सह्याद्री मराठी वाहिनी

Author: सह्याद्री मराठी वृत्त

  • सीताफळ लागवड

    सीताफळ लागवड

    सीताफळ हे गोड फळ सर्वांच्या आवडीचे आहे. महाराष्ट्रात बीड, औरंगाबाद, परभणी आणि सोलापूर जिल्ह्यात ते घेतले जाते. बार्शीमध्ये ‘एनएमके-०१’ (गोल्डन) या उत्तम दर्जाच्या संकरित जातीची लागवड केली जाते. ‘लाल सीताफळ’, ‘बालानगरी’, ‘वॉशिंग्टन’ आणि ‘पुरंदर’ यांसारख्या इतर जातीसुद्धा प्रसिद्ध आहेत. बीडचे हे सर्वात प्रसिद्ध फळ आहे. मागील 4 शतकांहून अधिक काळापासून कोरड्या बालाघाट पर्वतरांगांमध्ये हे भरभराटीला आले.

    संशोधनानुसार, सीताफळ 16 व्या शतकात पोर्तुगीजांनी आणले असे म्हणतात. दख्खनच्या पठारावर याची लागवड झाली. बीड जिल्हा दख्खनच्या पठारावर वसलेला असून येथे 700 हेक्टर आणि संपूर्ण महाराष्ट्रात 7000 हेक्टरपेक्षा जास्त क्षेत्रात सीताफळाचे पीक घेतले जाते.

    बीड जिल्ह्यातील कैज, धारूर, मांजरसुंबा, अंबाजोगाई आणि बालाघाट पर्वतरांगा हे प्रमुख क्षेत्र आहे. देशातील सर्वाधिक उत्पादन करणारा महाराष्ट्र असल्याने फळांचे दैनंदिन बाजार दर प्रामुख्याने त्यांच्या उत्पादनावर निश्चित केले जातात. हे फळ मुंबई, पुणे, हैदराबाद, विजयवाडा, बंगळुरू आणि दिल्लीच्या बाजारपेठेत विकले जाते. सीताफळ बालाघाटच्या जंगलात आणि त्याच्या खडकाळ प्रदेशात पाण्याची कमतरता, कमी पाऊस आणि सखल माती असतानाही जंगलात पिकते. बालाघाट पर्वतरांगातील उथळ पाण्याचा निचरा होणारी माती असलेल्या खडकाळ प्रदेशात पोटॅशियमचे उच्च प्रमाण आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्ये ही विशेषत: धारूर, अंबाजोगाई आणि आष्टी येथील वैशिष्ट्यपूर्ण चवीसाठी कारणीभूत आहेत. ही बारमाही वनस्पती 2 वर्षांत ३-४ मीटर उंचीपर्यंत वाढते. या वनस्पतीचे सरासरी आयुर्मान 25 वर्षे आहे. सीताफळ हे नाजूक फळ असल्याने त्याची काढणी अत्यंत काळजीपूर्वक केली जाते. 5 वर्षांनंतर फळांचे सरासरी उत्पादन प्रति झाड सुमारे 15 किलो असते, जे हळूहळू 50 किलोपर्यंत वाढते.

    बीडचे सीताफळ परिपूर्ण गोलाकार आकार, आकर्षक हिरवा रंग, उत्तम पोत आणि चव, परिपक्व झाल्यावर मलईदार पांढरा किंवा पिवळसर रंग, वजनदार, रसाळ असे हे फळ असते. यामध्ये बियांची संख्या कमी आणि गर जास्त असतो. बीडच्या सीताफळाला सन 2016 मध्ये भौगोलिक मानांकन प्रदान करण्यात आले आहे.

    बीडचे सीताफळ हे कार्बोहायड्रेट्स, प्रथिने, अँटिऑक्सिडंट्स, पोटॅशियम, मॅग्नेशियम आणि तांबे यांनी समृद्ध असलेले अत्यंत पौष्टिक फळ आहे. अत्यंत नाशवंत असल्याने, काढणीनंतर शेतकऱ्यांनी पावडर, शीतपेये आणि आइस्क्रीमची प्रक्रिया सुरू करण्यासाठी या फळाचा गर साठवण्यास सुरुवात केली आहे. या गराचा वापर बासुंदी, रबडी, जाम आणि जेली यांसारख्या मिष्टान्नांमध्ये केला जातो.

  • कंकालेश्वर मंदिर

    कंकालेश्वर मंदिर

    महाराष्ट्रातील बीड जिल्ह्यात प्रसिद्ध कंकालेश्वर मंदिर आहे. हे शिवमंदिर वैशिष्ट्यपूर्ण असून तलावाच्या मध्यभागी बांधण्यात आलेले आहे. ‘बिंदुसरा’ नदीच्या तीरावर हे मंदिर उभे आहे. चालुक्य राजा विक्रमादित्य सहावा याने दहाव्या ते 11 व्या शतकात हे मंदिर बांधले. चालुक्य काळातील स्त्रिया लढाईत प्रत्यक्ष भाग घेत असत. या मंदिरावर लढणाऱ्या स्त्रियांचे शिल्प आहे. त्यावर ग्रीक शिल्पकलेची छाप आढळते. जैन धर्मियांतील आर्यनाथ, नेमिनाथ या २ तीर्थंकरांचे शिल्पही मंदिरावर आहे. मंदिराच्या मंडपाखाली आणखी एक गर्भगृह असून ते पाचशे वर्षांपासून बंद आहे.
    हे मंदिर पश्चिमाभिमुख आहे.

    मुखमंडप, त्याच्यामागे अर्धमंडप आणि या मंडपाला जोडून ३ बाजूंना गर्भगृहे आहेत. ही तीनही गर्भगृहे सारख्याच आकाराची आहेत. मंदिराचा मंडप अष्टकोनी आकाराचा आहे. मंडपाच्या ४ मुख्य दिशांना आणि ४ उपदिशांना सोळा स्तंभ आहेत. या स्तंभांवर घुमटाकार छत आहे. छतावर फुलांची सुंदर नक्षी असून मध्यभागी सर्वात वर कमळ आहे.
    मंदिराच्या बाहेर शक्ती, ब्रह्मदेव आणि शिव संप्रदायातील देवदेवता आहेत. कंकालेश्वर मंदिराच्या गर्भगृहांचे दरवाजे द्वारे पंचशाखा प्रकारचे आहेत. मुख्य गर्भगृहाच्या डोक्यावर गणेशमूर्ती आहे. या पुरातन मंदिराचा उल्लेख पुराण ग्रंथातही आहे.

    अत्री ऋषी आणि अनुसया यांनी या ठिकाणी शिधेश्वराचा अभिषेक केला. ब्रह्मा-विष्णू आणि महेशाला प्रसन्न करून घेतल्याची कथा सांगितली जाते. कंकालेश्वर मंदिर अनेक वर्षे बंद होते. महाशिवरात्रीच्या जत्रेलाही बंदी घालण्याचा निर्णय निझामाच्या मंत्रिमंडळाने घेतला होता. 17 सप्टेंबर 1948 रोजी अर्थात हैदराबाद स्वातंत्र्य दिनादिवशी हे मंदिर खऱ्या अर्थाने मुक्त झाले.

    हे मंदिर विलक्षण सुंदर असून कोरीवकाम, शिल्पकला लक्षवेधी आहे. शेकडो वर्षे जुने मंदिर पाहताक्षणी आवडते. भाविकांची येथे वर्दळ असते. त्यातही महाशिवरात्री, श्रावणी सोमवार या दिवशी येथे भाविक दर्शनासाठी गर्दी करताना दिसून येतात. मंदिराचे काम, स्थापत्यशैली पाहण्यासही इतिहासप्रेमी पर्यटक आवर्जून उपस्थित असतात.

    बीडमध्ये अन्य पर्यटनस्थळेही प्रेक्षणीय आहेत. येथील खंडोबा मंदिर, जामा मशीद, हजरत शहंशाह वली दर्गा, परळीतील श्री वैजनाथ मंदिर, अंबेजोगाईतील श्री योगेश्वरी माता मंदिर पाहण्यासारखी आहेत. त्यामुळे येथे पर्यटकांची वर्दळ असते.

  • तारकर्ली समुद्रकिनारा

    तारकर्ली समुद्रकिनारा

    तारकर्ली समुद्रकिनारा हा सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील एक सर्वोत्तम कोकण किनारा आहे. येथील समुद्राचे पाणी स्फटिकासारखे स्वच्छ आहे. समुद्रकिनारासुद्धा मस्त मोकळा आणि स्वच्छ आहे.

    येथे ‘स्नॉर्कलिंग’ आणि ‘स्कूबा डायव्हिंग’चा आनंद लुटण्यासाठी आवर्जून पर्यटक येतात. पांढरी वाळू आणि स्वच्छ निळे पाणी, डॉल्फिन, कर्ली नदीचे रमणीय दृश्य डोळ्यांनी टिपता येते. कोकणी खाद्यपदार्थ आणि हापूस आंब्याची चव चाखता येते.

    पर्यटकांमध्ये या ठिकाणाचे आकर्षण आटा वाढले आहे. कोकण किनार्याेवरील सर्वात नयनरम्य असा हा समुद्रकिनारा आहे. येथील पाणी इतके स्वच्छ आहे की आपण 15 फूट खोलीपर्यंतचा समुद्रतळ पाहू शकता.

    गोव्याच्या किनाऱ्यावरील लोकप्रिय बोट राइड आणि पॅरासेलिंग अशा जलक्रीडांचा आनंद येथेही घेता येऊ शकतो. केरळच्या हाऊसबोट्स, स्नॉर्कलिंग आणि अंदमानचे स्कूबा डायव्हिंग हे सगळे या किनाऱ्यावर अनुभवता येते. म्हणून, येथे पर्यटकांचा ओघ वाढत आहे.

  • पेडका किल्ला

    पेडका किल्ला

    छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील ‘कन्नड’ तालुक्यात ‘पेडका’ हा एक किल्ला आहे. या किल्ल्याच्या पायथ्याशी ‘पेडकावाडी’ धरण आहे. या धरणाच्या मातीच्या बांधावरून चालत गेल्यावर ‘पेडका’ किल्ल्याचा पायथा गाठता येतो. साधारणपणे ३० मिनिटात आपण पठारावर पोहोचतो. येथून आपल्याला उत्तर आणि दक्षिण बाजूला डोंगरांचे 2 सुळके दिसतात. यांच्यामधील घळीतून वर चढायला सुरुवात केल्यास दक्षिणेकडच्या बाजूला किल्ल्याचे प्रवेशद्वार आहे. प्रवेशद्वार येण्यापूर्वी २५-३० बांधीव आणि कातळात कोरलेल्या पायऱ्या आहेत. पठारावरून प्रवेशद्वारापर्यंत पोहोचण्यास साधारण ४५ मिनिटांचा अवधी लागतो.

