भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने मानवी अंतराळ मोहिमेच्या दिशेने एक अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. लडाखच्या तीन हजार पाचशे मीटर उंचीवर असलेल्या विस्तीर्ण आणि थंड वाळवंटात इस्रोने मिशन मित्र सुरू केले आहे. ही मोहीम प्रामुख्याने अंतराळवीरांना अंतराळातील अत्यंत कठीण परिस्थितीत जगण्यासाठी लागणाऱ्या मानसिक आणि शारीरिक क्षमतेची चाचणी घेण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.
लडाखमधील लेह आणि आसपासचा परिसर त्याच्या भौगोलिक रचनेमुळे अवकाश-सदृश चाचणी केंद्र मानला जातो. येथील कमी ऑक्सिजन, अत्यंत थंड तापमान, कोरडे हवामान आणि खडकाळ जमीन हे वातावरण मंगळ किंवा चंद्राच्या पृष्ठभागाशी मिळतेजुळते आहे. म्हणूनच, प्रत्यक्ष अंतराळात जाण्यापूर्वी अंतराळवीरांना अशा पृथ्वीवरील ‘कठोर’ वातावरणात ठेवणे तांत्रिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरते. मिशन मित्र अंतर्गत शास्त्रज्ञ हे अभ्यास करत आहेत की, दीर्घकाळ बंदिस्त जागेत आणि मर्यादित संसाधनांमध्ये राहिल्यावर मानवी शरीरावर आणि मनावर काय परिणाम होतात. यामध्ये प्रामुख्याने एकटेपणा आणि तणावाचा सामना करण्याची क्षमता, कमी ऑक्सिजनच्या पातळीत शरीराची कार्यक्षमता, संसाधन व्यवस्थापन या बाबींची चाचणी केली जात आहे. या मोहिमेचे नाव दुर्गम भागातील बहु-क्षेत्रीय आंतरविद्याशाखीय चाचणी असे आहे. हे केवळ एकाच विषयावर आधारित नसून यामध्ये जीवशास्त्र, मानसशास्त्र आणि अभियांत्रिकी अशा विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञ एकत्र काम करत आहेत. येथे उभारण्यात आलेले राहण्याची जागा हे अशा प्रकारे डिझाइन केले आहे की ते बाहेरील वातावरणापासून पूर्णपणे विलग असते, जसे अंतराळयानामध्ये असते.
भारताची महत्त्वाकांक्षी गगनयान मोहीम जवळ येत आहे. त्या मोहिमेसाठी निवडलेल्या अंतराळवीरांना अशा प्रकारच्या प्रशिक्षणाची खूप गरज असते. लडाखमधील या प्रयोगातून मिळणारा डेटा इस्रोला अंतराळवीरांसाठी उत्तम जीवन रक्षक प्रणाली आणि आहार योजना तयार करण्यास मदत करेल. यामुळे भारतीय अंतराळवीरांना चंद्रावर किंवा त्यापुढे जाण्यासाठी लागणारा आत्मविश्वास मिळेल. विशेष म्हणजे, ही संपूर्ण मोहीम पर्यावरणाचा समतोल राखून राबवली जात आहे. शून्य कचरा धोरणाचा अवलंब करून लडाखच्या नाजूक परिसंस्थेला कोणतीही हानी पोहोचणार नाही, याची काळजी घेतली जात आहे.