कासवांच्या संवर्धनात महाराष्ट्राची यशस्वी झेप
दि. 18दि. 18 । जून । 2026
ताजी बातमी
पर्यावरण
कासव संवर्धन
कासवांच्या संवर्धनात महाराष्ट्राची यशस्वी झेप — एक लाखाहून अधिक पिल्ले समुद्रात सोडली
राज्यातील ५६ समुद्रकिनाऱ्यांवर १,७२४ कासव घरटी सुरक्षित, रत्नागिरी–सिंधुदुर्गचे सर्वाधिक योगदान
महाराष्ट्राच्या वन विभागाने आणि स्थानिक नागरिकांनी संयुक्तपणे राबवलेल्या ऑलिव्ह रिडले कासव संवर्धन मोहिमेत या वर्षी राज्यातील ५६ किनाऱ्यांवर १,७२४ कासव घरटी सुरक्षित करण्यात आली असून, आतापर्यंत एक लाखाहून अधिक पिल्ले समुद्रात सोडण्यात आली आहेत.
१,७२४
सुरक्षित करण्यात आलेली कासव घरटी
५६
सहभागी समुद्रकिनारे
१ लाख+
समुद्रात सोडलेली कासव पिल्ले
२४x७
तास सुरू असलेली किनारी देखरेख
🏸 रत्नागिरी–सिंधुदुर्ग आघाडीवर
कोकण किनारपट्टीवरील रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांनी या मोहिमेत सर्वाधिक मोलाचे योगदान दिले आहे. रत्नागिरी वन विभागाचे उपवनसंरक्षक दीपक खाडे आणि सिंधुदुर्गचे वन अधिकारी यांच्या मार्गदर्शनाखाली वेलास, आंजर्ले, गुहागर आणि मालवण यांसारख्या प्रमुख समुद्रकिनाऱ्यांवर चोवीस तास कडक देखरेख ठेवली जात होती. स्थानिक ग्रामस्थ आणि कासव मित्रांच्या मदतीने अंडी सुरक्षित स्थळी हलवून त्यांचे नैसर्गिक शत्रूंपासून रक्षण करण्यात आले, ज्यामुळे पिल्ले बाहेर येण्याचे प्रमाण वाढले.
वनपरिक्षेत्र अधिकारी प्रियंका लगड आणि सहकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अंडी घालण्यासाठी येणाऱ्या कासवांचा शोध घेणे, घरटी सुरक्षित करणे आणि पिल्ले बाहेर पडेपर्यंत त्यांची काळजी घेणे ही कामे स्थानिक स्वयंसेवकांनी अत्यंत निष्ठेने पार पाडली. यामध्ये महिला बचत गटांचाही मोठा सहभाग होता.
“अंडी घालण्यासाठी येणाऱ्या कासवांचा शोध घेणे आणि पिल्ले बाहेर पडेपर्यंत त्यांची काळजी घेणे, हे काम स्थानिक स्वयंसेवकांनी अत्यंत निष्ठेने केले.” — प्रियंका लगड, वनपरिक्षेत्र अधिकारी
🔹 निसर्गप्रेमी भाऊ काटदरे आणि सह्याद्री निसर्ग मित्र संस्थेने सुरू केलेले काम आता लोकचळवळ बनले
🔹 वेलास, आंजर्ले, गुहागर, मालवण येथे विशेष देखरेख यंत्रणा
🔹 महिला बचत गटांचा संवर्धन कार्यात सक्रिय सहभाग
🏝️ निसर्ग पर्यटन आणि रोजगार निर्मिती
कासवांच्या या संवर्धनामुळे कोकणातील निसर्ग पर्यटनाला मोठी चालना मिळाली आहे. वेलास आणि आंजर्ले येथे दरवर्षी आयोजित केल्या जाणाऱ्या कासव महोत्सवाला देशभरातून हजारो पर्यटक भेट देत आहेत. यामुळे स्थानिक ग्रामस्थांना घरगुती निवास व्यवस्था आणि जेवणाचे व्यवसाय मिळून मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आहे.
