ऐन पावसाळ्यात नाशिक, जळगावात पाणीटंचाई!

नाशिक येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून जुलै महिन्याच्या मध्यावर संपूर्ण नाशिक विभागात मुसळधार पावसानंतरही पाणीटंचाईचे भीषण संकट कायम आहे.

३१८

चालू टँकरची संख्या

१,७०३

बाधित गाव-वाड्यांची संख्या

७,७५,०००

टँकरवर अवलंबून लोकसंख्या

६०

धुळे जिल्ह्यात विहिरींचे अधिग्रहण

वृत्त विशेष

📌

मुख्य घटना

नाशिक विभागातील अनेक भागांत अलीकडे पाऊस पडला. तरीही उत्तर महाराष्ट्रातील अनेक गावांमध्ये तीव्र पाणीटंचाई जाणवत आहे. पावसाळ्यानंतरही पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकर फेऱ्या सुरू आहेत.

👥

प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक

विभागीय आयुक्त कार्यालय आणि नाशिक, जळगाव, अहिल्यानगर जिल्हा प्रशासन पाणीपुरवठ्याचे नियोजन करत आहे. ग्रामीण भागातील सुमारे पाऊण लाख नागरिक थेट बाधित आहेत.

🚨

तात्कालिक परिणाम

ग्रामीण भागात टँकरद्वारे पाणीपुरवठा वाढवला गेला. धुळे जिल्ह्यात पाणीटंचाई दूर करण्यासाठी प्रशासनाने खासगी विहिरी आपल्या ताब्यात घेतल्या आहेत. नाशिक शहरात आठवड्यातून एक दिवस पाणी कपात लागू आहे.

🏛️

शासकीय / प्रशासकीय भूमिका

टँकरची संख्या नियंत्रित ठेवण्याचा प्रशासनाचा प्रयत्न सुरू आहे. टँकर घोटाळे रोखण्यासाठी यंत्रणा सज्ज केली आहे. जिल्हाधिकाऱ्यांनी टंचाईग्रस्त भागांचे अहवाल मागवून तात्काळ निधी वितरणाचे निर्देश दिले आहेत.

नाशिक आणि जळगाव जिल्ह्यात टँकरद्वारे पाणीपुरवठा कायम

नाशिक विभागातील नाशिक आणि जळगाव जिल्ह्यात पावसाच्या आगमनानंतरही पाणीटंचाई पूर्णपणे संपलेली नाही. नाशिक जिल्ह्यातील १२५ गावे आणि ४१५ वाड्यांना सध्या १३४ टँकरमार्फत पिण्याचे पाणी दिले जात आहे. जळगाव जिल्ह्यातील ३८ गावांमध्ये ३४ टँकर सुरू ठेवण्यात आले आहेत. नाशिक जिल्ह्यातील नांदगाव आणि येवला या दोन तालुक्यांमध्ये सर्वाधिक टँकर सुरू असल्याचे प्रशासकीय आकडेवारी सांगते. गेल्या आठवड्यात सलग दोन दिवस पडलेल्या पावसामुळे टँकरची संख्या काही प्रमाणात कमी झाली आहे. २ जुलै रोजी विभागात ४१२ टँकर सुरू होते, ती संख्या आता ३१८ वर आली आहे. जिल्ह्यात विहिरींच्या पाणीपातळीत पुरेशी वाढ न झाल्याने टँकर फेऱ्या सुरू ठेवणे प्रशासनाला भाग पडत आहे.

२ जुलै रोजी नाशिक विभागात ९ लाख २४ हजार नागरिक टँकरवर अवलंबून होते.
१० जुलैच्या नव्या अहवालानुसार ही संख्या काही प्रमाणात घटली आहे.

अहिल्यानगर आणि धुळे जिल्ह्यातील टंचाईची स्थिती

अहिल्यानगर जिल्ह्यात सध्या विभागातील सर्वाधिक तीव्र टंचाई पाहायला मिळत आहे. या जिल्ह्यात १५३ गावे आणि ९१२ वाड्यांसाठी एकूण १५० टँकरद्वारे पाणीपुरवठा केला जात आहे. दुसरीकडे धुळे आणि नंदुरबार जिल्ह्यात सद्यस्थितीत एकही टँकर सुरू नाही. धुळे जिल्ह्यात टँकर सुरू करावे लागू नयेत म्हणून प्रशासनाने ४३ गावे आणि १७ वाड्यांसाठी ६० खासगी विहिरी अधिग्रहित केल्या आहेत. नाशिक शहराला पाणीपुरवठा करणारे धरण ७० टक्के भरले आहे. तरीही महानगरपालिकेने पाणी कपातीचा निर्णय मागे घेतलेला नाही. नागरिकांना पाण्याचा वापर जपून करण्याचे आवाहन केले आहे.