    प्रवेशद्वारातून किल्ल्यावर जाताना 3 भाग दिसतात. सर्वात खालच्या भागात काही वास्तुंचे चौथरे आहेत. ते पाहून मागे वळून पश्चिमेच्या दिशेने गेले म्हणजे कातळाच्या पोटात खोदलेले टाक पहायला मिळते. ते पाहून दरीच्या काठाकाठाने पुढे जावे. उजव्या बाजूच्या कातळ भिंतीखाली २ टाक दिसतात. येथे ‘म्हसोबाची देवळी’ आहे. किल्ल्याच्या दुसर्‍या टप्प्यावर चढून जावे लागते. तेथे खालच्या बाजूला ३ गुहा दिसतात. या परिसरात २ ते ३ ठिकाणी शेंदूर फासलेले दगड असून त्याच्याजवळ त्रिशूळ उभे करून ठेवलेले आहेत.

    किल्ल्यातील मोठ्या तलावाच्या बाजूला डोंगर पसरलेला आहे. या डोंगरावरून वाहत येणारे पाणी थेट या मोठ्या तलावात जाते. तलाव गाळाने भरू नये, म्हणून तलावाच्या वर २ छोटे तलाव आहेत. सर्वात वरच्या पठारावर असलेल्या तलावात पठारावरून वाहणारे पाणी आणि गाळ जमा होतो. तो तलाव पूर्ण भरला की, वरचे पाणी बाजूच्या पन्हाळीतून खालच्या बाजूला असलेल्या तलावात जाते. येथे पुन्हा एकदा पाणी स्थिर होते. त्यामुळे त्यातील गाळ खाली बसतो. या तलावाच्या बांधाच्या एका कडेला वरच्या बाजूस पाणी जाण्यासाठी पन्हाळी बनवलेली आहे. त्यातून पाणी खालच्या मोठ्या तलावात जमा होते. यामुळे मोठ्या तलावात फारच कमी प्रमाणात गाळ जमा होतो.

    किल्ल्याच्या माथ्यावर एक तलाव आहे. माथ्याच्या मध्यावर पिराचे थडगे, एका वाड्याचा चौथरा, तसेच एक मातीचा टेहळणी बुरुज आहे. या बुरुजावरून संपूर्ण गड दिसतो. गड पाहण्यास अंदाजे १ तास लागतो.
    छत्रपती संभाजीनगर शहरापासून ‘कन्नड’ हे तालुक्याचे गाव ६५ किमी अंतरावर आहे. ‘कन्नड’हून किल्ल्याजवळील ‘कळंकी’ गाव २० किमी अंतरावर आहे. ‘कळंकी’ गावात जाण्यासाठी एसटी आणि खासगी जीप गाड्यांची सोय आहे. ‘कळंकी’हून दीड तास चालत गेल्यानंतर पेडका किल्ल्याचा पायथा येतो.

  • नंदुरबार जिल्ह्यातील तोरणमाळ

    नंदुरबार जिल्ह्यातील तोरणमाळ

    ‘तोरणमाळ’ हे भारतातील नंदुरबार जिल्ह्‍यातील थंड हवेचे ठिकाण आहे. तोरणमाळ सातपुडा पर्वताच्या तिसऱ्या व चौथ्या रांगेत अक्राणी तालुक्यात वसलेले आहे. अतिदुर्गम भागात असल्याने आणि जवळपास कोणतेही मोठे शहर नसल्याने पर्यटक संख्या कमीच असते. त्यामुळे तोरणमाळ अधिकच शांत आणि रम्य वाटते. उंची आणि भौगोलिक वातावरणाने येथील नैसर्गिक सौंदर्य व सुखकारक हवामान अधिकच खुलते. तोरणमाळला ‘गोरक्षनाथांचे मंदिर’ आहे. महाशविरात्रीला मध्यप्रदेश, गुजरात आणि महाराष्ट्रातील सुमारे दीड लाख भक्त दर्शनासाठी येतात. तसेच 31 डिसेंबरला नवीन वर्ष साजरे करण्यासाठी येथे मोठ्या प्रमाणावर गर्दी असते. तोरणमाळच्या उंच ठिकाणाहून एकच रस्ता सात वेळा वळताना दिसतो. हा रस्ता पायऱ्यांप्रमाणे दिसतो. त्यामुळे याला ‘सात पायऱ्यांचा घाट’ असे म्हटले जाते.

    तोरणमाळ हे एक निसर्गरम्य थंड हवेचे ठिकाण असून येथे यशवंत तलाव, सीता खाई दरी, नैसर्गिक सौंदर्य, डोंगर – दरी, धबधबे इत्यादी पाहण्यासारखी ठिकाणे आहेत. ‘सीता खाई’ हे ठिकाण तोरणमाळपासून साधारण 3 किमी अंतरावर आहे. या ठिकाणी एक भव्य दरी असून जवळच एक धबधबा आहे.

    ‘कमळ सरोवर’ या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या कमळ तलावावर एक रमणीय दृश्य आहे. हे ठिकाण सुंदर कमळाच्या फुलांनी झाकलेले आहे. या सरोवरातून निघणारा एक प्रवाह ‘सीता खाई’ मध्ये वाहतो. या पाण्याच्या प्रवाहाने बनलेली अद्भुत झलक पर्यटकांना भुरळ घालते.

    ‘यशवंत तलाव’ हा 1.59 चौरस किलोमीटर क्षेत्र व्यापणारा एक भव्य नैसर्गिक तलाव आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांच्या नावापासून या तलावाला ‘यशवंत’ हे नाव पडले आहे. पर्यटकांना तलावामध्ये नौकाविहार आणि मासेमारी करता येते. ‘मच्छिंद्रनाथ गुहा’ ही नैसर्गिकरित्या तयार झालेली असून येथे संत मच्छिंद्रनाथ ध्यानस्थ असल्याचे म्हटले जाते. या गुहेच्या परिसरात ‘मच्छिंद्रनाथ मंदिर’ आणि ‘ऋषी मार्केंडयांचे आसन’ पाहायला मिळते.
    ‘खडकी पॉईंट’ हे येथील मुख्य ठिकाण आहे. ते पर्यटकांना खूप आकर्षित करते. तोरणमाळमधील लोकप्रिय ट्रेकिंग क्षेत्र याच ठिकाणी आहे. येथे एक ‘तोरणा देवीचे मंदिर’ आहे. स्थानिक लोकांच्या मते, हे मंदिर 600 वर्षापेक्षा जुने आहे. या मंदिरातील देवीची मूर्ती तोरणा देवीचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या काळ्या पाषाणातून कोरलेली आहे.

    येथे उन्हाळ्यात देखील पाऊस होत असतो. यामुळे ऑक्टोबर ते मे महिन्यात तोरणमाळ फिरायला येण्यासाठी उत्तमकाळ आहे. तोरणमाळला पोहोचण्यासाठी राज्य परिवहनाच्या बस आणि खाजगी गाड्याही उपलब्ध आहेत.
    तोरणमाळमध्ये राहण्याची आणि भोजनाची उत्तम सोय आहे. स्वादिष्ट आणि मसालेदार महाराष्ट्रीय पद्धतीचे जेवणही मिळते. विशेषतः तूर, मका, गहू आणि ज्वारी यांपासून बनवलेले पदार्थ येथे प्रसिद्ध आहेत.

  • रोज रहा ताजेतवाने

    रोज रहा ताजेतवाने

    आजच्या जगात दररोज ताजेतवाने दिसणे फार गरजेचे आहे. कार्यालय असो की घर, आप ले व्यक्तिमत्त्व खुलून दिसावे, असे प्रत्येक महिलेला वाटत असते. या धकाधकीच्या जीवनात अगदी रोज ताजेतवाने दिसण्यासाठी चेहर्‍यावर ‘मेक-अप’ असायला हवा, असा आपला समज असेल तर तो बाजूला ठेवायला हवा.

    जीवनशैलीतील अगदी साध्या बदलांनी आणि काही उपायांनी दररोज ताजेपणाचा अनुभव घेऊ शकता.
    रोज स्वच्छ आंघोळ करावी. नियमितपणे केस धुवावेत. चेहरा धुण्यासाठी चांगल्या फेसवॉशचा वापर करावा .
    केसांची नीट काळजी घ्यावी. ‘मेक-अप’ करायचा असेल तर ‘लाइट’ आणि नैसर्गिक शेड्सचा वापर करावा.
    दिवसा ‘सनस्क्रीन’ लावूनच घराबाहेर पडावे. कोणताही हंगाम असला तरी ‘सनस्क्रीन’ टाळू नका.

    ताजी फळे आणि भाज्या यांचा आहारात समावेश करावा. नियमितपणे फळे आणि भाज्या खाव्यात. भरपूर पाणी प्यावे. यामुळे तुमच्या शरीरातील विषद्रव्ये बाहेर टाकली जातील. तुमच्या त्वचेला नैसर्गिक उजळपणा मिळेल.
    कायम हसत रहा. आनंदी, उत्साही राहण्याचा प्रयत्न करा. यामुळे तुमचा मूड चांगला राहील. तुमच्या चांगल्या मूडचे प्रतिबिंब चेहर्‍यावर पडल्याशिवाय राहणार नाही.

    रात्री शांत आणि भरपूर झोप घ्या. चांगल्या झोपेमुळे तुम्ही दिवसभर उत्साही राहता. झोप नीट झाली नाही तर चिडचिड होते. आपण कितीही महागडे उपाय केले, महागड्या ‘स्पा’मध्ये गेलात तरीही अपुर्‍या झोपेमुळे आपला चेहरा तजेलदार दिसणार नाही. त्यामुळे झोपेच्या बाबतीत कोणतीही तडजोड नको.

  • नाभीत तेल घालण्याचे फायदे

    नाभीत तेल घालण्याचे फायदे

    भारतामध्ये प्राचीन काळापासून शरीराच्या काही भागांना मालिश करण्यात येते. हात, पाय आणि नाभी अर्थात बेंबीच्या ठिकाणी तेलाने मालिश केल्यास अनेक फायदे मिळतात. पारंपरिकतेनुसार नाभीमध्ये तेल घालणे हे अधिक योग्य असून आरोग्य उत्तम राखण्यास मदत करते.

