काँगो लोकशाही प्रजासत्ताक आणि युगांडा या देशांमध्ये पसरलेल्या इबोला विषाणूच्या अत्यंत तीव्र उद्रेकामुळे जागतिक आरोग्य संघटनेने अधिकृतपणे जागतिक आरोग्य आणीबाणी जाहीर केली आहे. या वेळचा संसर्ग ‘बुंडिबुग्यो’ नावाच्या अत्यंत दुर्मिळ प्रकारच्या विषाणूमुळे झाला आहे. या विशिष्ट प्रकारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी अद्याप कोणतीही मान्यताप्राप्त प्रतिबंधक लस किंवा औषध उपलब्ध नाही. यामुळेच जगभरातील आरोग्य यंत्रणांची आणि तज्ज्ञांची चिंता कमालीची वाढली आहे. या नव्या घातक साथीमुळे आतापर्यंत सुमारे ऐंशी जणांचा मृत्यू झाला असून, दोन्ही देशांमध्ये मोठ्या संख्येने संशयित रुग्ण आढळून येत असल्याने भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
काँगो देशातील इतुरी प्रांत हा सध्या या भयंकर साथीचा मुख्य केंद्रबिंदू मानला जात असून, त्या परिसरातील बुनीय, मोंग्बवालू आणि वामपारा या आरोग्य विभागांमध्ये हा संसर्ग अतिशय झपाट्याने वाढत असल्याचे समोर आले आहे. या संसर्गाची व्याप्ती केवळ एका देशापुरती मर्यादित राहिलेली नसून, युगांडाची राजधानी कंपाला येथेही दोन रुग्णांना या विषाणूची बाधा झाल्याची पुष्टी झाली आहे, ज्यापैकी एका रुग्णाचा उपचारादरम्यान मृत्यू झाला आहे. दुसरीकडे, काँगोची राजधानी किन्शासा येथेही एक संसर्गित व्यक्ती आढळून आल्यामुळे आता या विषाणूचा आंतरराष्ट्रीय सीमा ओलांडून शेजारील देशांमध्ये पसरण्याचा धोका कमालीची वाढला आहे.
इबोला हा मानवजातीसाठी अत्यंत घातक आणि प्राणघातक विषाणूजन्य आजार मानला जातो, ज्यामध्ये अचानक तीव्र ताप येणे, उलट्या होणे, अंतर्गत व बाह्य रक्तस्त्राव होणे, शरीराचे महत्त्वाचे अवयव निकामी होणे आणि कमालीचा अशक्तपणा येणे ही या आजाराची प्रमुख लक्षणे आहेत. संक्रमित व्यक्तीच्या शरीरातील विविध द्रवांमधून आणि थेट संपर्कातून हा विषाणू निरोगी व्यक्तीच्या शरीरात प्रवेश करतो. ‘बुंडिबुग्यो’ हा प्रकार यापूर्वीच्या इतिहासात फार कमी वेळा जगासमोर आला असल्याने, त्यावर करायचे उपचार आणि प्रतिबंधात्मक उपाय सध्या अत्यंत मर्यादित आहेत; त्यामुळेच आरोग्य तज्ज्ञांनी बाधित रुग्णांचे तातडीने विलगीकरण करणे, मोठ्या प्रमाणावर वैद्यकीय तपासणी करणे आणि रुग्णाच्या संपर्कात आलेल्या लोकांचा शोध घेण्याची मोहीम तीव्र करण्याचे आवाहन केले आहे.
या वाढत्या धोक्याची गंभीर दखल घेत जागतिक आरोग्य संघटनेने प्रभावित झालेल्या देशांना आपापल्या भागात तातडीने आपत्कालीन नियंत्रण केंद्रे सुरू करण्याचे कडक आदेश दिले आहेत. असे असले तरी, आंतरराष्ट्रीय सीमारेषा पूर्णपणे बंद न करण्याचा सल्लाही संघटनेने दिला आहे, कारण सीमा पूर्ण बंद केल्यास लोक बेकायदेशीर आणि चोरट्या मार्गाने प्रवास करू शकतात, ज्यामुळे संसर्ग अधिक गुप्तपणे पसरू शकतो. सध्या या संकटकाळात ‘डॉक्टर्स विदाऊट बॉर्डर्स’ या आंतरराष्ट्रीय वैद्यकीय संस्थेसह अनेक जागतिक मदत संस्थांनी प्रभावित भागात आपले मदतकार्य सुरू केले असून, तिथे आवश्यक औषधे, वैद्यकीय उपकरणे आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांसाठी संरक्षणात्मक पोषाख साहित्य पाठवण्यास सुरुवात केली आहे.
गेल्या पन्नास वर्षांत आफ्रिका खंडात इबोलाच्या वेगवेगळ्या साथींमुळे सुमारे पंधरा हजारांहून अधिक लोकांना आपला जीव गमवावा लागल्याची नोंद आहे. काँगो या देशात यापूर्वीही अनेक वेळा इबोलाचे मोठे उद्रेक झाले आहेत, मात्र यावेळचा हा ‘बुंडिबुग्यो’ प्रकार आधीच्या सर्व प्रकारांपेक्षा अधिक संसर्गजन्य आणि धोकादायक मानला जात आहे. जागतिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, जर या विषाणूच्या प्रसारावर अत्यंत वेगाने आणि तातडीने नियंत्रण मिळवले नाही, तर हा संसर्ग आफ्रिकेतील इतर देशांमध्ये आणि पर्यायाने जगभर पसरण्याची भीती आहे; म्हणूनच जगभरातील सर्वच देशांच्या आरोग्य यंत्रणांना अत्यंत सतर्क राहण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
