होर्मुझमध्ये सुरक्षिततेचा प्रश्न कायम

अमेरिका आणि इराण यांच्यात अधिकृतपणे युद्धविराम जाहीर झाला असला, तरी होर्मुझची सामुद्रधुनी अजूनही पूर्णपणे सुरक्षित झालेली नाही. युद्धाच्या काळात इराणने समुद्राच्या तळाशी पेरलेले शक्तिशाली सागरी सुरुंग आता संकटाचे कारण ठरत आहेत. या धोक्यामुळे हा अत्यंत महत्त्वाचा जलमार्ग व्यापारी वाहतुकीसाठी पूर्णपणे खुला करण्यात अडथळे येत आहेत. परिणामी, जागतिक स्तरावरील जहाजवाहतूक यंत्रणेवर याचे अत्यंत गंभीर परिणाम झाले असून सागरी सुरक्षा धोक्यात आली आहे.

सध्याच्या या कठीण परिस्थितीचे मुख्य कारण म्हणजे इराणने संघर्षाच्या काळात समुद्रात सुरुंग पेरले होते, मात्र त्यांची कोणतीही अचूक नोंद ठेवली गेली नाही. समुद्राच्या प्रवाहामुळे अनेक सुरुंग मूळ जागेवरून वाहून गेले आहेत किंवा त्यांची ठिकाणे बदलली आहेत. त्यामुळे आता हे सुरुंग नेमके कोठे आहेत, याचा शोध घेणे आणि ते निकामी करणे हे अत्यंत आव्हानात्मक काम बनले आहे. धक्कादायक बाब म्हणजे, स्वतः इराणलाही या सुरुंगांच्या नेमक्या स्थानांची खात्री नसल्याचे समोर आले आहे.

या जीवघेण्या धोक्यामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतील नियमित जहाजवाहतूक जवळपास ठप्प झाली आहे. खबरदारीचा उपाय म्हणून काही मोजक्या जहाजांना अत्यंत मर्यादित आणि अरुंद मार्गाने जाण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. मात्र, संपूर्ण सागरी मार्ग सुरक्षित नसल्याने बहुतेक कंपन्यांची जहाजे या मार्गावरून जाण्याचे टाळत आहेत. इराणने काही जहाजांकडून विशिष्ट शुल्क आकारून त्यांना सुरक्षित वाट करून देण्याचा प्रयत्न केला असला, तरी परिस्थिती अजूनही नियंत्रणाबाहेर असल्याचे जाणवते.

होर्मुझ हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा सागरी व्यापारी मार्ग मानला जातो, कारण जगातील एकूण तेल वाहतुकीपैकी सुमारे वीस टक्के वाहतूक याच अरुंद मार्गातून पार पडते. या मार्गातील अडथळ्यांमुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळीवर विपरीत परिणाम झाला असून, आंतरराष्ट्रीय बाजारात इंधनाचे दर गगनाला भिडण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. या अनिश्चिततेमुळे जगातील अनेक बड्या देशांनी तीव्र चिंता व्यक्त केली असून हा मार्ग लवकरात लवकर सुरक्षित करण्याची मागणी केली आहे.

दरम्यान, या जटिल प्रश्नावर तोडगा काढण्यासाठी अमेरिका आणि इराण यांच्यात राजनैतिक स्तरावर चर्चा सुरू होण्याची चिन्हे आहेत. मात्र, होर्मुझमधील असुरक्षितता हीच या चर्चेतील सर्वात अडचण ठरत आहे. जोपर्यंत समुद्रातील सर्व सुरुंग शोधून ते पूर्णपणे नष्ट केले जात नाहीत, तोपर्यंत या मार्गावरील जनजीवन आणि व्यापार सामान्य होण्याची शक्यता फारच कमी असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय सहकार्याची गरज आता प्रकर्षाने भासू लागली आहे.






12,028 वेळा पाहिलं