महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील महिलांच्या आरोग्याचे रक्षण करण्यासाठी आणि जीवघेण्या आजारांपासून त्यांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी ‘गर्भाशय मुखाचा कर्करोग मुक्त महाराष्ट्र’ या अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आरोग्य अभियानाचा विस्तार करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या प्रतिबंधात्मक मोहिमेमध्ये आता नाशिक जिल्ह्याचा अधिकृतपणे समावेश करण्यात आला आहे. हे विशेष अभियान यापूर्वी प्रायोगिक तत्त्वावर पुणे आणि सातारा जिल्ह्यांमध्ये यशस्वीपणे राबवले जात होते. या दोन्ही जिल्ह्यांतील यश आणि सकारात्मक प्रतिसाद पाहता, आता नाशिकमध्येही याची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी युद्धपातळीवर सुरू होणार आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या थेट मार्गदर्शनाखाली आणि नेतृत्वाखाली सुरू असलेल्या या मोहिमेमुळे नाशिकमधील शहरी आणि ग्रामीण भागातील हजारो महिलांना कर्करोगाच्या धोक्यापासून वेळीच सावध करण्याची आणि त्यांना आरोग्य सुरक्षा प्रदान करण्याची मोठी संधी निर्माण झाली आहे.
भारतातील महिलांच्या आरोग्यविषयक समस्यांचा विचार केला असता, गर्भाशय मुखाचा कर्करोग हा महिलांमध्ये आढळणारा दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा आणि चिंताजनक आजार म्हणून समोर आला आहे. उपलब्ध आरोग्य आकडेवारीनुसार, या आजाराची भीषणता इतकी मोठी आहे की, देशात दर आठ मिनिटांनी एका महिलेला या कर्करोगामुळे आपला प्राण गमावावा लागतो, तर दररोज सरासरी दोनशे महिला या आजाराला बळी पडतात. हे मृत्यूचे प्रमाण रोखणे हे राज्याच्या आरोग्य विभागासमोर मोठे आव्हान आहे. मात्र, वैद्यकीय जाणकारांच्या मते हा आजार टाळणे पूर्णपणे शक्य आहे. जर वेळेवर आरोग्य तपासणी झाली, आधुनिक वैद्यकीय उपचार मिळाले आणि विशेषतः ‘मानवी पॅपिलोमा विषाणू’ प्रतिबंधक लसीकरण वेळेत पूर्ण झाले, तर हा जीवघेणा कर्करोग मुळापासून नष्ट करता येतो, हे या मोहिमेतून जनतेला पटवून दिले जात आहे.
या अभियानाचा मुख्य केंद्रबिंदू म्हणजे लहान मुली आणि किशोरवयीन मुलींमध्ये सुरुवातीपासूनच आरोग्याबाबत सजगता निर्माण करणे हा आहे. लहान वयातच या रोगापासून बचाव कसा करावा आणि स्वतःच्या आरोग्याची काळजी कशी घ्यावी, याचे शिक्षण देण्यावर भर दिला जात आहे. या मोहिमेतील सर्वात प्रभावी शस्त्र म्हणजे आठ वर्षे ते चौदा वर्षे वयोगटातील मुलींचे लसीकरण. या वयोगटातील मुलींना एचपीव्ही प्रतिबंधक लस दिल्यास, त्यांच्या शरीरात भविष्यातील कर्करोगाशी लढण्याची प्रतिकारशक्ती निर्माण होते. यामुळे येणाऱ्या काळात राज्यातील महिलांमध्ये गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होईल. नाशिकमधील शाळा, महाविद्यालये आणि अंगणवाड्यांच्या माध्यमातून या वयोगटातील प्रत्येक मुलीपर्यंत पोहोचण्याचे उद्दिष्ट सरकारने ठेवले आहे.
राज्य आरोग्य विभागाने आखलेल्या आराखड्यानुसार, ही मोहीम संपूर्ण महाराष्ट्रात टप्प्याटप्प्याने कार्यान्वित केली जात असून, नाशिकसह एकूण दहा जिल्ह्यांना प्राधान्यक्रमाच्या यादीत स्थान देण्यात आले आहे. या जिल्ह्यांची निवड तेथील लोकसंख्या आणि आरोग्याच्या गरजा लक्षात घेऊन करण्यात आली आहे. या व्यापक मोहिमेमुळे लाखो मुलींना कर्करोगाविरुद्धचे सुरक्षा कवच मिळणार असून, भविष्यातील पिढी अधिक निरोगी आणि सुदृढ होणार आहे. सरकार या मोहिमेच्या माध्यमातून आरोग्य सेवा वितरणाचे एक सर्वसमावेशक आणि पारदर्शक प्रतिमान उभे करत आहे, ज्याचा फायदा राज्यातील शेवटच्या घटकातील महिलेलाही मिळावा, असा प्रयत्न केला जात आहे. केवळ उपचार करण्यापेक्षा प्रतिबंध करणे केव्हाही चांगले, हे ब्रीद घेऊन ही मोहीम राबवली जात आहे.
या मोठ्या मोहिमेला यशस्वी करण्यासाठी केवळ सरकारी यंत्रणाच नाही, तर खासगी क्षेत्रातील कंपन्याही त्यांच्या ‘सामूहिक सामाजिक जबाबदारी’ उपक्रमांतर्गत मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक आणि तांत्रिक मदत करत आहेत. खासगी संस्थांच्या सहभागामुळे लोकसमुदायात जागरूकता वाढवणे, दुर्गम भागांत लसीकरण शिबिरे आयोजित करणे आणि आरोग्य शिक्षणाचे साहित्य वितरित करणे अधिक सुलभ आणि परिणामकारक झाले आहे. नाशिकमधील आरोग्य अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केलेल्या विश्वासानुसार, शासकीय इच्छाशक्ती आणि सामाजिक संस्थांचे सहकार्य यांच्या संगमातून नाशिक जिल्हा लवकरच कर्करोग मुक्तीच्या दिशेने एक आदर्श पाऊल उचलेल. या मोहिमेमुळे नाशिकमधील महिलांच्या आरोग्य सुरक्षिततेला एका नव्या आणि अधिक सक्षम स्तरावर नेले जाईल, ज्यामुळे एक आरोग्यसंपन्न समाजाची निर्मिती होईल.