    आयुर्वेदात सांगितल्याप्रमाणे नाभीमध्ये तेल घालून मालिश केल्याने पोटातील दुखणे कमी होते. मोहरीच्या तेलामध्ये आल्याचा रस अथवा आल्याचा किस मिसळून बेंबीमध्ये या तेलाचे ३-४ थेंब घालावेत. यामुळे पोटात होणारी मळमळ, उलटीसारख्या समस्या दूर होण्यास मदत मिळते. बरेचदा आंघोळ करताना बेंबीचा भाग हा दुर्लक्षित होतो; मात्र बेंबीमध्ये रात्री तेल घातल्यास स्वच्छ करणे लक्षात राहते. नाभीत साचलेला मळ काढून टाकण्यासाठी याची मदत मिळते. तेलामुळे नाभी स्वच्छ राहते.

    योगा आणि आयुर्वेदानुसार, शरीराचे चक्र हे नाभीपासूनच सुरू होते. त्यामुळे शरीराचे संतुलन राखण्यासाठी नाभीमध्ये तेल घालून मालिश करण्यात येते. नाभीत तेल घातल्याने त्वचेचे आरोग्यही संतुलित राहते. यामुळे त्वचेला अधिक चमक येते, असेही सांगण्यात येते. डोके शांत ठेवण्यासाठीही याचा उपयोग होतो. सांधेदुखीपासून सुटका मिळते. चेहऱ्यावर चमक यायला हवी असेल तर नारळ अथवा बदामाचे तेल नाभीमध्ये घालू शकता. यामुळे त्वचेला अधिक चमक येते. लवकरच कोरडी त्वचाही मऊ आणि मुलायम होते. रोज रात्री ३ थेंब नारळाचे अथवा बदामाचे तेल नाभीमध्ये घातल्यास फायदा होईल.

    पोटातील दुखणे कमी करण्यासाठी, वजन कमी करण्यासाठी आणि कंबरदुखीपासून आराम मिळण्यासाठी बदाम तेलाचा वापर करावा. नाभीत मोहरीचे तेल घातल्याने अनेक गोष्टींपासून सुटका मिळते. फाटलेल्या ओठांसाठी, डोळ्यांच्या चांगल्या दृष्टीसाठी आणि केसांची वाढ होण्यासाठी अथवा डोकेदुखीपासून सुटका मिळविण्यासाठी २-३ थेंब मोहरीच्या तेलाचा वापर रोज रात्री करावा.

  • आम्रखंड

    आम्रखंड

    साहित्य : ताजे दही – दोन ते अडीच कप (500 ग्राम), पावडर साखर – पाव कप, मँगो पल्प – 1 कप, काजू-बदाम – 4, पिस्ता – 5 ते 6, वेलची – 2

    कृती : प्रथम दही जाड कापडात बांधून लटकवून ठेवा. दह्याचे सर्व पाणी निथळल्यावर घट्ट झालेले दही एका भांड्यात काढावे. या दह्यात साखर घालून त्याला घोटून श्रीखंड तयार करावे. त्यात मँगो पल्प, सुके मेवे, वेलची घालून फ्रिजमध्ये गार होण्यासाठी ठेवावे.

  • खडू निर्मिती उद्योग

    खडू निर्मिती उद्योग

    शिक्षणाची सुरुवात खर्याे अर्थाने हातात खडू घेण्यापासून होते. शाळा, महाविद्यालये आणि प्रशिक्षण वर्गामध्ये शिकवताना फळ्यावर लिहिण्यासाठी खडू लागतो. खडू निर्मिती उद्योगाला अलीकडे डिजीटल साधनांमुळे थोडासा उतार सहन करावा लागत आहे. पण अनेक शाळांमध्ये आजही पहिली ते चौथीपर्यंतचे शिक्षण खडूने पूर्ण होते. माध्यमिक शाळांमधील विद्यार्थी, महाविद्यालयीन विद्यार्थी अजूनही गणित आणि सिद्धांत सोडवण्यासाठी पाटी आणि खडू वापरतात.

    खडू बनविण्याची प्रक्रिया देखील खूप सोपी आहे. तुम्ही हा व्यवसाय घरगुती उद्योग म्हणून सुरू करून तुमच्या कुटुंबासाठी तसेच स्वतःसाठी रोजगार निर्माण करू शकता. यासाठी चिनीमाती बारीक करून त्याची भुकटी केली जाते. ही भुकटी आवश्यकतेनुसार पाणी घालून तयार केली जाते. गरम पाण्यात प्रमाणानुसार डिंक घालावा लागतो. तयार केलेला लगदा जमिनीवर मऊ होईपर्यंत मळून घ्यावा लागतो. शीट तयार केल्यानंतर हा गोळा फीडरमध्ये टाकला जातो. त्यानंतर यंत्र हाताने हळूहळू फिरवले जाते.

    खडू अधिक पांढरा दिसण्यासाठी आवश्यकतेनुसार त्याच्या मिश्रणात थोडा ‘इंडिगो’ घालतात. 30 ते 50 मिनिटात खडू तयार होतात. रंगीत खडू तयार करताना, लगद्यामध्ये तुम्हाला हवा तो रंग घाला. प्रत्येक घरातील विद्यार्थ्यासाठी खडू आवश्यक असल्याने, थेट घरोघरी विपणन करून तयार खडू विकल्यास अधिक नफा मिळतो. जर उत्पादन कमी असेल तर तुम्ही स्वतः विपणन करून माल विकू शकता. स्टेशनरी दुकाने, किराणा दुकान येथे खडू विकल्या जातात. विद्यार्थी, पालक हे खडूचे ग्राहक आहेत.

    घाऊक व्यापारी, किरकोळ दुकानदार, शाळा, महाविद्यालये याठिकाणी जाऊन त्यांना हव्या त्या मालाची मागणी घेऊन माल तयार करून पोहोचवू शकता. या उद्योगासाठी चिनीमाती, प्लास्टर ऑफ पॅरिस किंवा जिप्सम स्टोन, गोंद, सोडियम, सिलिकेट, रंग, ग्रॅफाइट पावडर, फिल्टर प्रेस, ग्लूइंग मशीन, हायड्रॉलिक प्रेस, मिक्सर अशी उपकरणे आणि साहित्य लागेल. खडू वेष्टनबंद करण्यासाठी छोटे बॉक्स लागतील.

  • छापखाना व्यवसाय

    छापखाना व्यवसाय

    कागदी छापखाना हा वर्षभर चालणारा व्यवसाय आहे. या व्यवसायासाठी कच्चा माल, यंत्रसामग्री, जागा आणि इमारतीची संपूर्ण किंमत व्यवसायाच्या विस्ताराच्या प्रमाणात ठरवली जाते. ‘लहान’ आणि ‘मोठा’ अशा दोन स्वरूपात हा व्यवसाय सुरू करू शकता. आपणास आवश्यक असेल अशी यंत्रसामग्री बाजारात उपलब्ध आहे. लहान यंत्रावर तासाला 400 ते 500 नग छापू शकता. बेरोजगार, कल्पक उद्योजकांना कमी भांडवलात ग्रामीण भागात उद्योग सुरू करण्यासाठी लघु मुद्रणालयाचा व्यवसाय फायदेशीर आहे. ग्रामीण भागातील पतसंस्था, ग्रामपंचायती, दुग्धव्यवसाय, सोसायट्या याही मोठ्या प्रमाणात छपाईची कामे करतात.

    त्यांना हवी ती स्टेशनरी छापून त्यांच्या वेळेत दिली जाऊ शकते. यासोबतच लेटरहेड, व्हिजिटिंग कार्ड, लिफाफे, हँडबील यांसारखी स्टेशनरी छापून व्यापाऱ्यांना देता येऊ शकते. बिल-पुस्तके तसेच ग्रामीण भागातील लोकांसाठी निमंत्रण पत्रिका, विविध कार्यक्रमांच्या जाहिरातींसाठी पत्रके, इत्यादी स्टेशनरी छापता येते.

    कमी स्पर्धेमुळे या उद्योगात व्यावसायिक फसवणूक कमी होते. जर तुम्ही उद्योग सुरू करणार असाल तर त्या जागेच्या आजूबाजूला औद्योगिक वसाहत असल्यास, शहरीकरण असल्यास, बाजारपेठ असल्यास, शोरूम्स, मॉल्स, दुकाने किंवा अनेक शैक्षणिक संस्था असल्यास 1 ते 2 लाख रुपये भांडवलात अशी प्रेस सुरू करता येऊ शकते.

    मोठ्या छपाई कारखान्यामध्ये छपाई आणि त्यानंतरच्या प्रक्रियेत 3 मुख्य भाग असतात. म्हणजे कंपोझिंग, प्रिंटिंग आणि बाइंडिंग होत. ‘कंपोझिंग’ करताना, सर्वप्रथम जी माहिती छापायची आहे ती तयार करावी. ‘कंपोझिंग’साठी वापरल्या जाणाऱ्या काचेचे प्रकार तयार करून ‘फाउंड्री’मध्ये दिले जातात. हे प्रकार तयार केले जातात. त्यानंतर ‘प्रूफ रीडिंग’ करून त्याची छपाई केली जाते. ‘कंपोझिंग’ माहिती लेटरप्रेस, ऑफसेट किंवा ट्रेडलद्वारे मुद्रित केली जाते. छापील माहितीचे कागद हव्या त्या आकारानुसार कापून प्रेस मशीन, सुई मशीनद्वारे ‘बाइंडिंग’ केले जातात.

    ‘बाइंडिंग’ हा छपाईचा सर्वात महत्त्वाचा व्यावसायिक भाग आहे. छिद्र पाडण्याचे यंत्र, सुई मशीन, कटिंग मशीन, प्रेस मशीन ही यासाठीची उपकरणे आहेत. यासोबत तांत्रिक व्यवसाय असल्याने बाइंडर, कंपोझिटर, प्रेसमन आदी प्रशिक्षित मजुरांची यासाठी गरज आहे. स्थानिक शाळा-महाविद्यालयांच्या प्रमुखांना भेटून त्यांना हवे ते विविध नमुने, दुग्धव्यवसाय, संस्था, पतसंस्था, महिला मंडळ, बचत गट, भिशी मंडळे, संस्था ट्रस्ट यांच्या प्रमुखांना भेटून त्यांचे छपाईचे काम घेऊ शकता. लग्नपत्रिका, निमंत्रण पत्रिका आणि व्हिजिटिंग कार्ड छापं मिळतील, अशी सर्वत्र तुमच्या प्रेसची जाहिरात करा.

