चाकण – हडपसरमध्ये पासपोर्ट कार्यालय
दि. 26दि. 26 । जून । 2026
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमधील पासपोर्ट काढणाऱ्या नागरिकांसाठी दिलासादायक निर्णय घेण्यात आला आहे. हडपसर आणि चाकण या औद्योगिक पट्ट्यातील नागरिकांना आता पासपोर्ट काढण्यासाठी लांबचा प्रवास करावा लागणार नाही. प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालयाने या दोन्ही भागांमध्ये नवीन पोस्ट ऑफिस पासपोर्ट सेवा केंद्र सुरू करण्याचा महत्त्वपूर्ण प्रस्ताव परराष्ट्र मंत्रालयाकडे पाठवला आहे.
२
नवीन प्रस्तावित पासपोर्ट सेवा केंद्रे (चाकण आणि हडपसर)
१,४३०
मुख्य बनेर कार्यालयात रोज होणाऱ्या एकूण अपॉइंटमेंट्स
२.१७ लाख
५ महिन्यांत (जानेवारी ते मे) जारी केलेले एकूण पासपोर्ट
१२
पुणे प्रादेशिक कार्यालयांतर्गत येणारे एकूण जिल्हे
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
चाकण आणि हडपसर या भागात नवीन पोस्ट ऑफिस पासपोर्ट सेवा केंद्रे सुरू करण्यासाठी परराष्ट्र मंत्रालयाकडे अधिकृत प्रस्ताव मंजुरीसाठी पाठवण्यात आला आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
पुण्याचे प्रादेशिक पासपोर्ट अधिकारी (RPO) विनोद गायकवाड आणि उपपासपोर्ट अधिकारी श्रुती पांडे या उपक्रमाचे मुख्य निर्णयकर्ते आहेत. केंद्रीय परराष्ट्र मंत्रालय आणि टपाल विभाग (Department of Posts) यावर संयुक्तपणे काम करत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
नवीन केंद्रे सुरू झाल्यानंतर मुख्य बनेर-पाषाण लिंक रोडवरील केंद्रावरील रोजची गर्दी आणि अपॉइंटमेंटसाठी मिळणारा प्रदीर्घ वेटिंग पिरियड (प्रतीक्षा कालावधी) कमालीचा कमी होईल.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
टपाल विभाग आणि परराष्ट्र मंत्रालय यांच्यातील सामंजस्य करारांतर्गत (MoU) टपाल कार्यालयांचा वापर करून नागरिकांना त्यांच्या घराजवळ पासपोर्ट सेवा उपलब्ध करून देणे ही प्रशासनाची अधिकृत भूमिका आहे.
औद्योगिक पट्ट्यातील वाढत्या मागणीमुळे निर्णय
‘पासपोर्ट सेवा दिना’च्या निमित्ताने प्रादेशिक पासपोर्ट अधिकारी विनोद गायकवाड यांनी या प्रस्तावाची अधिकृत माहिती दिली. चाकण हा आशियातील मोठा ऑटोमोबाईल आणि औद्योगिक हब आहे, तर हडपसर भागात आयटी कंपन्यांचा मोठा विस्तार झाला आहे. या व्यावसायिक आणि औद्योगिक वाढीमुळे या दोन्ही भागांतून आंतरराष्ट्रीय प्रवासासाठी पासपोर्टची मागणी कमालीची वाढली आहे. सध्या या भागातील नागरिकांना कागदपत्रांच्या पडताळणीसाठी थेट बनेर किंवा मुंढवा गाठावे लागते, जे अत्यंत वेळखाऊ ठरते.
- नवीन केंद्रामुळे हडपसर आणि चाकणमधील नागरिकांचा ३० ते ४० किलोमीटरचा प्रवास वाचणार आहे.
- टपाल कार्यालयांच्या पायाभूत सुविधांचा वापर करून ही केंद्रे चालवली जातील.
५ महिन्यांत २ लाख १७ हजार पासपोर्ट आणि ‘पासपोर्ट २.०’ चा टप्पा
पुणे प्रादेशिक कार्यालयाने चालू वर्षाच्या पहिल्या पाच महिन्यांत (जानेवारी ते मे) तब्बल २ लाख १७ हजार ४३९ नागरिकांना यशस्वीरित्या पासपोर्ट वितरित केले आहेत. यादरम्यान एकूण २ लाख २२ हजार १६९ अर्ज प्राप्त झाले होते. उपपासपोर्ट अधिकारी श्रुती पांडे यांनी सांगितले की, लवकरच ‘पासपोर्ट सेवा कार्यक्रम २.०’ अंतर्गत प्रगत डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि बायोमेट्रिक चिप-आधारित ई-पासपोर्ट (E-Passport) प्रणाली पूर्ण क्षमतेने लागू केली जात आहे.
“चाकण आणि हडपसर हे मोठे औद्योगिक क्लस्टर्स असल्यामुळे तेथे पासपोर्टची मागणी खूप जास्त आहे. नागरिकांचा प्रवासाचा वेळ वाचवण्यासाठी आणि मुख्य केंद्रावरील ताण कमी करण्यासाठी आम्ही हा नवीन प्रस्ताव पाठवला आहे.
