भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेला रशियाकडून एक अत्याधुनिक त्रिमितीय मुद्रण यंत्र मिळाले आहे. हे यंत्र धातूच्या साहाय्याने गुंतागुंतीचे सुटे भाग तयार करण्याची क्षमता ठेवते. अंतराळ विज्ञानामध्ये अशा प्रकारच्या प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. यामुळे उपग्रह आणि अग्निबाणांची निर्मिती अधिक वेगाने आणि अचूकपणे करणे शक्य होणार आहे.
रशियन बनावटीचे हे यंत्र भारतीय शास्त्रज्ञांच्या हाती आल्यामुळे अंतराळ संशोधनात मोठी प्रगती अपेक्षित आहे. या यंत्राचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे हे त्रिमितीय मुद्रक अत्यंत कठीण अशा धातूंच्या मिश्रणातून वस्तू तयार करू शकते. यामुळे अंतराळ यानासाठी लागणारे हलके पण मजबूत भाग बनवणे सोपे होणार आहे. पारंपारिक पद्धतीमध्ये अनेक सुटे भाग एकत्र जोडावे लागतात, मात्र या तंत्रज्ञानामुळे एकसंध भाग तयार करता येतात. यामुळे यानाचे वजन कमी होण्यास मदत होईल आणि इंधनाची देखील बचत होईल. भारताच्या महत्त्वाकांक्षी अंतराळ मोहिमांमध्ये या यंत्राचा वापर अत्यंत कळीचा ठरणार आहे.
भारतीय अंतराळ संस्था सध्या मानवी अवकाश मोहिमेवर आणि चंद्रावरील पुढील संशोधनावर लक्ष केंद्रित करत आहे. अशा वेळी रशियाकडून मिळालेले हे तंत्रज्ञान शास्त्रज्ञांसाठी वरदान ठरेल. हे यंत्र केवळ पृथ्वीवरच नव्हे, तर भविष्यात अंतराळ स्थानकावर किंवा इतर ग्रहांवर देखील वस्तूंची निर्मिती करण्यासाठी वापरता येईल का, याचा अभ्यास केला जात आहे. जर हे शक्य झाले, तर अंतराळवीरांना पृथ्वीवरून सुटे भाग नेण्याची गरज भासणार नाही आणि ते तिथेच त्यांची निर्मिती करू शकतील.
या तंत्रज्ञानामुळे उत्पादनाचा खर्च आणि वेळ यांत मोठी घट होणार आहे. साधारणपणे जे भाग तयार करण्यासाठी कित्येक आठवडे लागायचे, ते आता काही तासांत किंवा दिवसांत पूर्ण होऊ शकतील. या यंत्राच्या चाचण्या सध्या सुरू असून त्यामध्ये विविध प्रकारच्या धातूंचा वापर करून त्यांची मजबूती तपासली जात आहे. भारतीय बनावटीच्या आगामी मोहिमांमध्ये या यंत्राद्वारे तयार केलेल्या सुट्या भागांचा समावेश करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
भारत आणि रशिया यांच्यातील संरक्षण आणि अंतराळ क्षेत्रातील जुन्या मैत्रीचे हे एक उत्तम उदाहरण आहे. या सहकार्यामुळे भारताला जागतिक स्तरावर अंतराळ स्पर्धेत आपली पकड अधिक घट्ट करता येणार आहे. प्रगत तंत्रज्ञानाच्या जोरावर भारतीय अंतराळ संस्था आता अधिक जटिल आणि आव्हानात्मक मोहिमा राबवण्यासाठी सज्ज झाली आहे. हे पाऊल भारताला अंतराळ क्षेत्रात स्वावलंबी बनवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरेल.