डेहराडून येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून उत्तराखंडमधील केदारनाथ आणि हेमकुंड साहिब रोपवे प्रकल्पांच्या कामाला मोठी गती मिळाली आहे. दुर्गम डोंगरी भागातील धार्मिक प्रवासाला आधुनिक रूप देण्यासाठी हा प्रकल्प मैलाचा दगड ठरणार आहे. प्रशासकीय सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार केदारनाथ रोपवेसाठी अत्याधुनिक लिडार (LiDAR) सर्वेक्षण, व्हिडिओग्राफी आणि स्थलाकृतिक सर्वेक्षण यशस्वीरीत्या पूर्ण झाले आहे. या प्रकल्पाचे मुख्य उद्दिष्ट भाविकांचा अनेक तासांचा पायी प्रवास काही मिनिटांवर आणणे हे आहे. प्रतिकूल हवामानाचा सामना करत या डोंगराळ भागात तांत्रिक कामे वेगाने सुरू आहेत. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पामुळे हिमालयातील धार्मिक पर्यटनाला एक नवी दिशा मिळणार आहे.
१२.९ किमी
केदारनाथ रोपवे लांबी
१२.४ किमी
हेमकुंड साहिब रोपवे लांबी
४०८१ कोटी
केदारनाथ प्रकल्प खर्च (रुपये)
२७३० कोटी
हेमकुंड साहिब प्रकल्प खर्च (रुपये)
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
केदारनाथ आणि हेमकुंड साहिब रोपवे प्रकल्पांचे प्राथमिक सर्वेक्षण पूर्ण झाले आहे. केदारनाथ प्रकल्पासाठी आता भू-तांत्रिक तपासणीचे काम प्रगतीपथावर आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
उत्तराखंड सरकार, राष्ट्रीय महामार्ग लॉजिस्टिक्स व्यवस्थापन मर्यादित (NHLML) आणि केंद्र सरकारचे रस्ते वाहतूक मंत्रालय या प्रकल्पाचे मुख्य चालक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
सर्वेक्षण पूर्ण झाल्यामुळे प्रत्यक्ष बांधकामाच्या तांत्रिक नियोजनाला वेग आला आहे. सोनप्रयाग आणि गौरीकुंड येथील स्थानकांच्या संरचनेचे काम सुरू करण्यात आले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
राज्य सरकारने या प्रकल्पांवर देखरेख ठेवण्यासाठी विशेष नियामक प्राधिकरणाची स्थापना केली आहे. पर्यावरण नियमांचे पालन करून काम पूर्ण करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि वेळेची बचत
केदारनाथ रोपवेसाठी अत्याधुनिक ‘थ्री-एस’ (3S) तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे. या तंत्रज्ञानामुळे वेगाने वाहणाऱ्या वाऱ्यातही केदारनाथ रोपवे सुरक्षितपणे कार्यरत राहील. या प्रकल्पामुळे सध्याचा १६ किलोमीटरचा कठीण पायी प्रवास अवघ्या ३६ मिनिटांत पूर्ण करणे शक्य होईल. हेमकुंड साहिबसाठी देखील ड्रोन आणि डीजीपीएस सर्वेक्षण अंतिम टप्प्यात आले आहे.
- ताशी १८०० प्रवाशांची वाहतूक करण्याची प्रकल्पाची क्षमता आहे.
- कठीण पायी प्रवासापासून वृद्ध आणि दिव्यांग भाविकांना मोठा दिलासा मिळेल.
पर्वतमला योजनेला गती
हा प्रकल्प केंद्र सरकारच्या राष्ट्रीय रोपवे विकास कार्यक्रम म्हणजेच ‘पर्वतमला योजने’चा एक मुख्य भाग आहे. सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (PPP) तत्त्वावर या प्रकल्पाची उभारणी केली जात आहे. पुढील काही वर्षांत हा प्रकल्प पूर्ण करण्याचे ध्येय प्रशासनाने ठेवले आहे.
