सोने-चांदीच्या दरात पडझड
दि. 24दि. 24 । जून । 2026
जागतिक पातळीवरील बदलती आर्थिक समीकरणे तसेच मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांमुळे देशांतर्गत सराफा बाजारात मोठी पडझड झाली आहे. चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या जून तिमाहीत सोने आणि चांदीच्या किमतीत अभूतपूर्व घसरण नोंदवली गेली आहे. सोन्याच्या किमतीत दशकभरातील सर्वात मोठी घसरण झाली असून चांदीच्या किमतीनेही गेल्या चार वर्षांतील सर्वात खालची पातळी गाठली आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घडामोडी, अमेरिकन डॉलरची वाढती मजबुती, मध्यवर्ती बँकांकडून कमी झालेली खरेदी आणि देशांतर्गत बाजारातील नफावसुली यामुळे ही स्थिती निर्माण झाली आहे. या तीव्र घसरणीमुळे सराफा बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली असून गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले आहे. भौतिक सोन्या-चांदीच्या मागणीत घट झाल्याने व्यापारी चिंतेत आहेत. या घडामोडींचा थेट ताण सोने आणि चांदीच्या ईटीएफवर देखील पडला असून प्रमुख फंड्समध्ये घसरण झाली आहे. सराफा बाजारातील या तीव्र घडामोडींमुळे एकूणच आर्थिक क्षेत्रातील व्यवस्थेला धक्का बसला असून बाजारपेठ कमालीची अस्थिर झाली आहे.
४१%
चांदीच्या किमतीत विक्रमी उच्चांकावरून झालेली एकूण घसरण
₹३०,०००
जून २० दिवसांत चांदीच्या दरात झालेली प्रति किलो घसरण
₹८,०००
जून २० दिवसांत सोन्याच्या दरात झालेली प्रति तोळा घसरण
७०%
भारतातील प्रत्यक्ष सोन्याच्या मागणीत गेल्या महिन्यात झालेली घट
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
जागतिक आर्थिक घडामोडींमुळे सराफा बाजारात सोने आणि चांदीच्या दरात ऐतिहासिक घसरण झाली आहे. सोन्याची दशकभरातील तर चांदीची चार वर्षांतील ही सर्वात मोठी पडझड असून बाजारपेठेत कमालीची अस्थिरता निर्माण झाली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
अमेरिकन फेडरल रिझर्व्ह बँक, जागतिक मध्यवर्ती बँका, कमोडिटी एक्सचेंज, देशांतर्गत सराफा व्यापारी आणि गुंतवणूकदार हे या संपूर्ण घडामोडींमधील प्रमुख संबंधित घटक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
सोन्या-चांदीच्या किमती घसरल्याने ‘गोल्ड आणि सिल्व्हर्स ईटीएफ’मध्ये घसरण झाली आहे. एडलवाईस, अॅक्सिस, यूटीआय आणि एचडीएफसी सिल्व्हर्स ईटीएफचे मूल्य १८ ते २० टक्क्यांनी घसरून गुंतवणूकदारांचे नुकसान झाले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
देशांतर्गत बाजारपेठेतील या तीव्र घसरणीवर केंद्रीय वाणिज्य मंत्रालय आणि बाजार नियामक संस्था बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील आयात-निर्यात शुल्क धोरणांबाबत प्रशासन आढावा घेत आहे.
जागतिक घडामोडी आणि डॉलरची मजबुती ठरली मुख्य कारण
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अमेरिकन डॉलर कमालीचा मजबूत झाला असून अमेरिकन फेडरल रिझर्व्ह बँकेचे व्याजदर दीर्घकाळ उच्च पातळीवर राहण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. यामुळे सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून मानल्या जाणाऱ्या सोन्यावरील जागतिक गुंतवणूकदारांचा ओढा कमी झाला आहे. चीनच्या मध्यवर्ती बँकेने सोन्याची खरेदी मोठ्या प्रमाणावर मर्यादित केली असून देशांतर्गत बाजारातही ग्राहकांनी खरेदीकडे पाठ फिरवली आहे. या सर्व जागतिक आणि स्थानिक कारणांमुळे सराफा बाजारात विक्रीचा प्रचंड दबाव निर्माण झाला असून किमती वेगाने खाली आल्या आहेत.
- आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याचा भाव सुमारे १.२५ टक्क्यांनी घसरून ४,२३२ डॉलर प्रति औंसवर आला आहे.
- जागतिक पातळीवरील मागणी घटल्याने देशांतर्गत बाजारात ‘म्युच्युअल फंड’ आणि ‘ईटीएफ’ धारकांना फटका बसला आहे.
ईटीएफ बाजाराला फटका
सराफा बाजारातील या घसरणीचा सर्वाधिक फटका कागदी सोने आणि चांदीच्या गुंतवणुकीला म्हणजेच ईटीएफ क्षेत्राला बसला आहे. मिरे अॅसेट सिल्व्हर ईटीएफ, आदित्य बिर्ला सन लाईफ सिल्व्हर ईटीएफ, टाटा सिल्व्हर ईटीएफ आणि कोटक सिल्व्हर ईटीएफ या प्रमुख फंड्सच्या मूल्यात मोठी घट झाली आहे. गोल्ड ईटीएफ क्षेत्रात देखील बिर्ला सन लाईफ आणि मोतीलाल ओसवाल गोल्ड ईटीएफ ९ टक्क्यांहून अधिक घसरले आहेत. या अभूतपूर्व पडझडीमुळे बाजारातील एकूण गुंतवणुकीचे गणित पूर्णपणे बिघडले आहे.
