संपूर्ण युरोप खंडाला भीषण उष्णतेच्या लाटेने वेढले आहे. उन्हाळ्याच्या सुरुवातीलाच आलेल्या या तीव्र संकटामुळे फ्रान्स, ब्रिटन आणि स्पेनसह अनेक देशांमध्ये जनजीवन पूर्णपणे विस्कळीत झाले आहे. फ्रान्समध्ये पारा ४० अंश सेल्सिअसच्या पार गेला आहे. परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात घेऊन हवामान विभागाकडून ‘रेड अलर्ट’ (Red Alert) जारी करण्यात आला आहे.
४०
फ्रान्समध्ये ५ दिवसांत पाण्यात बुडून झालेले मृत्यू
५४
फ्रान्समधील ‘रेड अलर्ट’ अंतर्गत असलेले विभाग
४४°C
पॅरिस आणि आसपास नोंदवले गेलेले कमाल तापमान
१९८०
युरोपमध्ये जागतिक सरासरीपेक्षा दुप्पट वेगाने तापमान वाढीचे वर्ष
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
युरोप खंडात ऐतिहासिक उष्णतेची लाट आली असून फ्रान्समधील ५४ विभागांमध्ये ‘रेड अलर्ट’ घोषित करण्यात आला आहे. ब्रिटनमध्येही जून महिन्यातील तापमानाचे सर्व जुने विक्रम मोडीत निघण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
फ्रान्सचे पंतप्रधान सेबॅस्टियन लेकोर्न्यू, हवामान संस्था ‘मेटिओ फ्रांस’ (Meteo France) आणि ब्रिटनचे हवामान कार्यालय (Met Office) हे या संकटकालीन नियोजनाचे मुख्य नियंत्रक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
फ्रान्समधील हजारो शाळा बंद करण्यात आल्या आहेत किंवा त्यांच्या वेळा बदलण्यात आल्या आहेत. रेल्वे वाहतूक संथ करण्यात आली असून अतिउष्णतेमुळे आयफेल टॉवरसह अनेक प्रमुख पर्यटन स्थळे तात्पुरती बंद ठेवावी लागली आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
फ्रान्सच्या पंतप्रधानांनी आपत्कालीन संकट बैठक घेऊन नागरिकांना विना देखरेख असलेल्या जलकुंभांमध्ये न जाण्याचे आवाहन केले आहे. युरोपियन युनियनच्या ‘कोपरनिकस क्लायमेट चेंज सर्व्हिस’ने यावर चिंता व्यक्त केली आहे.
फ्रान्समध्ये ४० जणांचा बुडून मृत्यू आणि ‘रेड अलर्ट’
लाखो नागरिक रात्रीच्या वेळीही प्रचंड उकाड्यामुळे घामाघूम अवस्थेत आहेत. फ्रान्समधील बहुतांश घरांमध्ये आणि शाळांमध्ये वातानुकूलित (AC) यंत्रणा नसल्यामुळे नागरिकांचे हाल होत आहेत. उष्णतेपासून सुटका करून घेण्यासाठी तरुणांनी नद्या, कालवे आणि तलावांकडे धाव घेतली आहे, मात्र सुरक्षा रक्षकांच्या अभावामुळे गेल्या ५ दिवसांत ४० तरुणांना आपला जीव गमवावा लागला आहे.
- फ्रान्समधील निम्म्याहून अधिक भूभागावर भीषण उष्णतेचा ‘लाल इशारा’ लागू आहे.
- हवामान खात्यानुसार हा उन्हाळा ऐतिहासिक २००३ च्या उष्णतेच्या लाटेपेक्षाही भयानक असू शकतो.
ब्रिटन आणि स्पेनमध्येही पारा चढला
इंग्लिश खाडीपलीकडे असलेल्या ब्रिटनमध्ये जून महिन्यात तापमान ३५ ते ३९ अंश सेल्सिअसच्या आसपास पोहोचले आहे, जे ब्रिटनच्या हवामानानुसार अत्यंत दुर्मिळ मानले जाते. स्पेनच्या उत्तरेकडील ‘बास्क’ प्रांतात तापमान ऐतिहासिक सरासरीच्या तुलनेत दुप्पट वाढले आहे. रात्रीच्या वेळीही तापमान ३० अंश सेल्सिअसच्या खाली न आल्याने नागरिकांना अजिबात दिलासा मिळत नाहीये.
“आम्ही अत्यंत कठीण आणि तीव्र उष्णतेच्या कालखंडातून जात आहोत. बुडून मरण पावलेले बहुतांश नागरिक हे तरुण आहेत, त्यांनी पाण्याच्या ठिकाणी काळजी घ्यावी.
