिक परिणाम
भारताच्या सागरी हद्दीत विशेषतः उथळ पाण्यात लढाऊ नौदलाची गस्त वाढण्यास मदत मिळणार आहे. पाणबुड्यांचा वेध घेण्याची क्षमता वाढल्याने सागरी संरक्षण यंत्रणा अधिक मजबूत झाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
संरक्षण मंत्रालयाने आत्मनिर्भर भारत संकल्पनेला गती देण्याचे धोरण स्वीकारले आहे. देशांतर्गत युद्धनौका बांधणी क्षेत्राला बळ देण्याचा निर्णय केंद्र सरकारने अधिकृतपणे राबवला आहे.
स्वदेशी युद्धनौकेची तांत्रिक वैशिष्ट्ये
कोचीन शिपयार्ड येथे तयार झालेल्या या युद्धनौकेमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केला आहे. सागरी हद्दीत शत्रूच्या पाणबुड्या शोधण्यासाठी हे जहाज अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे.
- जहाजाची रचना उथळ पाण्यात वेगाने हालचाली करण्यासाठी अनुकूल आहे.
- या युद्धनौकेत अत्याधुनिक क्षेपणास्त्रे आणि रडार यंत्रणा बसवली आहे.
आत्मनिर्भर भारत आणि सागरी सुरक्षा सक्षमीकरण
भारतीय संरक्षण क्षेत्रात आत्मनिर्भरतेचे एक नवीन पर्व सुरू झाले आहे. ‘आयएनएस मालवण’ ही युद्धनौका पूर्णपणे भारतात तयार झाली असून यामध्ये ऐंशी टक्क्यांपेक्षा जास्त सामग्री देशांतर्गत उत्पादित आहे. या प्रकल्पामुळे भारतीय नौदलाचे परदेशी कंपन्यांवरील अवलंबित्व कमी होण्यास मदत मिळणार आहे. सागरी किनारपट्टीजवळ शत्रूच्या पाणबुड्यांचा सुगावा लावण्यासाठी या जहाजाची रचना केली आहे. अत्याधुनिक सोनार यंत्रणा आणि टॉरपेडो लॉन्चर यांमुळे हे जहाज लढाऊ कारवायांमध्ये शत्रूचा बीमोड करण्यास सक्षम आहे.
या जहाजाचे नाव छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या ऐतिहासिक मालवण सागरी किल्ल्यावरून ठेवले आहे. सागरी सीमांचे रक्षण करत असताना देशांतर्गत जहाज बांधणी उद्योगाला या प्रकल्पामुळे मोठी चालना मिळाली आहे. नौदलाच्या ताफ्यात अशा प्रकारच्या एकूण आठ युद्धनौका समाविष्ट करण्याचे उद्दिष्ट निश्चित केले आहे. २२ जुलै रोजी होणाऱ्या या सोहळ्यानंतर हे जहाज प्रत्यक्ष देशसेवेत रुजू होणार आहे.
“आयएनएस मालवण नौदलात दाखल होणे हा भारताच्या स्वदेशी तंत्रज्ञानाचा विजय आहे. आधुनिक सागरी आव्हानांचा सामना करण्यासाठी ही युद्धनौका नौदलाची ताकद वाढवेल.”
— एअर चीफ मार्शल ए. पी. सिंग, हवाई दल प्रमुख.“उथळ पाण्यात पाणबुड्यांचा शोध घेणे कठीण काम असते. या नव्या जहाजाची तांत्रिक रचना अत्यंत प्रगत असून ती तटीय सुरक्षेसाठी एक मैलाचा दगड ठरेल.”
