अमेरिकेच्या मुख्य बारा स्रोत बाजारपेठांपैकी एक असलेल्या भारतातून येणाऱ्या पर्यटकांच्या संख्येत यंदा सर्वाधिक घट होण्याची शक्यता आहे. याविषयीचा अंदाज अमेरिकेच्या वाणिज्य विभागांतर्गत असलेल्या ‘राष्ट्रीय प्रवास आणि पर्यटन कार्यालया’ने (एनटीटीओ) प्रसिद्ध केलेल्या अहवालात व्यक्त करण्यात आला आहे.
या चालू वर्षात अमेरिकेत एकूण सात कोटींहून अधिक आंतरराष्ट्रीय पर्यटक येतील, जे गेल्या वर्षीच्या तुलनेत सुमारे तीन पूर्णांक दोन टक्क्यांनी जास्त आहेत. मात्र, इतर देशांची संख्या वाढत असताना भारताच्या बाबतीत ही आकडेवारी चिंताजनक असल्याचं या अहवालात म्हटले आहे.
गेल्या वर्षी म्हणजे २०२५ मध्ये भारत हा अमेरिकेसाठी मेक्सिको आणि कॅनडानंतर चौथा सर्वात मोठा स्रोत होता, तर ब्रिटननंतरचा दुसरा सर्वात मोठा सागरी पार (ओव्हरसीज) बाजार होता. मात्र, यंदा या क्रमवारीत भारताची घसरण होऊन तो सहाव्या क्रमांकावर जाण्याची चिन्हे आहेत. यंदा जपान आणि ब्राझील हे देश भारताला मागे टाकू शकतात. आकडेवारीनुसार, २०२६ मध्ये भारतातून येणाऱ्या पर्यटकांच्या संख्येत चार पूर्णांक एक टक्क्यांची घट होण्याची शक्यता आहे, तर फ्रान्समधून येणाऱ्या पर्यटकांच्या संख्येत केवळ एक टक्का घट होऊ शकते.
भारतीय पर्यटकांच्या या घसरणीमागे अनेक महत्त्वाची कारणे असल्याचे समोर आले आहे. यामध्ये प्रामुख्याने विद्यार्थ्यांना येणाऱ्या पारपत्र म्हणजे व्हिसा समस्या, विमान प्रवासाची मर्यादित कनेक्टिव्हिटी आणि हवाई प्रवासाचे गगनाला भिडलेले दर यांचा समावेश आहे. एअर इंडियाने हवाई क्षेत्रावरील निर्बंधांमुळे अनेक उड्डाणे कमी केली आहेत. तर युनायटेडसारख्या कंपन्या अजूनही रशियाच्या हवाई क्षेत्रावरील बंदीमुळे पूर्ण क्षमतेने सेवा देऊ शकलेल्या नाहीत. या सर्व तांत्रिक आणि राजकीय कारणांमुळे भारतीयांची अमेरिकेला जाण्याची ओढ कमी झाली आहे.
पश्चिम आशियातील संघर्ष आणि विशेषतः अमेरिका-इराण यांच्यातील तणावामुळे परिस्थिती अधिक बिकट झाली आहे. यामुळे विमानांचे इंधन महागले असून पर्यायाने तिकीटांचे दरही वाढले आहेत. तसेच, रुपयाच्या मूल्यात झालेल्या घसरणीमुळे भारतीयांसाठी परदेश दौरे अधिक खर्चिक बनले आहेत. या आर्थिक ओझ्यामुळे अनेक पर्यटकांनी आपले अमेरिकेचे दौरे रद्द केले आहेत किंवा पुढे ढकलले आहेत. भारताच्या तुलनेत चीनमधून येणाऱ्या पर्यटकांच्या संख्येत मात्र तीन पूर्णांक पाच टक्क्यांची वाढ होण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. एकूणच परिस्थिती पाहता, अमेरिकन प्रशासनासमोर भारतीय पर्यटकांचा विश्वास पुन्हा संपादन करण्याचे मोठे आव्हान आहे. २०२७ पासून या स्थितीत पुन्हा सुधारणा होईल आणि भारताकडून होणारी पर्यटकांची वाहतूक वाढेल, असा सकारात्मक अंदाजही या अहवालात व्यक्त करण्यात आला आहे. सध्याच्या घडीला पारपत्र प्रक्रियेतील सुलभता आणि विमान दरांमधील स्थिरता यावरच भविष्यातील पर्यटनाचे गणित अवलंबून असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
