📅 दिनांक 24 जुलै : इतिहासात आजच्या दिवशी काय घडलं?

दिनदर्शिकेवर दररोज एक तारीख बदलते… त्या प्रत्येक तारखेनं आपल्याला अनेक आठवणी, ऐतिहासिक वळणं आणि जगाला दिशा देणाऱ्या घटना दिल्या आहेत. इतिहासाचं पान उलटलं की त्यावर नोंदलेली प्रत्येक घटना काहीतरी नवीन सांगते — कधी समाज बदलला, कधी नवं तंत्रज्ञान आलं, तर कधी जगभर उलथापालथ झाली. चला तर मग, पाहूया आजच्या तारखेला या दिवशी इतिहासात काय काय घडलं होतं…

दिनविशेष

दिनांक २४ जुलै

शुक्रवार · इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आजचा विशेष: आषाढ शुद्ध दशमी/एकादशी (तिथी प्रवेश) — २४ जुलै २०२६ रोजी सकाळी आषाढ शुद्ध दशमी समाप्तीनंतर एकादशी तिथीचा प्रारंभ होतो. हिंदू पंचांगानुसार हा काळ देवशयनी (आषाढी) एकादशीच्या उत्सवाचा आणि वारीच्या अंतिम टप्प्याचा काळ मानला जातो. मुंबई प्रमाणवेळेनुसार चंद्रोदय दुपारी १:४८ वाजता होईल आणि चंद्रास्त रात्री १२:४० वाजता होईल.

२महाराष्ट्र घटना २भारत घटना ३जग घटना ०शोध/तंत्रज्ञान ३जयंती ०स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

राष्ट्रीय औष्णिक पाणी / थर्मल इंजिनिअरिंग दिन (National Thermal Engineering Day): तंत्रज्ञान आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रात उष्णता व्यवस्थापन (Thermal Management) करणाऱ्या इंजिनिअर्सच्या योगदानाचा गौरव करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो. रोजच्या वापरातील संगणक, मोबाईल आणि औद्योगिक यंत्रांचे तापमान नियंत्रित ठेवून कार्यक्षमता वाढवण्यात या क्षेत्राची मोठी भूमिका आहे.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आयकर दिन (Income Tax Day – भारत): भारतात २४ जुलै १८६० रोजी सर जेम्स विल्सन यांनी पहिल्यांदा ‘आयकर’ (Income Tax) सादर केला होता. १८५७ च्या पहिल्या स्वातंत्र्यसंग्रामात झालेल्या आर्थिक नुकसानाची भरपाई करण्यासाठी ही प्रणाली आणली गेली. या घटनेचे स्मरण म्हणून भारत सरकारचा केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळ (CBDT) २४ जुलै हा दिवस ‘आयकर दिन’ म्हणून साजरा करतो.

🚩 महाराष्ट्र दिन

आज या प्रकारची विशेष राज्यस्तरीय नोंद उपलब्ध नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१९३२

ज्येष्ठ अभिनेते व नाटककार मधुकर तोरडमल यांचा जन्म

‘तरुण तुर्क म्हातारे अर्क’ या प्रसिद्ध नाटकाचे लेखक आणि ज्येष्ठ रंगकर्मी मधुकर तोरडमल यांचा जन्म महाराष्ट्रात झाला. त्यांनी मराठी रंगभूमी आणि चित्रपटांमध्ये अभिनय, दिग्दर्शन व नाट्यलेखनात मोलाचे योगदान दिले.

१९९२

पुणे येथे ‘युनिव्हर्सल पोएट्री फाउंडेशन’ची स्थापना

महाराष्ट्राची सांस्कृतिक व साहित्यिक राजधानी असलेल्या पुणे शहरात काव्यक्षेत्राला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि कवींना व्यासपीठ मिळवून देण्यासाठी ‘युनिव्हर्सल पोएट्री फाउंडेशन’ची स्थापना झाली.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

१९८५

पंजाब करार (Punjab Accord / Longowal-Gandhi Accord) साक्षरी केला

भारताचे तात्कालीन पंतप्रधान राजीव गांधी आणि अकाली दलाचे नेते संत हरचंदसिंग लाँगवाल यांच्यात पंजाबमधील राजकीय शांततेसाठी आणि हिंसाचार थांबवण्यासाठी ऐतिहासिक ‘पंजाब करारा’वर स्वाक्षरी झाली.

१९९१

भारताचे ऐतिहासिक नवे औधोगिक धोरण (Economic Liberalisation)

२४ जुलै १९९१ रोजी तत्कालीन अर्थमंत्री डॉ. मनमोहन सिंग यांनी संसदेत केंद्रीय अर्थसंकल्प मांडून भारतातील ‘औद्योगिक परवाना राज’ (Industrial Licensing) रद्द केले. या निर्णयामुळे भारताने उदारीकरण, खासगीकरण आणि जागतिकीकरण (LPG) या नव्या आर्थिक युगात प्रवेश केला.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

१९११

पेरूतील हरवलेले शहर ‘माचू pitchu’ (Machu Picchu)चा शोध

अमेरिकन संशोधक हिराम बिंगहॅम यांनी पेरू देशातील अँडीज पर्वतरांगेत लपलेले प्राचीन इंका संस्कृतीचे अवशेष असलेले शहर ‘माचू पिचू’चा पुन्हा शोध लावला. हे आज जगातील सात आश्चर्यांपैकी एक आहे.