    स्वतः स्थानिक व्यावसायिकांना भेटून स्टेशनरी, व्हिजिटिंग कार्ड, हँडबिल आणि पावती पुस्तके छापण्यासाठी ऑर्डर मिळवा. तुमच्या प्रेसजवळच्या औद्योगिक वसाहतींना भेट द्या. कारखान्याच्या प्रमुख व्यक्तीला भेटा. त्यांच्या कारखान्याचे छपाईचे काम मिळवा. रबर शीट, चांगल्या दर्जाची रंगीत शाई, हातोडा, कंपोझिंग स्टिक, डिंक (गोंद) सारखी छोटी साधने या व्यवसायासाठी आवश्यक असतात. याशिवाय यंत्रसामग्रीचीही आवश्यकता असते.

  • पपई लागवड

    पपई लागवड

    पपई हे एक उष्णकटिबंधीय फळ आहे. उच्च पौष्टिक आणि औषधी मूल्यामुळे या फळास व्यावसायिक महत्त्व आहे. पपईची लागवड ‘दक्षिण मेक्सिको’ आणि ‘कोस्टारिका’ येथे झाली. इतर फळपिकांपेक्षा ते लवकर उत्पादन नेते. एका वर्षापेक्षा कमी कालावधीत फळे देते. फळांचे उत्पादनही जास्त असते. ईशान्येकडील सर्व राज्यांच्या पायथ्याशी आणि सपाट खोऱ्यांमध्ये व्यावसायिक स्तरावर पपईची लागवड कमी-अधिक प्रमाणात केली जाते. उपलब्ध आकडेवारीनुसार 3,670 हेक्टर क्षेत्रातून वार्षिक 47,280 टन पपईचे उत्पादन मिळते. डोंगरी राज्यांत मिझोराममध्ये या पिकाखाली सर्वात जास्त क्षेत्र आहे. त्याखालोखाल त्रिपुरा आणि मणिपूर आहे. उत्पादनात मणिपूरचा सर्वाधिक वाटा असून त्यानंतर त्रिपुरा आणि मिझोरामचा क्रमांक लागतो. इसवी सन 16 व्या शतकात भारताला त्याची ओळख झाली. आता ते संपूर्ण भारतात लोकप्रिय झाले असून देशातील पाचव्या क्रमांकाचे व्यावसायिकदृष्ट्या महत्त्वाचे फळ आहे.

    पपई उत्पादनात भारत जगात आघाडीवर आहे. याची वार्षिक उत्पादन सुमारे 3 दशलक्ष टन आहे. ब्राझील, मेक्सिको, नायजेरिया, इंडोनेशिया, चीन, पेरू, थायलंड आणि फिलीपिन्स हे इतर प्रमुख उत्पादक आहेत. पपई ही वनस्पती उप-उष्णकटिबंधीय भागांमध्ये देखील चांगली वाढते. अति थंड हवामान असल्यास फळे हळूहळू परिपक्व होतात. हिवाळ्याच्या हंगामात निकृष्ट दर्जाची असतात. ही वनस्पती समुद्रसपाटीपासून 1000 मीटर उंचीपर्यंत वाढू शकते, परंतु 600 मीटर उंचीवर फळांचा आकार आणि गुणवत्ता हळूहळू कमी होते. हवेतील जास्त आर्द्रता फळांच्या गोडपणावर परिणाम करते. कमी तापमानातही फळांचा गोडवा कमी होतो. फळे पिकण्याच्या काळात उबदार आणि कोरडे हवामान आवश्यक असते. कोमल आणि उथळ मुळे असलेली ही वनस्पती जोरदार वाऱ्याचा सामना करू शकत नाही. वालुकामय आणि जड चिकणमाती वगळता पपईची लागवड अनेक प्रकारच्या मातीत करता येते. पपईची मुळे पाण्यात अतिशय संवेदनशील असतात. अगदी अठ्ठेचाळीस तास पाण्यात असणेदेखील वनस्पतीसाठी घातक ठरू शकते. सेंद्रिय पदार्थाचा, पाण्याचा चांगला निचरा होणारी डोंगराळ माती या वनस्पतीसाठी उत्तम आहे. पपईचा प्रसार नेहमी बियाण्याद्वारे केला जातो.

    प्रसारासाठी, बिया पिकलेल्या, मोठ्या आकाराच्या, निरोगी फळांपासून, मूलत: कीटक आणि रोगांपासून मुक्त असलेल्या मादी वनस्पतींपासून गोळा केल्या जातात. काहीवेळा, बियाणे उगवण्यास अयशस्वी होते; कारण बियाण्याची व्यवहार्यता सुमारे 45 दिवसांत पूर्णपणे नष्ट होते. बियाण्यांवरील ‘म्युसिलॅजिनस’ आवरण (सारकोटेस्टा) काढून टाकणे हे अधिक जलद आणि एकसमान उगवण करण्यास मदत करते. याकरिता बियाणे बादलीभर पाण्यात 2 ते 3 दिवस आंबवून ‘सरकोटेस्टा’ सहज काढता येतो. आंबलेल्या बिया लाकडाच्या राखेमध्ये मिसळल्या जातात. बारीक कापडाच्या तुकड्यात हलक्या हाताने चोळल्या जातात तेव्हा ‘सरकोटेस्टा’ सहज फुटतो. बाहेरील पदार्थ काढून टाकण्यासाठी बिया धुवून दुसऱ्या भांड्यात किंवा पाणी असलेल्या भांड्यात टाकल्या जातात. चांगल्या बिया पाण्यात बुडतात. खराब बिया पाण्यावर तरंगतात. बिया लगेच पेरल्या तरी चालते; किंवा सावलीत सुकल्यानंतर हवाबंद डब्यात साठवून ठेवता येतात. तथापि, बियाणे कधीही उन्हात वाळवू नये, कारण यामुळे त्यांची व्यवहार्यता पूर्णपणे नष्ट होते.

    लागवडीसाठी एक चांगला निचरा होणारा उंच प्रदेश निवडला जातो. मोकळ्या आणि उंच भागात झाडे जोरदार वारा किंवा वादळाच्या संपर्कात येतात. त्यामुळे पपईची लागवड विचार करून करावी. फळांचे वजन, आकार आणि रंग यांच्या आधारे त्यांची प्रतवारी केली जाते. फळांच्या नाशवंत प्रकृतीमुळे फळांची काढणी योग्य प्रकारे न केल्यास चांगले पीक खराब होऊ शकते. फळे पूर्ण परिपक्व होईपर्यंत झाडावर ठेवावीत. सामान्यतः फळे टोकाला पिवळ्या रंगाची होऊ लागली की ती काढण्यायोग्य समजावीत. पिकल्यावर काही जातींची फळे पिवळी होतात, काही हिरवीच राहतात. झाडांवरची फळे काढताना ती ओरबाडली जाणार नाहीत, याची दक्षता घेणे गरजेचे असते.

  • केसांकडे दुर्लक्ष नकोच

    केसांकडे दुर्लक्ष नकोच

    जाड आणि मजबूत केस प्रत्येकाला हवे असतात. केस निरोगी ठेवण्यासाठी आपण काय-काय करत असतो. एकापेक्षा एक महाग उत्पादने वापरतो. काही वेळेस घरगुती उपायदेखील केले जातात; परंतु तरीही केसांशी संबंधित समस्या कमी होत नाहीत. काही वेळेस तर त्या बंद झाल्या तरी पुन्हा त्रास सुरू होतो.काही वेळेस कळत-नकळतपणे आपण आपल्या केसांसंदर्भात काही अशा चुका करतो, ज्यामुळे केसांशी संबंधित समस्या वाढतच जातात. अशाच काही चुका, ज्याकडे वेळीच लक्ष देऊन आपण आपले केस सर्व समस्यांपासून वाचवू शकाल. केसांसंदर्भात या चुका कधीही करू नका.

    केस वारंवार कंगव्याने विंचरणे टाळावे; कारण केस जास्त विंचरल्याने केस कमकुवत तर होतीलच; शिवाय ते तेलकटही होतील. गुंता झालेले केस सोडविण्यासा रुंद दातांचा कंगवा वापरावा; आणि हळुवारपणे जटा सोडवाव्यात.केस धुण्यासाठी कमीत कमी शाम्पू वापरावा. जास्त केस धुण्याने केस खराब होतात; पण तुम्ही कसेही जास्त दिवसांनी केस धुवू नका. जास्त वेळ केस न धुतल्याने डोक्यातील सुक्ष्म छिद्रे ‘ब्लॉक’ होतात, ज्यामुळे केसांशी संबंधित अनेक समस्या उद्भवू शकतात. म्हणूनच दर तिसऱ्या दिवशी केस धुणे चांगले असते.

    जर तुम्ही केस वाळविण्यासाठी ‘हेअर ड्रायर’चा जास्त वापर करीत असाल तर असे करणे टाळावे. त्यामुळे तुमचे केस खराब होऊ शकतात.केस ओले असताना सर्वात कमकुवत असतात. ओले केस झाडल्यावर ते अधिक तुटू शकतात. केसांच्या समस्या टाळण्यासाठी कधीही ओले केस विंचरून ‘हेअर स्टाइल’ करू नका. ते प्रथम वाळू द्यावेत, त्यानंतरच ‘स्टाइलिंग’ साधने वापरा.

    कंगवा आणि ‘स्टाइलिंग’ साधने नियमितपणे स्वच्छ केली पाहिजेत. त्यांच्यावर साचलेली घाण तुमचे केस खराब करू शकते. कंगवा आणि ब्रश आठवड्यातून एकदा तरी स्वच्छ करावेत. काही महिन्यांच्या वापरानंतर ते बदलणे चांगले आहे, कारण त्यामुळे डोक्यात संसर्ग होऊ शकतो.केस मोकळे सोडून कधीही झोपू नका. कारण त्यामुळे त्यांचा गुंता होण्याची अधिक शक्यता निर्माण होते. संतुलित आहार न घेतल्यानेही केसांशी संबंधित समस्या निर्माण होतात.

