
ताजी बातमी
कृषी
खरीप पेरणी अहवाल
खरीप पिकांच्या क्षेत्रात मोठी वाढ — पेरणी चौऱ्याऐंशी लाख हेक्टरहून पुढे
केंद्रीय कृषी मंत्रालयाच्या अहवालानुसार भात, डाळी आणि तेलबियांच्या क्षेत्रात लक्षणीय सुधारणा, मात्र कापूस व तागात किरकोळ घट
केंद्रीय कृषी आणि शेतकरी कल्याण मंत्रालयाने जारी केलेल्या १२ जूनपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, देशातील खरीप पिकांखालील एकूण पेरणी क्षेत्रात गतवर्षीच्या तुलनेत मोठी वाढ नोंदवली गेली आहे.
८४ लाख+
हेक्टर एकूण खरीप पेरणी क्षेत्र (यंदा)
७२ लाख
हेक्टर गतवर्षीचे एकूण पेरणी क्षेत्र
७.१ लाख
हेक्टर भात लागवड क्षेत्र (यंदा)
९ लाख
हेक्टर तेलबिया क्षेत्र (यंदा)
🌾 भात व डाळींच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय वाढ
नवी दिल्लीतून मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, देशातील मुख्य अन्नधान्य पीक असलेल्या भाताच्या लागवडीखालील क्षेत्रात यंदा मोठी सुधारणा दिसून येत आहे. गेल्या वर्षी याच काळात केवळ पाच लाख सत्तर हजार हेक्टर क्षेत्रावर भाताची लावणी झाली होती, मात्र पावसाच्या अनुकूल स्थितीमुळे यंदा हा आकडा सात लाख दहा हजार हेक्टरवर पोहोचला आहे. यामुळे देशातील मुख्य अन्नधान्य साठ्याला बळकटी मिळण्याची शक्यता कृषी तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
केंद्रीय कृषी मंत्री आणि मंत्रालयाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या अहवालानुसार, कडधान्ये आणि भरड तृणधान्यांच्या पेरणी क्षेत्रात संमिश्र बदल दिसून येत आहेत. डाळींचे क्षेत्र वाढून सहा लाख तीस हजार हेक्टरवर पोहोचले आहे, जे गेल्या वर्षी चार लाख चाळीस हजार हेक्टर होते. याउलट भरड तृणधान्यांच्या क्षेत्रात किंचित घट होऊन ते गतवर्षीच्या तेरा लाख सत्तावन हजार हेक्टरवरून यंदा तेरा लाख तेरा हजार हेक्टरवर आले आहे.
🔹 भात लागवड क्षेत्रात अनुकूल पावसामुळे सुमारे एक लाख ४० हजार हेक्टरची वाढ
🔹 डाळींच्या क्षेत्रात जवळपास दोन लाख हेक्टरची भर
🔹 भरड तृणधान्यांच्या क्षेत्रात किरकोळ घट, मात्र फरक मर्यादित
🌿 तेलबिया, ऊस वाढले · कापूस, ताग घसरले
तेलबिया लागवडीबाबत मंत्रालयाने समाधान व्यक्त केले आहे. तेलबियांचे एकूण क्षेत्र यंदा नऊ लाख हेक्टरवर पोहोचले असून, गेल्या वर्षी याच काळात हे क्षेत्र केवळ चार लाख नव्वद हजार हेक्टर इतकेच मर्यादित होते. यासोबतच नगदी पीक असलेल्या उसाच्या लागवडीखालील क्षेत्रातही वाढ झाली असून, ते यंदा एकोणपन्नास लाख हेक्टरपेक्षा जास्त झाले आहे, जे गेल्या वर्षी सुमारे सेहेचाळीस लाख हेक्टर नोंदवले गेले होते.
मात्र वस्त्रोद्योगासाठी महत्त्वपूर्ण असलेल्या कापूस आणि ताग पिकांच्या पेरणीत यंदा किंचित घट पाहायला मिळत आहे. कापसाचे एकूण लागवड क्षेत्र गेल्या वर्षीच्या चौदा लाख हेक्टरवरून कमी होऊन यंदा तेरा लाख हेक्टरवर आले आहे, तसेच ताग आणि मेस्ता या पिकांखालील क्षेत्र गेल्या वर्षीच्या पाच लाख सत्तर हजार हेक्टरवरून घसरून यंदा पाच लाख पन्नास हजार हेक्टर झाले आहे. हवामानातील बदलांमुळे या पिकांच्या क्षेत्रात हा किरकोळ फरक पडल्याचे मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे.