“आंतरराष्ट्रीय बाजारातील डॉलरची मजबुती आणि फेडरल रिझर्व्हच्या भूमिकेमुळे सोन्या-चांदीच्या दरांवर प्रचंड दबाव आला आहे. नफावसुलीमुळे देशांतर्गत बाजारात ही तात्पुरती घसरण पाहायला मिळत आहे.
— राजकुमार सुब्रमणियन, उत्पादन प्रमुख, पीएल वेल्थ“ग्राहकांची प्रत्यक्ष मागणी ७० टक्क्यांनी घटल्याने स्थानिक सराफा बाजारात मंदीचे सावट आहे. जागतिक स्तरावर चीनसारख्या मोठ्या देशांनी खरेदी मर्यादित केल्याचा हा थेट परिणाम आहे.
- २४ कॅरेट सोने सध्या १,५२,८६० रुपये प्रति १० ग्रॅम दराने व्यवहार होत आहे.
- चांदी वायदा दर २,३३,००० रुपये प्रति किलोवर आला असून सिल्व्हर ईटीएफ १८ ते २० टक्क्यांनी घसरले आहेत.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| २४ कॅरेट सोने | १,५२,८६० रुपये प्रति १० ग्रॅम | नोंदवले |
| चांदी वायदा दर | २,३३,००० रुपये प्रति किलो | नोंदवले |
| भारतातील प्रत्यक्ष मागणी | ७० टक्के घट | नोंदवले |
| सिल्व्हर ईटीएफ घसरण | १८ ते २० टक्के | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
सोन्याच्या किमतीतील ऐतिहासिक चढ-उतारांचा इतिहास काय?
गेल्या काही काळापासून सोन्याने १.६० लाखांचा ऐतिहासिक टप्पा पार केला होता, तर चांदी प्रति किलो ४,२०,०४८ रुपयांच्या नव्या विक्रमी उच्चांकावर पोहोचली होती. पश्चिम आशियातील भू-राजकीय तणाव आणि महागाईच्या चिंतेमुळे सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून सोन्या-चांदीला मोठी मागणी होती. या प्रचंड तेजीनंतर बाजारात वेगाने घसरण झाली असून केवळ चार दिवसांत सोन्याचे दर ५० हजार रुपयांनी आणि चांदीचे दर १ लाख ७० हजार रुपयांनी घसरले आहेत. जूनच्या अवघ्या २० दिवसांत सोन्यात ८ हजार तर चांदीत ३० हजार रुपयांची घसरण झाली आहे. आगामी काळात बाजारातील ही अस्थिरता कमी होऊन सणासुदीच्या हंगामात किमती पुन्हा स्थिर होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन वित्तीय बाजार नियामक संस्था बाजारातील व्यवहारांवर लक्ष ठेवून आहेत. कमोडिटी एक्सचेंजवरील व्यवहारांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी प्रशासन उपाययोजना करत असून बाजारातील कृत्रिम चढ-उतार रोखण्यासाठी देखरेख यंत्रणा सतर्क करण्यात आली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. चांदीच्या किमतीत मोठ्या प्रमाणावर घसरण झाल्याने औद्योगिक क्षेत्रात संभ्रमावस्था असून सराफा व्यापाऱ्यांकडील जुन्या स्टॉकचे मूल्य कमी झाले आहे. बाजारपेठेतील उलाढाल मंदावली असून नवीन खरेदीचे करार थांबले आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम लग्नसराईच्या आणि कौटुंबिक नियोजनाच्या संदर्भात दिसून येत आहे. किमती घसरल्याने सामान्य ग्राहकांना काहीसा दिलासा मिळाला असून खरेदीची उत्तम संधी निर्माण झाली आहे. नागरिक पुढील काही दिवस दरांवर लक्ष ठेवून खरेदीचा निर्णय घेताना दिसत आहेत.
गुंतवणूकदार
गुंतवणूकदार यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान झाले आहे. विशेषतः ईटीएफ आणि सिल्व्हर फंड्समध्ये पैसे गुंतवणाऱ्या वर्गाचे भांडवल अवघ्या काही दिवसांत १८ ते २० टक्क्यांनी कमी झाले आहे. हा वर्ग आता सुरक्षित पर्यायांकडे वळताना दिसत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
सराफा बाजारात झालेली ही घसरण जागतिक अर्थव्यवस्थेतील अंतर्गत बदलांचे स्पष्ट संकेत देत आहे. दीर्घकाळापासून सुरू असलेल्या प्रचंड तेजीनंतर बाजारात अशी ‘करेक्शन’ म्हणजेच दरातील घट होणे नैसर्गिक मानले जाते. अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हची धोरणे आणि डॉलरची मजबुती यामुळे सोन्याची चमक तात्पुरती कमी झाली आहे. या घसरणीमुळे लहान गुंतवणूकदारांनी घाबरून जाण्याची गरज नाही. सोन्याचा इतिहास पाहता, प्रत्येक मोठ्या पडझडीनंतर बाजार पुन्हा नव्या उच्चांकाकडे कूच करतो. मध्यवर्ती बँकांची तात्पुरती शांतता आणि ग्राहकांची घटलेली मागणी यामुळे बाजाराला मंदीचा फटका बसला असला, तरी सणासुदीच्या काळात मागणी पूर्ववत होऊन बाजार पुन्हा स्थिर होईल असे दिसते.