निसर्ग संरक्षणासोबतच स्थानिकांचा आर्थिक विकास साधणारे हे एक उत्तम मॉडेल ठरले आहे. या यशानंतर वन विभागाने पुढील वर्षांसाठी अधिक व्यापक नियोजन सुरू केले आहे. प्लास्टिक प्रदूषण रोखणे आणि समुद्रकिनाऱ्यावरील वाढता प्रकाश नियंत्रण करणे या आव्हानांवर काम केले जाणार आहे, कारण कासवांना अंडी घालण्यासाठी शांत आणि अंधारे किनारे आवश्यक असतात.
🔹 कासव महोत्सवामुळे होमस्टे व खाद्यपदार्थ व्यवसायांना चालना
🔹 किनारी रिसॉर्ट चालकांमध्ये प्रकाश व्यवस्थापनाबाबत जागृती मोहीम नियोजित
🔹 प्लास्टिक प्रदूषण नियंत्रणावर पुढील टप्प्यात विशेष भर
📊 मोहिमेची ठळक आकडेवारी · स्थिती
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| सुरक्षित घरटी | ५६ किनाऱ्यांवर १,७२४ घरटी | यशस्वी |
| समुद्रात सोडलेली पिल्ले | आतापर्यंत एक लाखाहून अधिक | विक्रमी |
| आघाडीचे जिल्हे | रत्नागिरी व सिंधुदुर्ग | सर्वाधिक योगदान |
| निसर्ग पर्यटन | वेलास, आंजर्ले कासव महोत्सव | वृद्धी |
| प्लास्टिक व प्रकाश प्रदूषण नियंत्रण | रिसॉर्ट जागृती मोहीम नियोजित | नियोजित |
💡 पार्श्वभूमी
ऑलिव्ह रिडले कासव आणि त्यांच्या संवर्धनाचे महत्त्व काय?
ऑलिव्ह रिडले हे जगातील सर्वात लहान सागरी कासवांपैकी एक असून, ते आंतरराष्ट्रीय निसर्ग संवर्धन संघटनेच्या (IUCN) यादीनुसार असुरक्षित प्रजातींमध्ये गणले जाते. ही कासवे प्रजननासाठी दर वर्षी त्याच किनाऱ्यावर परत येण्याची सहज प्रवृत्ती (नेस्ट साइट फिडेलिटी) दाखवतात, त्यामुळे त्यांच्या मूळ अंडी घालण्याच्या जागा सुरक्षित ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. महाराष्ट्रात रत्नागिरी जिल्ह्यातील वेलास गावातून सुमारे दोन दशकांपूर्वी सह्याद्री निसर्ग मित्र संस्थेने सुरू केलेले हे संवर्धन काम, आता संपूर्ण कोकण किनारपट्टीवर वन विभाग, स्थानिक स्वयंसेवक आणि महिला बचत गटांच्या सहभागातून एका मोठ्या लोकचळवळीत रूपांतरित झाले आहे.
📊 संपादकीय विश्लेषण
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
महाराष्ट्रातील ही कासव संवर्धन मोहीम पर्यावरण रक्षण आणि स्थानिक आर्थिक विकास एकत्र साधणारे एक यशस्वी उदाहरण ठरते. एक लाखाहून अधिक पिल्लांची सुटका आणि कासव महोत्सवातून निर्माण झालेला रोजगार, हे दर्शवते की संवर्धन आणि उपजीविका परस्परविरोधी न राहता एकमेकांना पूरक ठरू शकतात. मात्र हे यश टिकवण्यासाठी पुढील आव्हाने मोठी आहेत — वाढते किनारी पर्यटन, प्रकाश प्रदूषण आणि प्लास्टिक कचरा यांचे योग्य व्यवस्थापन न झाल्यास, ज्या किनाऱ्यांनी ही कासवे वाचवली, तेच किनारे भविष्यात त्यांच्यासाठी असुरक्षित ठरू शकतात. त्यामुळे वन विभागाने नियोजित केलेली रिसॉर्ट जागृती मोहीम ही पुढील टप्प्यातील यशाची खरी कसोटी असेल.