— व्हाइस ॲडमिरल संजय वात्सायन, फ्लॅग ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, पश्चिम नौदल कमांड.| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| जहाज बांधणी | कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड | पूर्ण |
| स्वदेशी प्रमाण | ८० टक्क्यांपेक्षा जास्त | नोंदवले |
| प्रमुख शस्त्रे | टॉरपेडो आणि रॉकेट लॉन्चर | पूर्ण |
| नौदल दल प्रवेश | अधिकृत सोहळा नियोजन | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
या संरक्षण प्रकल्पाची पार्श्वभूमी काय आहे?
भारतीय सागरी क्षेत्रात शत्रू देशांच्या पाणबुड्यांचा वावर वाढल्याचे काही वर्षांपूर्वी निदर्शनास आले होते. जुन्या झालेल्या अभय श्रेणीतील युद्धनौका बदलण्याची गरज नौदलाने व्यक्त केली होती. केंद्र सरकारने २०१९ मध्ये आठ स्वदेशी पाणबुडीविरोधी जहाजांच्या निर्मितीसाठी कायदेशीर मान्यता दिली होती. या मालिकेतील पहिले जहाज ‘आयएनएस माहे’ गेल्या वर्षी नौदलाच्या ताफ्यात यशस्वीरीत्या समाविष्ट केले गेले. आता याच मालिकेतील दुसरे जहाज सज्ज झाले आहे. या प्रकल्पाच्या माध्यमातून भारतीय कंपन्यांना संरक्षण साहित्याच्या उत्पादनाचा मोठा अनुभव मिळाला आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन संरक्षण मंत्रालय सागरी गुप्तचर यंत्रणा अधिक बळकट करत आहे. तटीय सुरक्षा यंत्रणा आणि नौदल यांच्यात अधिक चांगला ताळमेळ राखणे शक्य होईल. सीमा सुरक्षेबाबत केंद्र सरकारची पकड अधिक मजबूत होणार आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर स्वदेशी संरक्षण उत्पादक कंपन्यांच्या समभागांमध्ये सकारात्मक वाढ दिसून येत आहे. देशांतर्गत लोखंड, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि जहाज बांधणी क्षेत्रातील उपकंपन्यांना नवीन कंत्राटे मिळण्याचा मार्ग सुकर झाला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम देशाच्या सुरक्षिततेबद्दलचा विश्वास वाढण्यात झाला आहे. सागरी किनारपट्टीवरील नागरिकांना परकीय आक्रमणांपासून संरक्षण लाभल्याची भावना निर्माण झाली आहे. देशाच्या लष्करी सामर्थ्याबद्दल नागरिकांमध्ये अभिमान वाढला आहे.
संरक्षण क्षेत्रातील अभियंते व तरुण
संरक्षण क्षेत्रातील तरुण अभियंते आणि तंत्रज्ञ यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून रोजगाराच्या नवीन संधी उपलब्ध झाल्या आहेत. भारतीय नौदलात तंत्रज्ञान विभागात करिअर करू इच्छिणाऱ्या युवकांना या स्वदेशी प्रकल्पांमुळे प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव घेता येणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
‘आयएनएस मालवण’ या स्वदेशी युद्धनौकेचा भारतीय नौदलात होणारा समावेश देशाच्या लष्करी इतिहासातील एक अभिमानास्पद क्षण आहे. संरक्षण क्षेत्रात परदेशी शस्त्रास्त्रांवर अवलंबून राहण्याचे दिवस आता संपत चालले आहेत, हे या प्रकल्पाने दाखवून दिले आहे. ८० टक्क्यांहून अधिक भारतीय सामग्रीचा वापर कंत्राटदार कंपनीच्या तांत्रिक क्षमतेची साक्ष देतो. समुद्रातील उथळ भागात गस्त घालणे हे सागरी सुरक्षेच्या दृष्टीने आव्हानात्मक असते. अशा वेळी ही नवी आधुनिक युद्धनौका नौदलाच्या लढाऊ क्षमतेला आधुनिक धार देईल. भारताने या निमित्ताने सागरी क्षेत्रात स्वतःचे वर्चस्व सिद्ध केले आहे.
