स्वतंत्र बातमी

कोकणच्या लाल मातीत दडलेला हजारो वर्षांचा इतिहास आता जागतिक पडद्यावर झळकण्यासाठी सज्ज झाला आहे. रत्नागिरी जिल्ह्यातील कातळशिल्पांवर आधारित एक विशेष आंतरराष्ट्रीय लघुपट लवकरच प्रदर्शित होणार आहे. युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या तात्पुरत्या यादीत स्थान मिळाल्यानंतर, या कलेचे महत्त्व जगभरात पोहोचवण्यासाठी हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.

कातळशिल्प म्हणजे उघड्या कातळावर कोरलेली चित्रे. रत्नागिरी आणि राजापूर परिसरातील सड्यांवर ही शिल्पे आढळतात. ही शिल्पे अंदाजे दहा ते बारा हजार वर्षांपूर्वीची म्हणजेच अश्मयुगीन काळातील असल्याचे संशोधकांचे मत आहे. या शिल्पांमध्ये प्राणी, पक्षी, मानवाकृती आणि काही भौमितिक रचनांचा समावेश आहे. विशेष म्हणजे, यात गेंडा आणि दरियाई घोडा यांसारख्या प्राण्यांच्या आकृत्याही आहेत, जे सध्या या प्रदेशात आढळत नाहीत. या कातळशिल्पांचा शोध आणि त्यांचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी एका आंतरराष्ट्रीय प्रॉडक्शन हाऊसने पुढाकार घेतला आहे. या लघुपटामध्ये ही शिल्पे कशी शोधली गेली आणि स्थानिक संशोधकांचे त्यात काय योगदान आहे, आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने या शिल्पांचा काळ कसा निश्चित केला गेला, अश्मयुगीन मानवाचे जीवन, त्यांची विचारसरणी आणि कलेप्रती असलेली त्यांची ओढ, या दुर्मीळ वारशाचे रक्षण करण्यासाठी सुरू असलेले प्रयत्न या गोष्टींचा प्रामुख्याने समावेश असेल.

भारत सरकारने रत्नागिरीतील कातळशिल्पांना युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या नामांकनासाठी पाठवले आहे. कोणत्याही वारशाचा जागतिक स्तरावर प्रचार होण्यासाठी अशा माहितीपटांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. या लघुपटामुळे जागतिक स्तरावरील पर्यटक, संशोधक आणि इतिहासप्रेमींचे लक्ष कोकणकडे वेधले जाईल, ज्यामुळे या भागातील पर्यटनालाही मोठी चालना मिळेल. या कातळशिल्पांना जगासमोर आणण्यात सतीश लळीत, सुधीर रिसबूड आणि ऋत्विज आपटे यांसारख्या स्थानिक संशोधकांचा सिंहाचा वाटा आहे. त्यांनी वर्षानुवर्षे कोकणच्या डोंगरदऱ्यांत फिरून शेकडो कातळशिल्पे शोधून काढली आहेत. या माहितीपटात त्यांच्या कार्याचाही गौरव केला जाणार आहे. त्यांच्या मते, ही शिल्पे केवळ चित्रे नसून त्या काळातील मानवाच्या संवादाचे ते एक महत्त्वाचे साधन होते. जर ही कातळशिल्पे जागतिक वारसा म्हणून घोषित झाली, तर रत्नागिरी जिल्हा हा जागतिक नकाशावर एक प्रमुख पर्यटन केंद्र म्हणून उभा राहील. या लघुपटामुळे येणाऱ्या काळात विदेशी पर्यटकांची संख्या वाढण्याची शक्यता आहे. यामुळे स्थानिक होमस्टे, पर्यटक मार्गदर्शक आणि इतर सेवा क्षेत्रांना रोजगार उपलब्ध होऊ शकतो.