१९२३

लोझानचा तह (Treaty of Lausanne) संमत

स्वित्झर्लंडमधील लोझान येथे झालेल्या तहावर स्वाक्षरी करून पहिल्या महायुद्धानंतर आधुनिक तुर्कस्तानच्या सीमा निश्चित करण्यात आल्या आणि ऑटोमन साम्राज्याचा औपचारिक शेवट झाला.

१९६९

‘अपोलो ११’ मोहिमेतील अंतराळवीरांचे पृथ्वीवर सुरक्षित आगमन

चंद्रावर पाऊल ठेवून इतिहास रचणारे अमेरिकन अंतराळवीर नील आर्मस्ट्राँग, बझ एल्ड्रिन आणि मायकल कॉलिन्स हे प्रशांत महासागरात सुरक्षितपणे उतरले.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

आज या प्रकारची विशेष ऐतिहासिक शोधाची नोंद उपलब्ध नाही.

🎂 जयंती

अ‍ॅलेक्झांडर ड्युमा (Alexandre Dumas) २४ जुलै १८०२ – ५ डिसेंबर १८७०

📍 जन्मस्थळव्हिलेर्स-कोटेरेट्स, फ्रान्स

👨‍👩‍👧 कुटुंबफ्रेंच लष्करी जनरल थॉमस-अलेक्झांडर ड्युमा यांचे ते पुत्र होते.

📝 परिचय जागतिक साहित्यातील अत्यंत लोकप्रिय फ्रेंच कादंबरीकार आणि नाटककार.

⭐ योगदान ‘द थ्री मस्केटियर्स’ (The Three Musketeers) आणि ‘द काउंट ऑफ माँटे क्रिस्टो’ (The Count of Monte Cristo) यांसारख्या जगप्रसिद्ध क्लासिक कादंबऱ्यांची निर्मिती.

🤔 रंजक माहिती त्यांच्या कादंबऱ्यांवर जगात शंभराहून अधिक भाषांमध्ये अनुवाद झाले असून शेकडो चित्रपट आणि मालिका बनवल्या गेल्या आहेत.

सायलमन बोलिव्हार (Simón Bolívar) २४ जुलै १७८३ – १७ डिसेंबर १८३०

📍 जन्मस्थळकराकास, व्हेनेझुएला

👨‍👩‍👧 कुटुंबएका श्रीमंत अ‍ॅरिस्टोक्रॅटिक घराण्यात जन्म.

📝 परिचय दक्षिण अमेरिकेचे महान स्वातंत्र्यसेनानी आणि लष्करी नेते, ज्यांना ‘द लिबरेटर’ (El Libertador) म्हणून ओळखले जाते.

⭐ योगदान स्पॅनिश राजवटीविरुद्ध लढा देऊन व्हेनेझुएला, कोलंबिया, इक्वेडोर, पेरू आणि बोलिव्हिया या देशांना स्वातंत्र्य मिळवून दिले.

🤔 रंजक माहिती दक्षिण अमेरिकेतील ‘बोलिव्हिया’ या देशाचे नाव थेट सायलमन बोलिव्हार यांच्या सन्मानार्थ ठेवण्यात आले आहे.

पन्नालाल घोष २४ जुलै १९११ – २० एप्रिल १९६०

📍 जन्मस्थळबारिसाल (सध्याचा बांगलादेश)

👨‍👩‍👧 कुटुंबसंगीतकार व सतार वादक पन्नालाल यांच्या घरात संगीताची परंपरा होती.

📝 परिचय भारतीय शास्त्रीय संगीतात बासरीला (Flute) मुख्य वाद्य म्हणून प्रतिष्ठा मिळवून देणारे प्रसिद्ध बासरीवादक.

⭐ योगदान लोकवाद्य मानल्या जाणाऱ्या बासरीला शास्त्रीय संगीताच्या मैफिलीत उच्च स्थान मिळवून दिले आणि मोठ्या आकाराची बासरी (बॉस बासरी) विकसित केली.

🤔 रंजक माहिती ते प्रख्यात सतारवादक पंडित रविशंकरांचे गुरु बंधू (उस्ताद अलाउद्दीन खान यांचे शिष्य) होते.

🪔 स्मृतिदिन

आजच्या तारखेला भारतीय किंवा जागतिक स्तरावर दीर्घकालीन प्रभाव टाकणाऱ्या प्रमुख राष्ट्रीय/महाराष्ट्रीय व्यक्तिमत्त्वाची नोंद पडताळणीनुसार उपलब्ध नाही.