🔹 तेलबियांच्या क्षेत्रात जवळपास दुपटीने वाढ
🔹 उसाच्या क्षेत्रात सुमारे तीन लाख हेक्टरची भर
🔹 कापूस व ताग या दोन्ही पिकांत हवामान बदलामुळे किरकोळ घट
📊 पीकनिहाय क्षेत्र तुलना · स्थिती
| पीक | यंदाचे क्षेत्र (हेक्टर) | स्थिती |
|---|---|---|
| एकूण खरीप पेरणी | ८४ लाखांहून अधिक (गतवर्षी ७२ लाख) | वाढ |
| भात | ७ लाख १० हजार (गतवर्षी ५ लाख ७० हजार) | वाढ |
| डाळी | ६ लाख ३० हजार (गतवर्षी ४ लाख ४० हजार) | वाढ |
| भरड तृणधान्ये | १३ लाख १३ हजार (गतवर्षी १३ लाख ५७ हजार) | किंचित घट |
| तेलबिया | ९ लाख (गतवर्षी ४ लाख ९० हजार) | मोठी वाढ |
| ऊस | ४९ लाखांहून अधिक (गतवर्षी सुमारे ४६ लाख) | वाढ |
| कापूस | १३ लाख (गतवर्षी १४ लाख) | घट |
| ताग व मेस्ता | ५ लाख ५० हजार (गतवर्षी ५ लाख ७० हजार) | घट |
💡 पार्श्वभूमी
खरीप हंगाम म्हणजे काय आणि या आकडेवारीचे महत्त्व काय?
खरीप हंगाम म्हणजे साधारण जून ते ऑक्टोबर या काळात मान्सूनच्या पावसावर अवलंबून असलेल्या पिकांची पेरणी व लागवड. भात, कडधान्ये, भरड तृणधान्ये, तेलबिया, ऊस, कापूस आणि ताग ही या हंगामातील प्रमुख पिके मानली जातात. केंद्रीय कृषी मंत्रालय दर आठवड्याला राज्यनिहाय पेरणी क्षेत्राचा आढावा प्रसिद्ध करते, जो मान्सूनची प्रगती, अन्नधान्य उत्पादन अंदाज आणि बाजारातील किमतींच्या दिशादर्शनासाठी महत्त्वाचा निर्देशांक मानला जातो. पेरणी क्षेत्रात वाढ झाल्यास उत्पादन वाढीची शक्यता बळावते, मात्र अंतिम उत्पादन हे पुढील पावसाची सातत्यता आणि काढणीच्या वेळची हवामान स्थिती यावरही अवलंबून असते.
📊 संपादकीय विश्लेषण
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
यंदाच्या खरीप हंगामातील पेरणी क्षेत्रातील वाढ ही अनुकूल मान्सूनचे प्रारंभिक सकारात्मक संकेत मानली जाऊ शकते, विशेषतः भात, डाळी आणि तेलबिया या अन्नसुरक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या पिकांमधील वाढ लक्षणीय आहे. मात्र ही आकडेवारी केवळ १२ जूनपर्यंतची असून, संपूर्ण हंगामाचे चित्र पुढील दोन ते तीन महिन्यांतील पावसाच्या सातत्यावर अवलंबून राहील. कापूस आणि ताग या नगदी पिकांमधील घट ही शेतकऱ्यांच्या पीक निवडीतील बदल किंवा हवामानातील स्थानिक फरकांचा परिणाम असू शकते, ज्याचा सविस्तर आढावा राज्यनिहाय अहवालांतून पुढे येणे अपेक्षित आहे. एकूणच ही आकडेवारी सकारात्मक असली तरी अंतिम उत्पादनाचा अंदाज घेण्यासाठी अद्याप काही काळ वाट पाहावी लागेल.