स्वतंत्र बातमी

करवीर निवासिनी अंबाबाई मंदिर विकास प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यात सुरू असलेल्या संवर्धन कामांदरम्यान अनेक प्राचीन अवशेष मिळाले आहेत. अनेक प्राचीन शिलालेख, दुर्मीळ मूर्ती आणि ऐतिहासिक अवशेष यात आढळून आले आहेत. या अवशेषांचे आता शास्त्रीय पद्धतीने सर्वेक्षण आणि अभ्यास करण्यात येणार असून, मंदिराच्या इतिहासाशी संबंधित अनेक नवे संदर्भ पुढे येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. पुरातत्त्व विभागाच्या देखरेखीखाली हे संवर्धन कार्य सुरू असून, मंदिराचे मूळ स्थापत्य स्वरूप जतन करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

मंदिरातील चौसष्ट योगिनी मूर्तींच्या पायथ्याशी काही प्राचीन शिलालेख आढळले आहेत. या शिलालेखांवरील मजकूर, त्यांचा कालखंड आणि स्थापत्य वैशिष्ट्यांचा अभ्यास तज्ज्ञांकडून केला जाणार आहे. तसेच मंदिर परिसरातील ओवऱ्यांमध्ये काही प्राचीन मूर्तीही सापडल्या आहेत. प्राथमिक पाहणीनुसार त्यांपैकी काही मूर्ती जैन यक्ष-यक्षिणी स्वरूपातील असाव्यात, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. या शोधामुळे अंबाबाई मंदिराच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाबाबत महत्त्वपूर्ण माहिती समोर येण्याची अपेक्षा आहे.

सध्या मंदिराचा गाभारा आणि आतील भाग मूळ दगडी स्वरूपात आणण्याचे काम सुरू आहे. संवर्धनपूर्वक जुने थर हटवून मूळ स्थापत्याचे जतन केले जात आहे. जुनी फरशी काढून पारंपरिक दगडी फरशी बसविण्याचे कामही सुरू आहे. मंदिराच्या वास्तुरचनेशी सुसंगत बदल करण्यावर भर देण्यात येत आहे. यामुळे मंदिराचे प्राचीन स्वरूप अधिक स्पष्ट होणार आहे. याआधीही संवर्धन कामांदरम्यान गरुड मंडपाजवळ जमिनीखाली दडलेले दगडी पायऱ्यांचे अवशेष सापडले होते.

अंबाबाई मंदिर विकास प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यासाठी एकशे त्रेचाळीस कोटी रुपयांचा निधी मंजूर करण्यात आला आहे. या प्रकल्पात दगडी फरशी, प्रकाशयोजना, स्थापत्य संवर्धन आणि मंदिर परिसराचे सुशोभीकरण अशा विविध कामांचा समावेश आहे. पुरातत्त्व विभागाच्या मार्गदर्शनाखाली हे सर्व काम सुरू असून, मंदिराच्या ऐतिहासिक ओळखीला धक्का न लावता संवर्धन करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

पुरातत्त्व विभागाचे सहायक संचालक विलास वहाणे यांनी सांगितले की, उन्हाळी सुट्टीमुळे अंबाबाई दर्शनासाठी मोठी गर्दी झाली होती. त्यामुळे काही कामे प्रलंबित राहिली आहेत. मात्र आता स्वच्छतेची कामे पूर्ण झाली असून उर्वरित संवर्धन कामे तातडीने पूर्ण करण्यावर भर दिला जात आहे. या संवर्धन मोहिमेमुळे कोल्हापूरच्या सांस्कृतिक इतिहासातील अनेक अज्ञात पैलू उजेडात येतील, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.