भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने प्रसिद्ध केलेल्या ताज्या अहवालानुसार, अवकाशात वाढत्या गर्दीमुळे उपग्रहांना एकमेकांवर धडकण्याचा धोका पूर्वीपेक्षा कितीतरी पटीने वाढला आहे. 2025 या एकाच वर्षात भारतीय उपग्रहांच्या सुरक्षेसाठी एक लाख पंचेचाळीस हजारांहून अधिक वेळा सतर्कतेचे इशारे जारी करण्यात आले. अवकाशात फिरणाऱ्या विविध वस्तू उपग्रहांच्या अत्यंत जवळ आल्यामुळे ही धोक्याची घंटा वाजली असून, यामुळे अंतराळातील परिस्थिती दिवसेंदिवस अधिकच चिंताजनक होत असल्याचे दिसून येत आहे.
सध्या पृथ्वीच्या कक्षेमध्ये सक्रिय उपग्रहांसोबतच जुने निकामी झालेले उपग्रह आणि अवकाशातील कचरा यांची संख्या प्रचंड वाढली आहे. हे टाकाऊ अवशेष उपग्रहांच्या मार्गात अडथळे निर्माण करत आहेत. संभाव्य भीषण धडक टाळण्यासाठी वैज्ञानिकांना अनेकदा उपग्रहांची दिशा आणि मार्ग बदलावा लागतो. वारंवार मार्ग बदलण्याच्या या प्रक्रियेमुळे उपग्रहांच्या कार्यक्षमतेवर आणि त्यांच्या नियोजित आयुर्मानावर विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता तंत्रज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
संशोधकांच्या मते, पृथ्वीभोवतीची कक्षा आता एखाद्या गजबजलेल्या महामार्गासारखी झाली आहे, जिथे अवकाशीय वस्तूंची वाहतूक अत्यंत वेगवान आणि दाट आहे. उपग्रहांना कोणत्याही हानीपासून वाचवण्यासाठी चौवीस तास सूक्ष्म निरीक्षण करावे लागत आहे. जेव्हा एखादा धोक्याचा इशारा मिळतो, तेव्हा तज्ज्ञांच्या गटाकडून त्या परिस्थितीचे सखोल विश्लेषण केले जाते आणि त्यानंतरच उपग्रहाचा बचाव करण्यासाठी आवश्यक त्या तांत्रिक हालचाली केल्या जातात.
भारतीय अंतराळ संस्थेने आतापर्यंत अनेक कठीण प्रसंगी आपल्या उपग्रहांचे मार्ग यशस्वीपणे बदलून संभाव्य अपघात टाळले आहेत. मात्र, अवकाशातील हा वाढता धोका लक्षात घेता, भविष्यात अधिक प्रगत आणि स्वयंचलित निरीक्षण प्रणाली विकसित करण्याची गरज निर्माण झाली आहे. उपग्रहांचे व्यवस्थापन अधिक सक्षम करण्यासाठी नवनवीन तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यावर आता भर दिला जात आहे, जेणेकरून भारतीय अंतराळ मालमत्ता सुरक्षित राहील.
जागतिक स्तरावर उपग्रह सोडण्याचे प्रमाण वाढल्याने अवकाश व्यवस्थापन हा आता केवळ एका देशाचा नसून संपूर्ण जगाचा प्रश्न बनला आहे. अवकाशाचा वापर शाश्वत आणि सुरक्षित ठेवण्यासाठी सर्व राष्ट्रांमध्ये समन्वय असणे अत्यंत आवश्यक असल्याचे मत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे. जर या कचऱ्यावर वेळीच नियंत्रण मिळवले नाही, तर भविष्यातील अंतराळ मोहिमांना संकटाचा सामना करावा लागू शकतो, असा इशाराही या निमित्ताने देण्यात आला आहे.