  • आरोग्यवर्धक नारळपाणी

    आरोग्यवर्धक नारळपाणी

    नारळपाणी हे एक नैसर्गिक पेय आहे. शरीरासाठी ते अत्यंत गरजेचे आहे. शरीराला ऊर्जा पुरविण्याची क्षमता या पाण्यात असते, म्हणूनच रूग्ण, गरोदर महिलांना नारळपाणी पिण्याचा सल्ला दिला जातो. नारळपाणी हे मानवजातीसाठी एक वरदान आहे, म्हणून ते आवर्जून प्यावे. नारळाच्या पाण्यात रोगप्रतिकारक शक्ती वाढविण्याची क्षमता असते. कोलेस्ट्रॉल वाढण्याची समस्या असणाऱ्यांनी नियमित नारळपाणी प्यावे. कोलेस्ट्रॉलचे प्रमाण कमी झाले तर ह्रदयाचे कार्य नक्कीच सुधारू शकते. नारळपाण्यामुळे रक्तदाब नियंत्रणात राहू शकते.

    व्यायाम अथवा अती प्रमाणात शारीरिक हालचाल केल्यावर त्वरित शक्ती मिळण्यासाठी नारळपाणी प्यावे. व्यायाम आणि मेहनतीमुळे शरीरातील ऊर्जा कमी होते. नारळपाण्यामुळे शरीराला पुरेशी ऊर्जा मिळते. नारळपाण्यामुळे तयार झालेला मूतखडा विरघळण्यासही मदत होते. नारळपाणी पिण्यामुळे ह्रदयाचे विकार होण्याचा धोका टाळता येऊ शकतो.थकवा घालविण्यासाठी नारळपाणी हे नैसर्गिक पेय फायदेशीर आहे. एक कप नारळपाण्यामधून शरीराला ४५ ते ४६ कॅलरीज मिळतात. त्यामुळे नारळपाणी पिणे नक्कीच फायद्याचे ठरते. नारळपाण्यामध्ये नैसर्गिक साखरेचे प्रमाणही कमी असते.

    नारळपाण्यामध्ये पोटॅशिअम आणि इतर अनेक खनिजे असतात. पचनाच्या समस्या असणाऱ्यांनी दिवसभरात एक ग्लास नारळपाणी प्यावे. नियमित नारळपाणी पित असाल तर त्वचेचे योग्य पोषण होते. त्वचेला जीवनसत्व ‘सी’ मिळते. त्यामुळे त्वचा टवटवीत आणि चमकदार होते. नारळपाण्यातील पोषक घटकांमुळे केस मजबूत आणि चमकदार होतात. केस गळणे थांबून केसांची वाढ होते. केसात कोंडा होण्याची समस्या कमी होते. नारळपाणी थंड असल्यामुळे शरीरात अपचन, पित्तामुळे होणारी जळजळ कमी होते. नारळपाण्यामुळे पचनशक्ती सुधारते.

  • भडंग चिवडा

    भडंग चिवडा

    शाळांना उन्हाळी सुट्टी आहे म्हटल्यावर मुलांना रोज काहीतरी वेगवेगळा सुका खाऊ येता – जाता तोंडात टाकायला हवा असतो. मग अशावेळी नेहमी काय बनवून ठेवणार हा प्रश्न पालकांना भेडसावत असतो. अशावेळी आपण झटपट १५ ते २० मिनिटांत भडंग चिवडा घरच्याघरी बनवू शकतो.

    साहित्य
    4 मोठ्या वाट्या भडंग चुरमुरे (बाजारात भडंग कुरमुरे विकत मिळतात)
    फोडणीसाठी 3 चमचे तेल, अर्धा चमचा हळद, अर्धा चमचा लाल तिखट
    कढीपत्त्यची 15 पानं
    3 चमचे मेतकूट
    2 चमचे लाल तिखट
    अर्धी वाटी शेंगदाणे
    अर्धी वाटी आमचूर पावडर
    चवीपुरते मीठ
    चवीपुरती पिठीसाखर

    कृती:
    १) भडंग कुरमुरे पातेल्यात घ्यावेत. तेल न घालता मध्यम आचेवर परतून घ्यावे. कुरमुरे सारखे ढवळत राहावे. परतून कुरकुरीत झालेले कुरमुरे परातीत काढून ठेवावे.
    २) त्याच पातेल्यात मंद आचेवर तेल गरम करावे. त्या तेलात शेंगदाणे तळून घ्यावे. थोडे लालसर झालेले शेंगदाणे बाजूला काढून ठेवलेल्या कुरमुऱ्यावर घालावेत.
    ३) कुरमुरे आणि शेंगदाणे मिक्स करावेत. त्यातच मेतकूट आणि लाल तिखटाचे मिश्रण घालून हलक्या हाताने ढवळून एकत्र करावे.
    ४) उरलेल्या तेलात फोडणी करावी. त्यात हळद, लाल तिखट आणि कढीपत्ता घालावा. कुरमुरे फोडणीत घालावेत. झाऱ्याने मिक्स करावे. आमचूर पावडर, मीठ आणि साखर घालावे. एकजीव करावे. मंद आचेवर 2 ते 3 मिनिटे ठेवावे. भडंग चिवडा गार झाला की लगेच हवा बंद डब्यात भरून ठेवावा.
    भडंग चिवड्याचा रंग लालसर असतो. त्यामुळे लालसर रंग आणण्यासाठी काश्मिरी लाल मिरची पावडर वापरावी. ज्यांना चिवड्यामध्ये लसूण आवडतो त्यांनी फोडणीच्या वेळी फोडणीतच लसूण तळावा.

  • शाई निर्मिती

    शाई निर्मिती

    कमी भांडवलात निश्चितपणे फायदेशीर उद्योग शोधत असाल तर शाई उत्पादन उद्योग हा एक चांगला पर्याय आहे. या मालाला वर्षभर मागणी असते. दैनंदिन जीवनातील सर्व लिखित कामांसाठी शाईची आवश्यकता असते. शाळेतील मुलांना लिहिण्यापासून ते सरकारी आणि खासगी कार्यालयात शिक्के मारण्याच्या कामापर्यंत शाई लागते.

    शाईचे पेन असो किंवा बॉल पेन त्यासाठी शाईची गरज असते. शिक्के, अंगठ्याचे ठसे यासाठी वेगवेगळ्या रंगांच्या शाईचा वापर केला जातो. शाईचे वेगवेगळे प्रकार असतात. बॉल पेन शाई, स्टॅम्प रॉयल, रायफल शाई, ब्लॅक रॉयल, लाल शाई, पेंटिंगच्या कामात वापरली जाणारी काळी, निळी, लाल शाई अशा अनेक प्रकारच्या शाई आहेत.

    शाई तयार करणेदेखील सोपे आहे. शाईची विक्री किंमत कमी आहे. बाराही महिने नियमित ग्राहक उपलब्ध असतात. मोठ्या प्रमाणात उत्पादन करण्याचे उद्दिष्ट असेल तर छापखान्यासाठी लागणारी शाई तयार करून ते शाईचा पुरवठा करू शकतात. सध्या आधुनिक प्रकारची शाईही आली असून त्यासही मागणी चांगली आहे. उदाहरणार्थ, स्व-प्रकाशित चमकणारी शाई, लाखाची शाई, सोनेरी शाई, सुगंधी शाई इत्यादी प्रकार आहेत. शाई करण्यासाठी आवश्यक घटकांचे प्रमाण निश्चित करावे लागते. प्रत्येक प्रकारासाठी वेगवेगळे प्रमाण असते. शाई बनवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या कच्च्या मालाचे व्यापारी, वितरक, यंत्र उत्पादक कंपन्या शाई बनविण्याचे प्राथमिक ज्ञान देतात.

    परंतु तरीही तज्ज्ञांकडून मार्गदर्शन घेणे आवश्यक आहे. उच्च दर्जाची शाई तयार करता यायला हवी. उत्पादनाचा विस्तार मोठा असेल तर कुशल मजूर घ्यावेत. जर तुम्ही गृहउद्योगाच्या स्वरुपात स्वतः करीत असाल तर स्वतः शाई बनविण्याची सूत्रे जाणून घ्या. शाई तयार करणे हा रासायनिक उद्योग असल्याने, हे रासायनिक पदार्थांपासून तयार केलेले उत्पादन आहे. त्यासाठी प्रशिक्षण घेण्याकरिता थेट उत्पादन सुरू असलेल्या ठिकाणी जा. अनुभवातून उत्पादन सुरू करा. व्यवस्थित अभ्यास करा, व्यवस्थित पहा. शाई विकण्यासाठी विशेष दुकाने नसतात; मात्र शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या जास्तीत जास्त वापरामुळे शाळा, महाविद्यालयांच्या आसपासच्या स्टेशनरी दुकानांमधून शाई विकता येते.

    स्टेशनरी दुकानात शाई पेनसाठी वापरलेली शाई अर्ध्या लिटरमध्ये दिली जाऊ शकते. प्लास्टिकच्या पारदर्शक बाटल्यांमध्ये भरून ती विकता येते. स्टेशनरी दुकाने, किराणा दुकाने, येथे विक्रीसाठी शाई देऊ शकता. या उद्योगासाठी डिस्टिल्ड वॉटर, मिनरल ऑइल, निग्रासिन, ओलिक ॲसिड, टार्टरिक ॲसिड, ऑक्सॅलिक ॲसिड, कार्बोलिक ॲसिड, टॅनिक ॲसिड, सल्फ्यूरिक ॲसिड, लो ग्रेड हायड्रोलिक ॲसिड, गॅलिक ॲसिड, सल्फेट आणि फेरस सल्फेट, विद्राव्य निळा, काळा, लाल, हिरवा रंग, अरबी पावडर, ग्लिसरीन, एसीटोन मिथाइल वायलेट, व्हिक्टोरिया ब्लू, इंक फिलिंग बाटल्या, वेसल्स इ. कच्चा माल आवश्यक आवश्यक असतो. यंत्रसामग्रीमध्ये शाई भरण्याचे यंत्र, नोजल फिटिंग मशीन, पंचिंग मशीन, सेंट्रीफ्यूज मशीन, हॉट स्टॅम्पिंग मशीन, मिक्सर, वजन यंत्र, रासायनिक उपकरणे इ. यंत्रांची आवश्यकता असते.

