स्वतंत्र बातमी

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील जागतिक कीर्तीच्या देवगड हापूस आंब्याला यंदा हवामान बदलाचा तीव्र तडाखा बसला आहे. सातत्याने बदलणारे तापमान आणि अवकाळी पाऊस यामुळे आंब्याच्या उत्पादनात तब्बल नव्वद टक्क्यांपर्यंत घट नोंदवण्यात आली आहे. हंगाम आता आपल्या अंतिम टप्प्यात पोहोचला असून, बागायतदारांच्या हाती केवळ दहा टक्केच उत्पादन उरले आहे. या नैसर्गिक आपत्तीमुळे कोकणच्या आंबा अर्थव्यवस्थेवर संकट ओढवले आहे.

केवळ उत्पादनातील घटच नाही, तर फळांच्या गुणवत्तेवरही हवामानाचा विपरीत परिणाम झाला आहे. अतिउष्णतेमुळे फळांमध्ये साका पडण्याचे प्रमाण वाढले असून, सुमारे वीस ते तीस टक्के आंबा निकृष्ट दर्जाचा निघत आहे. याशिवाय फळमाशीच्या प्रादुर्भावामुळे राहिलेले पीक वाचवणे बागायतदारांसाठी आव्हानात्मक ठरले आहे. बागेत कष्ट करूनही अपेक्षित उत्पन्न मिळत नसल्याने शेतकरी आर्थिक अडचणीत सापडले आहेत.

बाजारपेठेतील स्थिती पाहता, आवक कमी असल्याने हापूसचे दर सुरुवातीला गगनाला भिडले होते. सुरुवातीच्या काळात एक हजार पाचशे रुपये प्रति डझनपर्यंत गेलेले दर आता घसरून तीनशे ते सातशे रुपये प्रति किलोवर आले आहेत. तथापि, उत्पादनातील तूट आणि फळांचा खालावलेला दर्जा यामुळे बागायतदारांचा लागवडीचा खर्चही निघणे कठीण झाले आहे. ग्राहकांना चव मिळत असली तरी उत्पादकांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे कोलमडले आहे.

दुसरीकडे, बाजारपेठेत अस्सल देवगड हापूसच्या नावाखाली कर्नाटक हापूसची सर्रास विक्री होत असल्याने ग्राहकांची फसवणूक होत आहे. कर्नाटकचा आंबा कमी दरात उपलब्ध करून देऊन तो देवगडचा असल्याचे भासवले जात आहे. या प्रकारामुळे स्थानिक बागायतदारांच्या प्रतिमेला तडा जात असून, ग्राहकांनी आंबा खरेदी करताना विशेष खबरदारी घेण्याचे आणि अधिकृत विक्रेत्यांकडूनच खरेदी करण्याचे आवाहन बागायतदार संघाने केले आहे.

ज्या आंब्याचा दर्जा घसरला आहे किंवा ज्याला फळमाशीचा फटका बसला आहे, असा आंबा आता प्रक्रिया उद्योगांकडे पाठवला जात आहे. देवगड आणि वेंगुर्ले येथील प्रक्रिया केंद्रांवर अशा आंब्याला अठ्ठावीस ते चव्वेचाळीस रुपये प्रति किलो इतका अत्यल्प दर मिळत आहे. ताज्या फळांच्या तुलनेत हा दर खूपच कमी असला तरी, पूर्ण नुकसान टाळण्यासाठी बागायतदार हा पर्याय स्वीकारत आहेत. एकंदरीत, यंदाचा हंगाम कोकणातील आंबा बागायतदारांसाठी अत्यंत संघर्षाचा ठरला आहे.