“दोन्ही रोपवे प्रकल्पांचे सर्वेक्षण पूर्ण झाले आहे. भौगोलिक आव्हानांवर मात करून हे काम वेळेत पूर्ण करण्यासाठी आमचे प्रशासन कटिबद्ध आहे.
— उत्तराखंड सरकारी अधिकारी, डेहराडून| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकल्प नाव | केदारनाथ-हेमकुंड साहिब रोपवे | कार्यरत |
| मुख्य योजना | पर्वतमला परियोजना | मंजूर |
| सद्यस्थिती | लिडार आणि भू-तांत्रिक सर्वेक्षण | पूर्ण |
| तांत्रिक पद्धत | थ्री-एस (3S) गंडोला तंत्रज्ञान | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
या प्रकल्पाची पार्श्वभूमी आणि पुढील दिशा काय आहे?
उत्तराखंडमधील केदारनाथ आणि हेमकुंड साहिब या दोन्ही पवित्र देवस्थानांना दरवर्षी लाखो भाविक भेट देतात. डोंगररांगांमधील कठीण चढण आणि खराब हवामानामुळे हा प्रवास अत्यंत धोकादायक मानला जातो. केंद्र सरकारने गेल्या वर्षी या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांना मंजुरी दिली होती. सद्यस्थितीमध्ये जमिनीची उपलब्धता आणि तांत्रिक तपासणीचे काम अंतिम टप्प्यात पोहोचले आहे. पुढील टप्प्यात प्रत्यक्ष खांब उभारणी आणि स्थानक बांधकामाला सुरुवात केली जाईल. हिवाळ्यातील बर्फवृष्टीपूर्वी जास्तीत जास्त काम पूर्ण करण्याचा प्रशासनाचा प्रयत्न आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन स्थानिक जिल्हा प्रशासनाने यात्रेकरूंच्या गर्दीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी नवीन आराखडा तयार केला आहे. सुरक्षेच्या दृष्टीने आपत्ती व्यवस्थापन दलालाही या कामात सामावून घेतले आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर हॉटेल, वाहतूक आणि आदरातिथ्य क्षेत्रात मोठ्या गुंतवणुकीच्या संधी निर्माण झाल्या आहेत. स्थानिक बाजारपेठेला या पायाभूत सुविधेमुळे भविष्यात मोठी आर्थिक गती मिळण्याचे संकेत आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम प्रवासाच्या सुलभतेच्या रूपात दिसेल. यात्रेदरम्यान होणारे अपघात आणि शारीरिक त्रासापासून सामान्य नागरिकांना कायमची मुक्ती मिळण्यास मदत होईल.
स्थानिक रोजगार आणि मजूर वर्ग
स्थानिक व्यावसायिक आणि मजूर वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून पर्यटन वाढल्यामुळे त्यांच्या रोजगाराच्या साधनांमध्ये मोठी वाढ होणार आहे. स्थानिक पातळीवर नवीन सेवा उद्योग सुरू होतील.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
उत्तराखंडमधील रोपवे प्रकल्पांच्या कामाला मिळालेली गती ही देशातील पर्वतीय वाहतूक क्षेत्रातील एक क्रांतिकारी घटना आहे. केदारनाथ आणि हेमकुंड साहिबसारख्या अतिदुर्गम भागात अशा प्रकल्पांची उभारणी करणे हे अभियांत्रिकी समोरील मोठे आव्हान होते. लिडार तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने प्राथमिक टप्पे वेगाने पार पडणे ही सकारात्मक बाब आहे. धार्मिक पर्यटनाला चालना देतानाच हिमालयाच्या नाजूक पर्यावरणाचा समतोल राखणे देखील तितकेच आवश्यक आहे. प्रशासनाने बांधकामादरम्यान निसर्गाची हानी होणार नाही याची खबरदारी घेतली पाहिजे. हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर केवळ भाविकांचा प्रवास सुकर होणार नाही, तर सीमावर्ती भागातील दळणवळण व्यवस्थेलाही मोठे बळ मिळेल. दुर्गम भागाचा विकास हाच या योजनेचा खरा विजय ठरेल.