नवी दिल्लीत आयोजित ब्रिक्स राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागारांच्या बैठकीच्या पार्श्वभूमीवर भारताचे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोवाल आणि चीनचे परराष्ट्र मंत्री वांग यी यांच्यात द्विपक्षीय चर्चा झाली. पूर्व लडाखमधील तणावानंतर सुधारत असलेल्या संबंधांना गती देण्यासाठी मोदी-शी शिखर परिषदांतील करारांच्या अंमलबजावणीवर या बैठकीत भर देण्यात आला.
ब्रिक्स देशांच्या राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागारांच्या बैठकीच्या निमित्ताने अजित डोवाल आणि वांग यी यांनी उभय देशांमधील संबंधांचा आढावा घेतला. पूर्व लडाखमधील सीमावादानंतर निर्माण झालेला तणाव कमी करण्यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांमधील प्रगतीची या वेळी नोंद घेण्यात आली. परराष्ट्र मंत्रालयाने या चर्चेला सकारात्मक आणि भविष्यकालीन दृष्टिकोन देणारी असे संबोधले.
राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोवाल यांनी भारत आणि चीन या दोन्ही शेजारी देशांमध्ये स्थिर, अंदाज लावण्यायोग्य आणि रचनात्मक संबंध असणे अत्यंत आवश्यक असल्याचे प्रतिपादन केले. परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रणधीर जयस्वाल यांनी सामाजिक माध्यमांवरून माहिती देताना सांगितले की, अशा सकारात्मक संवादामुळे परस्पर समंजसपणा वाढण्यास मदत होईल.
- सकारात्मक चर्चेला भविष्यकालीन व रचनात्मक दृष्टिकोन — परराष्ट्र मंत्रालय
- प्रगती २०२४ च्या करारानंतर प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवरून सैन्य मागे; संबंध सुधारत आहेत
- अंमलबजावणी सुरू कझान व तियांजिन शिखर परिषदांतील करारांच्या अंमलबजावणीवर चर्चा
- व्यासपीठ ब्रिक्सच्या माध्यमातून विकसनशील देशांच्या हक्कांसाठी सहकार्याची आशा
सन २०२० मधील गलवान खोऱ्यातील लष्करी संघर्षानंतर दोन्ही देशांमधील संबंधांना मोठा धक्का बसला होता. परंतु २०२४ मध्ये झालेल्या करारानंतर पूर्व लडाखमधील तणावाच्या ठिकाणांवरून सैन्य मागे घेतल्यामुळे संबंध हळूहळू पूर्वपदावर येत आहेत. या बैठकीत दोन्ही बाजूंनी सीमेवर शांतता राखल्यास दोन्ही देशांच्या सर्वांगीण विकासाला गती मिळेल यावर एकमत झाले.
भारत आणि चीनची एकत्रित लोकसंख्या सुमारे दोन अब्ज ऐंशी कोटी इतकी असून परस्पर आदर, परस्पर हित आणि संवेदनशीलता या तत्त्वांच्या आधारे तयार होणारे संबंध दोन्ही देशांच्या प्रगतीसाठी पूरक ठरतील असे या बैठकीत अधोरेखित करण्यात आले. व्यापार, वित्त आणि इतर क्षेत्रांमधील रखडलेली संवाद यंत्रणा पुन्हा वेगाने सुरू करण्यावर वांग यी यांनी भर दिला.
| विषय | सद्यस्थिती | स्थिती |
|---|---|---|
| पूर्व लडाख सीमातणाव | सैन्य मागे; तणाव कमी होत आहे | प्रगती |
| मोदी-शी करारांची अंमलबजावणी | कझान व तियांजिन निर्णयांवर चर्चा सुरू | प्रगतीपथावर |
| व्यापार व वित्त संवाद यंत्रणा | रखडलेली यंत्रणा पुन्हा सुरू करण्यावर भर | प्रगतीपथावर |
| ब्रिक्स सहकार्य | विकसनशील देशांच्या हक्कांसाठी एकत्र काम | नियोजित |
| सीमेवर शांतता | दोन्ही बाजूंनी पुनरुच्चार; एकमत | सकारात्मक |
जून २०२० मध्ये पूर्व लडाखमधील गलवान खोऱ्यात भारत आणि चीनच्या सैनिकांमध्ये हिंसक संघर्ष झाला, ज्यात भारताचे वीस जवान शहीद झाले. त्यानंतर दोन्ही देशांमधील राजनैतिक, व्यापारी आणि लोकसंपर्काचे धागे जवळपास तुटले. मात्र २०२४ मध्ये दोन्ही देशांमध्ये सीमेवरील गस्त व्यवस्थापनाबाबत करार झाला आणि तणावाच्या ठिकाणांवरून सैन्य मागे घेण्यात आले. त्यानंतर कझान (रशिया) येथे मोदी-शी भेट झाली आणि पुढे तियांजिन (चीन) येथेही शिखर परिषद झाली. या पार्श्वभूमीवर नवी दिल्लीतील डोवाल-वांग यी भेट ही संबंध पुन्हा सामान्य करण्याच्या प्रक्रियेतील महत्त्वाचा टप्पा मानली जाते.
गलवान संघर्षानंतर गेली पाच वर्षे ताणलेले भारत-चीन संबंध हळूहळू सुधारत असल्याचे या बैठकीतून दिसते. उच्चस्तरीय संवाद हा नेहमीच स्वागतार्ह असतो. मात्र “स्थिर आणि रचनात्मक संबंध” या शब्दांपलीकडे प्रत्यक्ष धोरणांत किती बदल होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे आहे. सीमेवरील शांतता, व्यापार संतुलन आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्पर्धा या तीन आघाड्यांवर दोन्ही देशांचे हितसंबंध अनेकदा परस्परविरोधी राहिले आहेत. ब्रिक्स व्यासपीठाच्या माध्यमातून सहकार्याची भाषा जरी दोन्ही बाजू करत असल्या, तरी प्रत्यक्ष जमिनीवर विश्वास निर्माण होण्यासाठी सातत्यपूर्ण कृतींची गरज आहे.