  • पॉलिथिनपासून पोती निर्मिती

    पॉलिथिनपासून पोती निर्मिती

    प्लास्टिकचा मोठ्या प्रमाणावर चांगला वापर करणारा उद्योग म्हणजे उच्च घनतेच्या पॉलिथिनपासून बनवलेल्या पोत्याचा उद्योग होय. या उद्योगाला बाजारपेठेत सर्वत्र मागणी असूनही प्रामुख्याने सिमेंट उद्योगात अशा पोत्यांचा वापर बहुतांशी सिमेंट भरण्यासाठी केला जातो. तंबू तयार करण्यासाठी, बागांच्या छतांसाठी विणलेल्या प्लास्टिकच्या जाड कागदाचा वापर केला जातो.

    सिमेंट आणि कार्बन ब्लॅक पॅकिंगसाठी प्लास्टिकच्या पिशव्यांचा सर्वाधिक वापर केला जातो. अशा पिशव्या नेहमी जलरोधक असतात. पाणी आणि आम्लाचा त्यावर परिणाम होत नाही. विणलेल्या जाड पिशव्यांना देशातील ग्रामीण आणि शहरी बाजारपेठेत मागणी असल्याने हा प्रकल्प सुरू करणे केव्हाही फायदेशीर ठरते. दुधाचे उद्योग, धान्य आणि इतर जीवनावश्यक वस्तू, संवर्धन विभाग आणि पूरनियंत्रण विभागात या पिशव्यांचा वापर केला जातो. बेरियम अल्कली, रंगद्रव्ये आणि स्फोटके, कच्चा माल, कीटकनाशकांच्या वाहतुकीसाठी या पिशव्या वापरतात.

    अशा पिशव्यांमध्ये जास्त वजन सहन करण्याची क्षमता असते. त्या वाहतुकीसाठी मजबूत बनतात. या पिशव्या वापरण्यासाठी अगदी सहज उपलब्ध आहेत, तसेच विविध रंगांमध्ये त्यांचे उत्पादन करण्यास सक्षम असल्याने अनेक कंपन्या आणि व्यापारी या पिशव्यांना प्राधान्य देतात.

    त्यांची क्षमता जास्त असल्याने व्यापारी आणि रासायनिक पदार्थांचे उत्पादक त्यांचा माल या पिशव्यांमध्येच वेष्टनबंद करतात. या गोण्या तागाच्या पोत्यांपेक्षा थंड हवेत जास्त सुरक्षित असतात. या प्लास्टिकच्या पिशव्या अतिशय हलक्या आणि वापरण्यास सुलभ आहेत. आज या पिशव्यांना जास्त मागणी आहे.

    बाराही महिने बाजारपेठेत मागणी असल्याने या पोत्यांचा प्रकल्प ज्यूटच्या पोत्यांच्या तुलनेत सुरक्षित आणि फायदेशीर आहे. आपला देश हा कृषीप्रधान देश आहे. आजही भारताची सत्तर टक्के लोकसंख्या खेड्यात राहते. शेती हा मुख्य व्यवसाय असल्याने खत उत्पादक कंपन्या त्यांच्या मालाचे पॅकिंग, वाहतूक आणि साठवणुकीसाठी फक्त प्लास्टिकच्या पिशव्या वापरतात.

    यासोबतच भारतीयांच्या राहणीमानात सुधारणा झाल्यामुळे आणि आधुनिकीकरणामुळे सर्वत्र उंच इमारती दिसू लागल्या. धरणाच्या सर्व कामांसाठी सिमेंट आवश्यक आहे. भारतात सिमेंटचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होते; त्यासाठीही या गोण्यांचा वापर केला जातो. या सोबतच मोठे आणि छोटे व्यापारी देखील त्यांच्या मालाच्या पॅकिंगसाठी या गोण्यांचा वापर करतात. या व्यवसायासाठी उच्च घनतेचे पॉलीइथिलीन, रासायनिक रंग इत्यादींचा कच्चा माल म्हणून वापर केला जातो. कटिंग मशिन, प्रिंटिंग मशिन, वर्तुळाकार टेस्टिंग मशिन, इलेक्ट्रॉनिक वजनकाटे, कटर, बाइंडर, इलेक्ट्रिक साहित्य आदी यंत्रसामग्री आवश्यक असते.

  • कॉफी शेती

    कॉफी शेती

    भारतातील कॉफी उत्पादनाचे दक्षिण भारतीय राज्यांच्या डोंगराळ प्रदेशात वर्चस्व आहे. यामध्ये कर्नाटकचा वाटा ७१% आहे. येथील एकट्या ‘कोडागु’ मध्ये भारतातील ३३% कॉफीचे उत्पादन होते. त्यानंतर २१% सह केरळ आणि तमिळनाडू ही दोन राज्ये आहेत. भारतीय कॉफी ही थेट सूर्यप्रकाशाऐवजी सावलीत उगवलेली जगातील सर्वोत्तम कॉफी असल्याचे म्हटले जाते. देशात सुमारे 2,50,000 कॉफी उत्पादक आहेत. त्यापैकी 98% लहान उत्पादक आहेत. सन 2009 पर्यंत, भारतीय कॉफीचा जागतिक उत्पादनात फक्त 4.5% वाटा होता. भारतातील जवळजवळ 80% कॉफी निर्यात केली जाते. यातील 70% जर्मनी, रशिया, स्पेन, बेल्जियम, स्लोव्हेनिया, युनायटेड स्टेट्स, युनायटेड किंगडम, जपान, ग्रीस, नेदरलँड्स आणि फ्रान्स या देशांना पाठविली जाते. कॉफी निर्यातीत इटलीचा वाटा 29% आहे. बहुतेक निर्यात सुएझ कालव्याद्वारे केली जाते.

    कर्नाटक, केरळ आणि तामिळनाडू हे पारंपरिक कॉफी उत्पादक प्रदेश बनवून भारतातील 3 प्रदेशात कॉफीचे पीक घेतले जाते. त्यानंतर देशाच्या पूर्व किनाऱ्यावरील आंध्रप्रदेश आणि ओडिशा या अपारंपरिक भागात नवीन क्षेत्र विकसित केले जाते. एक तृतीयांश क्षेत्रासह ईशान्य भारतातील आसाम, मणिपूर, मेघालय, मिझोराम, त्रिपुरा, नागालँड आणि अरुणाचल प्रदेश या राज्यांचा समावेश असलेला प्रदेश ‘भारतातील सात बहिणी’ म्हणून प्रसिद्ध आहे.

    मंगळुरूमध्ये साठवलेली आणि जून ते सप्टेंबर या कालावधीत दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या आर्द्रता किंवा ओलाव्याच्या संपर्कात असलेली ‘अरेबिका’ आणि ‘रोबस्टा’ कॉफी यांना ‘भारतीय मान्सून कॉफी’ असे संबोधले जाते.

    ‘अरेबिका’ आणि ‘रोबस्टा’ या कॉफीच्या दोन प्रसिद्ध प्रजाती पिकवल्या जातात. इसवी सन 17 व्या शतकात कर्नाटक राज्यातील ‘चिकमंगळूर’ जिल्ह्यातील ‘बाबा बुदन गिरी’ डोंगररांगांमध्ये सादर करण्यात आलेली पहिली जात ‘केंट’ आणि ‘एस.795’ या ब्रँड नावाने अनेक वर्षांमध्ये विकली जात होती. कॉफी पिकवण्यामागे मोठा इतिहास आहे. याचे श्रेय प्रथम इथियोपियाला आणि नंतर अरबस्तानला द्यावे लागेल. कॉफीचा मूळ स्त्रोत इथियोपिया आहे. येथून ती 15 व्या शतकात अरबस्तानात आणली गेली.

    भारतात कॉफीची वाढ भारतीय मुस्लिम संत बाबा बुदान यांच्यापासून सुरू झाली. मक्केच्या यात्रेवरून परतत असताना, येमेनमधून त्यांनी कॉफी आणली. भारतात त्याची लागवड ‘चिक्कमंगळुरु’ जिल्ह्यातील ‘चंद्रद्रोणगिरी’ वर केली. ग्रीन कॉफीचे बियाणे अरबस्तानातून बाहेर नेणे हे बेकायदेशीर कृत्य मानले जात होते. इस्लाम धर्मातील 7 क्रमांक हा पवित्र असल्याने, 7 कॉफी बियाणे घेऊन जाण्याचे संतांचे कृत्य धार्मिक कृत्य मानले जात असे. ही भारतातील कॉफी उद्योगाची सुरुवात होती. विशेषत: तत्कालीन म्हैसूर राज्यात उगवण रोखण्यासाठी भाजलेल्या किंवा उकडलेल्याव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही स्वरूपात कॉफी बीन्सची निर्यात करण्यास परवानगी नव्हती.

    भारतात उगवलेली सर्व कॉफी सावलीत आणि सामान्यतः 2 स्तरांच्या सावलीत पिकते. अनेकदा वेलची, दालचिनी, लवंग आणि जायफळ यांसारख्या मसाल्यांमध्ये आंतरपीक केल्यामुळे कॉफी आंतरपीक म्हणूनही घेतली जाते.

    भारतातील कॉफी माफक प्रमाणात आम्लीय असते. यामुळे संतुलित आणि गोड चव येते. अरेबिकाचा उतार हलक्या ते मध्यम जमिनीत असतो. रोबस्टाचा उतार हलक्या ते बऱ्यापैकी पातळीचा असतो. कॉफीची झाडे पांढऱ्या फुलांनी बहरतात, जी सुमारे 3-4 दिवस टिकतात. कॉफीचे फुललेले मळे पाहणे हे एक आनंददायी दृश्य असते.

  • कोल्हापूरचे रेणुका मंदिर

    कोल्हापूरचे रेणुका मंदिर

    महाराष्ट्रात कोल्हापूरमध्ये प्रसिध्द रेणुका मंदिर असून हे मंदिर कोल्हापूर बस स्थानकापासून १० मिनिटाच्या अंतरावर आहे. येथे रेणुकादेवी, मातंग देवी आणि परशुराम अशी देवस्थाने आहेत. रेणुका देवीला ‘ओढ्यावरची यल्लमा’ असेदेखील म्हणतात.

    कर्नाटकातील बेळगाव येथील सौंदत्ती हे तिचे मुख्य स्थान आहे. ही देवता कर्नाटक, महाराष्ट्र व आंध्रप्रदेश या प्रांतांतील लोकांची उपास्य देवता व अनेक कुटुंबांची कुलदेवता आहे. ‘यल्लम्मा’ या कानडी शब्दाचे ‘सर्वांची माता’ आणि ‘सप्तमातृका’ असे अर्थ आहेत.