— सेबॅस्टियन लेकोर्न्यू, पंतप्रधान, फ्रान्स| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| आपत्ती प्रकार | युरोपियन भीषण उष्णतेची लाट | कार्यरत |
| मुख्य फटका | फ्रान्स, ब्रिटन, स्पेन आणि इटली | पूर्ण |
| मृत्यू संख्या | ४० जणांचा पाण्यात बुडून मृत्यू | नोंदवले |
| हवामान स्थिती | कमाल तापमान ४०°C ते ४४°C दरम्यान | मंजूर |
पार्श्वभूमी
युरोपमधील उष्णतेच्या लाटेची पार्श्वभूमी आणि ‘ग्लोबल वॉर्मिंग’ काय आहे?
युरोप हा जगातील सर्वात वेगाने गरम होणारा खंड ठरला आहे. १९८० च्या दशकापासून येथील तापमान जागतिक सरासरीच्या दुप्पट वेगाने वाढत आहे. सहारा वाळवंटाकडून येणाऱ्या उष्ण वाऱ्यांमुळे युरोपमध्ये उष्ण हवेचा घुमट (Heat Dome) तयार झाला आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) अहवालानुसार, गेल्या काही वर्षांत युरोपमध्ये उष्णतेमुळे २ लाखांहून अधिक लोकांना आपला जीव गमवावा लागला आहे. सद्यस्थितीमध्ये जूनच्या सुरुवातीलाच अशा प्रकारची तीव्र लाट येणे ही हवामान बदलाची (Climate Change) मोठी धोक्याची घंटा मानली जात आहे. पुढील टप्प्यात संपूर्ण युरोपात पाण्याचे कडक रेशनिंग लागू होण्याची शक्यता आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन युरोपमधील स्थानिक प्रशासनाने सार्वजनिक ठिकाणी मोफत पिण्याच्या पाण्याची आणि कूलिंग सेंटर्सची सोय केली आहे. नद्या आणि तलावांच्या काठावर पोलीस गस्त वाढवण्यात आली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापार आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर वीज आणि ऊर्जेच्या मागणीत प्रचंड वाढ झाली आहे. कूलिंग उपकरणांची टंचाई निर्माण झाली असून पर्यटनावर आधारित हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट्सच्या व्यवसायाला मोठा फटका बसला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम आरोग्याच्या समस्यांच्या रूपात झाला आहे. लहान मुले, वृद्ध आणि कामगार वर्गाला उष्माघाताचा (Heat Stroke) त्रास होत असून रुग्णालयांमध्ये रुग्णांची गर्दी वाढली आहे.
तरुण आणि विद्यार्थी वर्ग
शाळा बंद असल्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक वेळापत्रकावर परिणाम झाला असून, सुट्ट्यांचा आनंद घेताना पाण्यात उतरणाऱ्या तरुणांसाठी ही लाट जीवघेणी ठरत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
युरोपमध्ये उन्हाळ्याच्या सुरुवातीलाच आलेली ही भीषण उष्णतेची लाट केवळ हवामानाचा लहरीपणा नसून, मानवाने निसर्गाशी केलेल्या खेळातून निर्माण झालेले मोठे संकट आहे. ज्या युरोपीय देशांनी औद्योगिक क्रांतीच्या नावाखाली कार्बन उत्सर्जनात आघाडी घेतली, आज त्यांनाच निसर्गाच्या या रौद्र रूपाचा सर्वाधिक फटका बसत आहे. फ्रान्समध्ये उष्णतेपासून वाचण्यासाठी गेलेल्या ४० तरुणांचा बुडून मृत्यू होणे ही अत्यंत दुर्दैवी आणि प्रशासकीय यंत्रणेचे अपयश दाखवणारी घटना आहे. पाश्चात्य देशांमधील पायाभूत सुविधा, घरे आणि वाहतूक व्यवस्था ही केवळ थंडीचा सामना करण्यासाठी बनवली गेली आहे, त्यामुळे अचानक वाढणाऱ्या या ४४ अंश तापमानापुढे तिथली व्यवस्था कोलमडून पडली आहे. जागतिक तापमान वाढ ही आता केवळ पर्यावरणवाद्यांच्या भाषणांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर ती थेट माणसाचा जीव घेऊ लागली आहे. आंतरराष्ट्रीय समुदायाने आतातरी केवळ करारांचे कागद न रंगवता कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी तातडीने आणि ठोस पावले उचलली पाहिजेत, अन्यथा पृथ्वीवरील मानवी अस्तित्वच धोक्यात येईल.