— विनोद गायकवाड, प्रादेशिक पासपोर्ट अधिकारी (RPO), पुणे“नागरिकांनी आपली कागदपत्रे पूर्ण ठेवूनच अपॉइंटमेंटला यावे. दररोज सुमारे २५० लोक अपुऱ्या कागदपत्रांसह येतात, तसेच ५ ते १० टक्के लोक गैरहजर राहतात; यामुळे दुसऱ्या गरजू उमेदवाराचा स्लॉट वाया जातो.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकल्प/प्रस्ताव | नवीन पोस्ट ऑफिस पासपोर्ट सेवा केंद्रे (POPSK) | कार्यरत |
| प्रस्तावित ठिकाणे | चाकण आणि हडपसर (पुणे विभाग) | मंजूर |
| वर्तमान स्थिती | परराष्ट्र मंत्रालयाकडे अंतिम मंजुरीसाठी प्रलंबित | प्रगतीपथावर |
| पुणे विभाग कार्यक्षेत्र | पुणे, सांगली, सातारा, कोल्हापूर, सोलापूरसह १२ जिल्हे | पूर्ण |
पार्श्वभूमी
पुण्यातील पासपोर्ट वितरणाचा विस्तार आणि पोस्ट ऑफिस मॉडेल काय आहे?
पुणे प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालयांतर्गत एकूण १२ जिल्ह्यांचा मोठा कार्यभार येतो. यामध्ये पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाड्याच्या काही भागांचा समावेश आहे. आयटी आणि शैक्षणिक हब असल्यामुळे पुण्यात पासपोर्ट अर्जांची संख्या देशात आघाडीवर आहे. मुख्य केंद्रावरील भार कमी करण्यासाठी केंद्र सरकारने देशात ‘पोस्ट ऑफिस पासपोर्ट सेवा केंद्र’ ही संकल्पना सुरू केली, ज्या अंतर्गत स्थानिक मुख्य टपाल कार्यालयांमध्येच पासपोर्टचे प्राथमिक काम केले जाते. पिंपरी-चिंचवडमध्ये यापूर्वीच असे केंद्र यशस्वीरित्या सुरू आहे. सद्यस्थितिमध्ये १ जुलै २०२६ पासून पासपोर्ट शुल्कात वाढ होणार असल्याच्या पार्श्वभूमीवर अर्जांचे प्रमाण वाढले आहे, ज्यामुळे चाकण आणि हडपसरमधील ही प्रस्तावित केंद्रे पुणेकरांसाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहेत.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि टपाल विभाग
प्रशासकीय पातळीवर या प्रस्तावाला मंजुरी मिळाल्यानंतर टपाल विभागाच्या कर्मचाऱ्यांना पासपोर्ट पडताळणीचे विशेष तांत्रिक प्रशिक्षण दिले जाईल. यामुळे परराष्ट्र मंत्रालयाच्या मुख्य मनुष्यबळाची बचत होईल.
बाजारपेठ आणि स्थानिक रिअल इस्टेट
व्यापार आणि उद्योग जगतात, विशेषतः चाकण मधील मॅन्युफॅक्चरिंग कंपन्या आणि हडपसरमधील आयटी व्यावसायिकांना यामुळे व्यावसायिक कामांसाठी परदेशी जाणे सुलभ होईल. ट्रॅव्हल एजन्सी आणि आंतरराष्ट्रीय पर्यटन क्षेत्राला यामुळे गती मिळेल.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट आणि अत्यंत सुखावह परिणाम होईल. पूर्व पुण्यातील आणि ग्रामीण भागातील नागरिकांना घरच्या घरी पासपोर्ट सेवा उपलब्ध झाल्यामुळे एजंट कडून होणारी फसवणूक थांबेल.
आयटी कर्मचारी आणि व्यावसायिक वर्ग
चाकणमधील इंजिनिअर्स आणि हडपसरमधील आयटी प्रोफेशनल्स वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून कंपनीच्या कामानिमित्त तातडीने परदेशी जावे लागल्यास घरच्या जवळ अपॉइंटमेंट स्लॉट्स सहज उपलब्ध होतील.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
पुण्याचे प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालय हे केवळ पुणे शहरापुरते मर्यादित नसून १२ जिल्ह्यांचे विशाल कार्यक्षेत्र सांभाळणारे मुख्य केंद्र आहे. अशा वेळी चाकण आणि हडपसरमध्ये नवीन पोस्ट ऑफिस पासपोर्ट सेवा केंद्रे सुरू करण्याचा प्रस्ताव देणे हे प्रशासकीय विकेंद्रीकरणाचे आणि सुशासनाचे उत्तम उदाहरण आहे. रोज हजारो नागरिकांना केवळ एका स्वाक्षरीसाठी किंवा कागदपत्रांच्या पडताळणीसाठी संपूर्ण पुणे शहर ओलांडून बनेर गाठावे लागणे हा नागरिकांवरचा अन्याय होता. चाकणचा औद्योगिक विकास आणि हडपसरची वाढती लोकसंख्या लक्षात घेता हा निर्णय योग्य वेळी घेतलेला आहे. पासपोर्ट अधिकारी विनोद गायकवाड यांनी अनुपस्थित राहणाऱ्या ५ ते १० टक्के नागरिकांना केलेले आवाहनही तितकेच महत्त्वाचे आहे; हक्काचा स्लॉट वाया घालवणे ही सामाजिक बेजबाबदारपणाची लक्षणे आहेत. सरकारने या प्रस्तावाला लालफितीच्या कारभारात न अडकवता तात्काळ मंजुरी दिली पाहिजे, जेणेकरून ‘पासपोर्ट २.०’ चा खरा डिजिटल आणि सुलभ लाभ पुणेकरांना मिळू शकेल.