    या स्थळाबाबत एक आख्यायिका सांगितली जाते. गंधर्वांची जलक्रीडा पाहताना रेणुका विचलित झाली. जमदग्नीच्या आज्ञेवरून परशुरामाने तिचा वध केला. तिला पुन्हा जिवंत करताना मातंगीचे मस्तक तिच्या धडाला व तिचे मस्तक मातंगीच्या धडाला जोडले गेले. जिवंत झालेल्या दोघींपैकी एक -‘यल्लम्मा’ व दुसरी ‘मरिअम्मा’ बनली. तिला पार्वतीचा अवतार मानण्यात आले असून ‘लज्जागौरी’, ‘एकवीरा’, ‘जोगुळंबा’, ‘भूदेवी’, ‘मातंगी’, ‘यमाई’ व ‘सांतेरी’ ही तिचीच रूपे होत, असे अभ्यासकांना वाटते.

    हे एक अतिशय जागृत देवस्थान आहे. येथे दर मंगळवारी आणि शुक्रवारी भाविकांची मोठ्या प्रमाणात गर्दी असते. प्रशासनाच्या वतीने गर्दी होऊ नये यासाठी योग्य ती काळजी घेतली जाते. अनेक भाविक येथे दर्शनासाठी येतात. येथे रोज सकाळ-संध्याकाळ देवीची महाआरती करण्यात येते. दिवसभर विविध धार्मिक कार्यक्रम होतात. हे मंदिर हे रस्त्याला लागूनच आहे. मंदिराच्या मागे वाहनतळाचीही सोय आहे.

  • आचरा समुद्रकिनारा

    आचरा समुद्रकिनारा

    समुद्रातील डॉल्फिन पाहणे, सूर्यस्नान करणे आणि पोहणे आवडत असेल, तर सिंधुदुर्गातील आचरा समुद्रकिनाऱ्यावर जावे. हा किनारा मालवण तालुक्यात असून मालवणपासून अंदाजे 22 किलोमीटर अंतरावर आहे. जलप्रेमींना आकर्षित करणारे डॉल्फिन येथे मोठ्या संख्येने येतात.

    जलचर प्रजातींव्यतिरिक्त येथे विविध प्रजातींचे पक्षीसुद्धा आढळतात. जलक्रीडा करणारे पर्यटक आचरा किनाऱ्यावर समुद्रपर्यटन, स्नॉर्कलिंग आणि पोहणे यासारख्या क्रीडा क्रियाकलापांचा आनंद घेऊ शकतात. आचरा समुद्रकिनाऱ्याच्या जवळ 115 वर्षे जुने असलेले वाचनालय हे सर्वात जास्त भेट दिलेल्या आकर्षणांपैकी एक आहे.

    येथून इतिहासप्रेमी सिंधुदुर्ग किल्ल्याला भेट देऊ शकतात. तारकर्ली समुद्रकिनारा हे आचरा समुद्रकिनाऱ्यापासून जवळचे आणखी एक प्रमुख पर्यटन आकर्षण आहे. वर्षभर आचरा समुद्रकिनाऱ्याला भेट देऊ शकता, परंतु ऑक्टोबर ते मार्च हा उत्तम काळ आहे. ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी हा काळ डॉल्फिनचा हंगाम मानला जातो. त्यामुळे या कालावधीत समुद्रकिनाऱ्याला भेट दिल्यास तुम्हाला आचरा समुद्रकिनाऱ्याची खरी मोहकता अनुभवता येईल.

    मालवणमध्ये उतरून बसने आपण येथे जाऊ शकता. सर्वात जवळचे विमानतळ सिंधुदुर्गातील चिपी आणि गोव्यातील मोपा हे आहे. जर तुम्ही पर्यटन हंगामात जाण्याची योजना आखत असाल, तर आगाऊ नोंदणी करावी.

  • कोल्हापूरमधील गगनगड

    कोल्हापूरमधील गगनगड

    महाराष्ट्राचे ‘चेरापूंजी’ म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या ‘गगनबावडा’ गावात ‘गगनगड’ उभा आहे. दक्षिण कोकणातील बंदरांमध्ये उतरलेला माल कोकणातील कुडाळ, कणकवली, गगनबावडा घाट मार्गे देशावर जात असे. या घाटावर लक्ष ठेवण्यासाठी १२ व्या शतकात हा किल्ला बांधण्यात आला. नाथपंथीय गैबीनाथांचे हे मूळ स्थान आहे. १९ व्या शतकात गगनगिरी महाराजांच्या वास्तव्यामुळे प्रसिद्धीस आले. ‘गगनगिरी महाराजां’च्या मठामुळे आजही गडावर लोकांचा राबता आहे.

    गगनगड कोल्हापूरहून ५५ किमी वर आहे. कोल्हापूरहून येथे येण्यासाठी नियमित बससेवा आहे. याशिवाय कोकणातील वैभववाडी, कणकवली येथून गगनबावडा ५० किमी अंतरावर आहे. कोकणातून कोल्हापूरला जाणार्‍या बस गगनबावडा स्थानकात थांबतात. तिथून २ किमी.चा डांबरी रस्ता गगनगडापर्यंत जातो. गगनगडाच्या जवळजवळ अर्ध्या उंचीपर्यंत गाडीने जाता येते. गाडी तळापासून पायर्‍यांनी गडावर जाण्यास साधारण अर्धा तास लागतो.

    पायर्‍यांच्या सुरुवातीला ‘म्हसोबा मंदिर’ आहे. त्यात रेड्याची प्रतिमा आहे. पायर्‍या चढून वर गेल्यावर डाव्या हाताला समोरच दगडातील एक प्रशस्त नैसर्गिक गुहा आहे. गगनगिरी महाराजांचे या गडावर वास्तव्य होते, त्यांनी याच गुहेत तपसाधना केली होती. त्यामुळे या गुहेत त्यांचे मंदिर बनवण्यात आले आहे. गुहेच्या बाहेर कातळात कोरलेली भव्य हनुमंताची प्रतिमा आहे. त्याच्या बाजूला राम, लक्ष्मण, सीता आणि शंकराची प्रतिमा आहे. गुहेपासून पायर्‍यांच्या मार्गाने वर चढत गेल्यावर भक्तनिवास आणि नवग्रह मंदिर आहे. मंदिराजवळील बुरुजावर २ तोफा आहेत. भक्तनिवासापासून वर चढत गेल्यावर आपण मोकळ्या पठारावर प्रवेश करतो.

    पठारावर डाव्या बाजूस संगमरवरी देऊळ (ध्यानमंदिर) आहे. उजव्या बाजूस शंकराचे पुरातन मंदिर आहे. या मंदिरासमोर उभे राहिले की, किल्ल्याच्या सर्वोच्च स्थानावर (बालेकिल्ल्यावर) मशिदीसारखी इमारत दिसते. ती आहे गैबी पिराची कबर किंवा गैबीनाथाची समाधी. गगनगडाच्या बालेकिल्ल्यावर जाण्यासाठी शंकर मंदिराजवळून खोदीव पायर्‍यांचा मार्ग आहे. या मार्गाने आपण १० मिनिटांत समाधीपाशी पोहोचतो. तेथून जवळच विठ्ठलाई देवीचे मंदिर आणि पाण्याची विहिर आहे. याशिवाय बालेकिल्ल्याच्या खालच्या बाजूस जुन्या घरांचे चौथरे आणि तटबंदीचे अवशेष दिसतात.

    गडावर राहण्याची सोय भक्त निवासात होऊ शकते. गडावर जेवणाची सोय (प्रसादाचे जेवण) आहे. तसेच गडावर पाण्याची सोय मोठे हौद बांधून करण्यात आली आहे. गगनगडाचे दरवाजे रात्री 9 ते सकाळी 5 बंद असतात.

  • कार्ला लेणी

    कार्ला लेणी

    लोणावळ्याच्या जवळील कार्ला या गावाजवळ ‘कार्ला लेण्या’ आहेत. या लेण्या लोणावळ्यापासून 11 किमी अंतरावर आहेत. ‘भाजा लेणी’, ‘पाटण बौद्ध लेणी’, ‘बेडसे लेणी’ आणि ‘नाशिक लेणी’ या लेण्यादेखील या भागात पाहण्यास मिळतात. या ठिकाणी ‘एकवीरा देवी’चे देवस्थान आहे. या लेण्या इ.स.पूर्व दुसऱ्या शतकापासून ते इ.स. 5 व्या शतकापर्यंत बांधल्या गेल्या. कार्ला लेण्या या महाराष्ट्रातील सर्वात जुन्या आणि लहान लेण्यांपैकी एक आहेत.

    ‘कार्ला लेण्या’ या बौद्धकालीन लेण्या आहेत. या एकूण 16 लेण्या आहेत. बर्‍याच लेण्या या बौद्ध धर्माच्या सुरुवातीच्या हिनयान टप्प्यातील आहेत. यातील 3 लेण्या या बौद्ध धर्माच्या महायान टप्प्यातील आहेत. या लेण्यांमध्ये ‘चैत्यगृह’ ही मुख्य लेणी आहे. ‘चैत्यगृह’ हे त्या काळचे एक भव्य प्रार्थनास्थळ होते.

    चैत्यगृहाची निर्मिती इ.स.पूर्व पहिल्या शतकात झाली होती. चैत्यगृहाच्या छतामध्ये लाकडाचे कोरीव काम पाहण्यास मिळते. चैत्यगृहात डाव्या आणि उजव्या बाजूस नक्षीदार कोरलेले खांब आपणास पाहण्यास मिळतात. या खांबांवर पुरुष, स्त्री, हत्ती, घोडे यांचे शिल्प पाहण्यास मिळते. प्रवेशद्वाराजवळ असलेल्या मोठ्या खिडकीतून सूर्यप्रकाश आत येतो आणि थेट चैत्यगृहामध्ये असलेल्या स्तुपावर पडतो.

    इतर 15 लेण्या या आकाराने लहान आहेत, यांना ‘विहार’ म्हटले जाते. यांचा वापर राहण्यासाठी आणि प्रार्थनास्थळ म्हणून केला जात असे. येथील प्रवेशद्वाराजवळ सिंहांचा एक विशाल स्तंभ आहे, जो उत्तर प्रदेशातील सारनाथ येथे सम्राट अशोकाने उभारलेल्या सिंहाच्या स्तंभाची आठवण करून देतो.

    महाराष्ट्रातील लोणावळ्याजवळील कार्ला या गावामध्ये आपणास या लेण्या पाहण्यास मिळतात. कार्ला गावाच्या वर असलेल्या डोंगरामध्ये या लेणी कोरलेल्या आहेत. कार्ला लेण्या मुंबई – पुणे महामार्गास लागूनच आहेत. या लेण्या मुंबईपासून जवळपास 2 तासाच्या अंतरावर आहेत आणि पुण्यापासून 1 तासाच्या अंतरावर आहेत.

    सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक 4 किलोमीटर अंतरावर मालवली येथे आहे. या स्थानकावर पुण्याहून लोकल ट्रेनने जाता येते. रेल्वे स्थानकावरुन लेण्यांपर्यंत येण्यासाठी रिक्षा उपलब्ध आहेत. कार्ला लेण्यांपर्यंत पोहोचण्यासाठी डोंगराच्या पायथ्यापासून 350 पायर्‍या वर चढत जावे लागते. लेण्या पाहण्यासाठी भारतीयांना 25 रुपये, तर परदेशी पर्यटकांना 300 रुपये प्रवेश शुल्क आहे.

  • बाळाच्या रडण्याची कारणे ओळखा

    बाळाच्या रडण्याची कारणे ओळखा

    जर आपली मुले वारंवार रडत असतील, तर नवीन आईंनी काही गोष्टींकडे लक्ष दिले पाहिजे. आई होणे ही एक वेगळीच अनुभूती असते. लहान मुलाच्या आवाजाने आईचे आयुष्य उजळून निघते. जेव्हा तेच मूल रडते तेव्हा आईलाही काळजी वाटू लागते. लहान मुले रडूनच आपल्या वेदना व्यक्त करतात. मूल पुन्हा-पुन्हा का रडत आहे, हे नवीन आईला कळत नाही. कधी-कधी आईला असे वाटते की, मुलाने लंगोट भिजवला असेल, ज्यामुळे तो रडत आहे. पण मुलाच्या रडण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात.

    नवजात बाळ फक्त आईचे दूध पित असते. आईच्या चुकीच्या खाण्याच्या सवयीदेखील बाळाच्या समस्यांचे कारण असू शकतात. आईने पोटात गॅस निर्माण करणारे किंवा खूप मसालेदार अन्न खाल्ल्यास बाळाला त्रास होऊ शकतो. यामुळे आईला तसेच मुलांना अपचन, पोटदुखी आणि गॅसचा त्रास होऊ शकतो. अनेक वेळा नवीन आई मुलाचा हात झटक्याने पकडते. ज्यामुळे हाड निखळू शकते. अशा स्थितीत मुले रडायला लागतात. त्यामुळे त्यांचा हात धरताना नेहमी काळजी घ्यायला हवी.

    बाळाने परिधान केलेले कपडे देखील रडण्याचे कारण असू शकते. जर एखाद्या मुलास खूप घट्ट किंवा अंगाला टोचणारे कपडे घातले तर त्याला समस्या येऊ शकतात. यामुळे, बाळाच्या शरीरात टोचणे जाणवू शकते. अशा परिस्थितीत, मुलाला नेहमी हलके आणि मऊ कपडे घालायला लावा. याशिवाय हिवाळ्यात त्यांना खूप घट्ट कपडे घालणे टाळा. अनेक वेळा नवीन आई बाळाला खूप अन्न देते किंवा खूप दूध देते. जास्त दूध प्यायल्याने किंवा काहीही खाल्ल्यानेही मुलाची प्रकृती बिघडू शकते. जास्त खाल्ल्याने मुलाचे पोट फुगायला लागते.

    त्यामुळे त्यांना अस्वस्थ वाटू लागते. मग मूल रडायला लागते. जर तुमचे बाळ एकाच वेळी मुख्यतः संध्याकाळी रडत असेल, तर त्याला पोटशूळ देखील असू शकतो. या आजारात, मुलाच्या पोटात तीव्र वेदना होतात. काहीही खाण्यापिण्याची इच्छा नसते. हा आजार 3 महिन्यांपर्यंत बाळांना खूप त्रास देतो. कालांतराने तो आपणच बरा होतो.

  • साध्या उपायांनी पळवा डाग

    साध्या उपायांनी पळवा डाग

    शरीरावर जखमा होणे, यात विशेष काही नाही ! कधी खेळताना, काम करताना किंवा एखाद्या अपघातात अंगावर जखमा होतात. या जखमा भरुन येण्यास ठराविक वेळ जातो. कधीकधी जखम बरी झाली, तरी त्याचा डाग मात्र तसाच राहतो. हा डाग दिसण्यासारखा असला, तर नैराश्य येते. हे डाग घालविण्यासाठी काही घरगुती सोपे उपाय करुन पहावेत.

    मेथीचे दाणे रात्रभर भिजवावेत. सकाळी त्याचे वाटण करून लेप बनवावा. हा लेप जखमेवर लावावा. लेप पूर्ण सुकल्यावर थंड पाण्याने स्वच्छ धुवावा. मेथीप्रमाणेच हळदीचा लेप बनवून लावल्यास जखम लवकर भरण्यास तसेच व्रण दूर होण्यास मदत होते. बटाट्याची साल काढून ती जखमेवर लावावी; मात्र ही साले स्वच्छ धुवून घ्यावीत.

    लिंबू आणि टोमॅटो घरात सहज उपलब्ध असतात. जखम थोडीशी बरी झाल्यानंतर हा उपाय करावा. साध्या पाण्याने जखमेचा भाग स्वच्छ धुवून घ्यावा. त्यावर ओला आणि स्वच्छ कपडा ठेवा. काही तासाने ताज्या लिंबाच्या रसात बुडवलेले कापड या जखमेवर ठेवा.

    त्वचा सुकल्यानंतर त्यावर टोमॅटोचा रस लावावा, असे दिवसातून दोन वेळा केल्यास जखमेचा डाग कमी होण्यास मदत होईल. बदामाचे तेल जखमेवर लावल्यावर त्यापासून लवकर आराम मिळेल. दिवसातून दोनवेळा हे तेल जखमेवर लावून हलका मसाज करावा.

  • आरोग्यवर्धक फळे

    आरोग्यवर्धक फळे

    फळे केवळ चविष्ट आहेत म्हणून ती खाण्यापेक्षा ती आरोग्यवर्धक आहेत म्हणून खावीत. यासाठी फळांमध्ये कोणते गुणधर्म आहेत, हे जाणून घ्यायला हवे, नाही का ? फायबरचे प्रमाण जास्त असलेले सफरचंद बद्धकोष्ठतेवर उपचार करण्यासाठी एक उत्तम उपाय आहे. बद्धकोष्ठतेची समस्या दूर करण्यास ते मदत करू शकते. लोह्समृद्ध असणारे सफरचंद शरीरासाठी खूप उपयुक्त आहे.

    केळे आपल्या यकृत आणि मूत्रपिंडांना शरीरातील कचरा उत्पादने काढून टाकण्यास मदत करते. केळीमध्ये पोटॅशियमचे प्रमाण जास्त असते, म्हणूनच ते मुतखड्याचा त्रास असणाऱ्यांसाठी उत्तम फळ आहे. ते जीवनसत्व ‘बी 6’ ने समृद्ध आहे. लाल चेरी सांधेदुखीसाठी फार उपयोगी आहे. हा त्रास असल्यास आहारात लाल चेरीचा समावेश करावा. या फळामध्ये ‘अँथोसायनीन्स’ नावाची संयुगे असतात, जी सूज कमी करण्यात मदत करतात.

    कलिंगड हे भरपूर पाणी असणारे मोठ्ठे फळ आहे. त्याचा रंग आणि स्वाद पाहूनच ते खावेसे वाटते. कलिंगड पाण्याची कमतरता पूर्ण करते आणि पोट थंड ठेवते. जिममध्ये जाणाऱ्यांसाठी हे व्यायामापूर्वीचे उत्तम अन्न आहे. सर्वच फळांमध्ये आरोग्यवर्धक मात्रा असतात. म्हणून त्यांचे संतुलित प्रमाणात सेवन करायला हवे.

  • ब्रेडचा उपमा

    ब्रेडचा उपमा

    रिमझिम पावसाची बरसात सुरू असताना चटपटीत, पटकन होणारे गरमागरम पदार्थ खाण्याची इच्छा कुणाला नाही होणार ? त्यासाठीच तर आज बनवूया ‘ब्रेडचा उपमा’ !

    साहित्य : ब्रेडचे तुकडे – ३ कप, मोहरी – २ लहान चमचे, कढीपत्ता – १ मोठा चमचा, आले चिरून – १ लहान चमचा, चिरलेला कांदा – अर्धा कप, चिरलेला लसूण – १ लहान चमचा, हळद – अर्धा लहान चमचा, टोमॅटो चिरून – १ कप, हिरवी मिरची चिरलेली – २ लहान चमचे, मिरची पावडर – १ लहान चमचा, हिरवी कोथिंबीर चिरलेली – २ चमचे, लिंबाचा रस – २ लहान चमचे, तेल – २ चमचे, मीठ – चवीनुसार.

    कृती : ब्रेड उपमा बनविण्यासाठी सर्वप्रथम ब्रेडचे तुकडे करावेत. हवे असल्यास ब्रेडच्या चारही बाजू कडा कापून वेगळ्या करू शकता. आता कढईत तेल गरम करावे. तेल गरम झाल्यावर त्यात मोहरी घालावी. मोहरी तडतडायला लागली की, त्यात कढीपत्ता, लसूण, हिरवी मिरची, आले घालून परतून घ्यावे. कांदे १-२ मिनिटे परतून घेतल्यावर बारीक चिरलेला टोमॅटो, मिरची पावडर आणि हळद घालून मिसळून घ्यावे. यानंतर २ लहान चमचे पाणी घालावे. हे मिश्रण २-३ मिनिटे शिजू द्यावे. चवीनुसार मीठ घालावे. आता हे मिश्रण एकजीव करुन घ्यावे. आता त्यात ब्रेडचे तुकडे टाकून चांगले मिसळून मध्यम आचेवर १ मिनिट शिजवावे. यानंतर गॅस बंद करावा. वरुन कोथिंबीर घालावी. चविष्ट ‘ब्रेड उपमा’ तयार आहे. खाण्यासाठी देताना आवडत असल्यास वरुन लिंबाचा रस वापरु शकता.