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

अझीम प्रेमजी (Azim Premji) जन्म: 1945

📍 जन्मस्थळमुंबई, महाराष्ट्र

🎯 क्षेत्रउद्योग आणि समाजसेवा (IT sector & Philanthropy)

👨‍👩‍👧 कुटुंब ‘वेस्टर्न इंडिया व्हेजिटेबल प्रॉडक्ट्स’चे संस्थापक मोहमद हाशम प्रेमजी यांचे सुपुत्र.

📝 परिचय विप्रो (Wipro) या प्रसिद्ध आयटी कंपनीचे अध्यक्ष आणि जागतिक पातळीवरील दानशूर उद्योगपती.

⭐ विशेष कामगिरी विप्रो कंपनीला जागतिक स्तरावर नेण्यात मुख्य योगदान आणि ‘अझीम प्रेमजी फाउंडेशन’द्वारे भारतातील शिक्षण क्षेत्रासाठी हजारो कोटी रुपयांचे दान.

🤔 रंजक माहिती अझीम प्रेमजी हे भारतातील सर्वाधिक दानशूर व्यक्तींपैकी एक मानले जातात, त्यांनी त्यांच्या संपत्तीतील मोठा भाग सामाजिक कार्यासाठी ट्रस्टला दान केला आहे.

मनोज जोशी जन्म:1965

📍 जन्मस्थळहिंमतनगर, गुजरात (कार्यक्षेत्र: महाराष्ट्र/मुंबई)

🎯 क्षेत्रअभिनय (चित्रपट, मालिका आणि नाटक)

👨‍👩‍👧 कुटुंब गुजराती आणि मराठी नाटकांची समृद्ध पार्श्वभूमी असलेले कुटुंब.

📝 परिचय मराठी, हिंदी आणि गुजराती रंगभूमीवरील व चित्रपटांतील प्रख्यात अभिनेते.

⭐ विशेष कामगिरी ‘चाणक्य’ या प्रसिद्ध नाटकात साकारलेली भूमिका आणि पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित.

🤔 रंजक माहिती मनोज जोशी यांनी मराठी चित्रपट व नाटकांमध्ये उत्कृष्ट अभिनय करून मराठी प्रेक्षकांच्या मनात विशेष स्थान निर्माण केले आहे.

📖 विशेष उल्लेख

१९९१ चे नवे आर्थिक धोरण: भारताच्या प्रगतीची कलाटणी
२४ जुलै १९९१ हा दिवस आधुनिक भारताच्या आर्थिक इतिहासातील एक अतिशय महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. या दिवशी भारताचे तत्कालीन अर्थमंत्री डॉ. मनमोहन सिंग यांनी संसदेत ऐतिहासिक अर्थसंकल्प सादर केला, ज्याने ‘उदारीकरण, खासगीकरण आणि जागतिकीकरण’ (LPG Model) च्या युगाची सुरुवात केली.

१९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला भारत गंभीर परकीय चलन संकटाचा (Foreign Exchange Crisis) सामना करत होता. देशाकडे अवघ्या काही आठवड्यांच्या आयातीसाठी पुरेल एवढेच परकीय चलन शिल्लक होते. या पार्श्वभूमीवर, २४ जुलै रोजी सरकारने परवाना राज (Licensing Raj) समाप्त करून परदेशी गुंतवणुकीसाठी दरवाजे उघडले.

या धोरणात्मक निर्णयामुळे भारताची अर्थव्यवस्था वेगाने विकसित झाली. माहिती तंत्रज्ञान (IT), ऑटोमोबाईल आणि दूरसंचार क्षेत्रांत क्रांती घडली. मध्यमवर्गाचा उदय झाला आणि जगभरातील कंपन्यांसाठी भारत ही एक मोठी बाजारपेठ बनली. २४ जुलै १९९१ चा हा निर्णय भारताला जगातील प्रमुख आर्थिक महासत्तांच्या रांगेत नेणारा ठरला.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

आज जगातील सात आश्चर्यांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या पेरूतील ‘माचू पिचू’ (Machu Picchu) या शहराचा शोध २४ जुलै १९११ रोजी हिराम बिंगहॅम यांनी लावला, पण विशेष म्हणजे तिथल्या स्थानिक आदिवासींना त्या प्राचीन शहराबद्दल आधीपासूनच माहिती होती!

❓ आजचा प्रश्न

१९९१ च्या २४ जुलै रोजी स्वीकारलेल्या ‘उदारीकरण आणि जागतिकीकरणाच्या’ धोरणाने भारतीय मध्यमवर्गाचे जीवन पूर्णपणे बदलले. तुमच्या मते या धोरणाचा आपल्या दैनंदिन जीवनावर झालेला सर्वात मोठा सकारात्मक परिणाम कोणता?

💬 तुमचे मत

आजच्या दिनविशेष माहितीबद्दल तुम्हाला काय वाटते? कमेंट करून नक्की कळवा आणि तुमच्या मित्रांसोबत शेअर करा!