“विभागात काही ठिकाणी चांगला पाऊस झाला आहे. टँकरची मागणी ९४ ने घटली आहे. टंचाईग्रस्त भागात विहीर अधिग्रहण आणि टँकर फेऱ्यांचे चोख नियंत्रण ठेवण्यात येत आहे.”

— विभागीय आयुक्त, नाशिक विभाग

नंदुरबार जिल्ह्यात पाऊस समाधानकारक असल्याने टँकरची आवश्यकता भासलेली नाही.
धरण साठ्यात वाढ होत असली तरी भूगर्भातील पाणीपातळी वाढण्यास काही काळ लागेल.

मुद्दा	तपशील	स्थिती
नाशिक टँकर संख्या	१३४ टँकर	कार्यरत
जळगाव टँकर संख्या	३४ टँकर	कार्यरत
अहिल्यानगर टँकर संख्या	१५० टँकर	कार्यरत
धुळे टँकर संख्या	शून्य टँकर	पूर्ण

पार्श्वभूमी

ऐन पावसाळ्यातील पाणीटंचाईची कारणे

नाशिक विभागात दरवर्षी उन्हाळ्यात टँकर सुरू करावे लागतात. यंदा पावसाळा सुरू होऊन दीड महिना उलटला तरी जून महिन्यात पावसाने ओढ दिली होती. जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात पाऊस सुरू झाला. पडलेला पाऊस सर्वदूर आणि जमिनीत मुरणारा नव्हता. यामुळे ग्रामीण भागातील पाण्याचे स्रोत कोरडे राहिले. विहिरी आणि कूपनलिकांची पातळी खालावलेलीच आहे. धरणांमधील पाणीसाठा नागरी भागासाठी राखीव ठेवावा लागतो. ग्रामीण भागात जलवाहिन्यांचा अभाव आहे. नवीन पाणीपुरवठा योजनांची कामे प्रलंबित आहेत. यामुळे पाऊस पडूनही टँकर बंद करता आलेले नाहीत. भूगर्भातील जलसाठा वाढेपर्यंत ही तात्पुरती व्यवस्था सुरू ठेवावी लागणार असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.

क्षेत्रनिहाय परिणाम

💼

प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था

प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन टँकर फेऱ्यांच्या संख्येत पारदर्शकता ठेवण्याचे आदेश दिले आहेत. पाणी वाटपावरून ग्रामीण भागात वाद होऊ नयेत म्हणून स्थानिक पोलीस पाटलांना सतर्क केले आहे. विहीर अधिग्रहणाचे मोबदले वेळेत देण्याची प्रक्रिया सुरू केली आहे.

📈

बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र

व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर टँकर व्यावसायिक आणि विंधन विहीर उपसा यंत्रसामग्रीच्या मागणीत वाढ झाली आहे. ग्रामीण भागातील बाजारात पाणीटंचाईमुळे शेतीपूरक व्यवसायांवर संथ गती दिसून येत आहे. पाण्याच्या अतिरिक्त खर्चामुळे छोटे व्यावसायिक चिंतेत आहेत.

👥

सर्वसामान्य जनता

सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पाण्यासाठी तासन्तास थांबण्याच्या त्रासात झाला आहे. ऐन पावसाळ्यात महिलांना पाण्यासाठी टँकरची वाट पाहावी लागत आहे. शुद्ध पिण्याच्या पाण्याचा तुटवडा असल्याने नागरिकांच्या आरोग्याचा प्रश्न निर्माण होत आहे.

🎓

ग्रामीण नागरिक

ग्रामीण नागरिक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून शेती आणि जनावरांच्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न कठीण झाला आहे. टँकरच्या पाण्यावर अवलंबून राहावे लागत असल्याने शेतीकामांचे नियोजन कोलमडले आहे. चारा छावण्या आणि पाण्याचे टँकर सुरू ठेवण्याची मागणी हा वर्ग करत आहे.

संपादकीय दृष्टिकोन

सह्याद्री मराठी विश्लेषण

जुलै महिन्याच्या मध्यावर नाशिक विभागात ३१८ टँकर सुरू असणे ही बाब चिंताजनक आहे. निसर्गाच्या लहरीपणाचा फटका ग्रामीण भागाला बसत आहे. दरवर्षी कोट्यवधी रुपयांचा निधी टँकर पुरवठ्यावर खर्च होतो. हा तात्पुरता मलमपट्टीचा उपाय थांबवणे गरजेचे आहे. शासनाने जलयुक्त शिवार आणि पाणी अडवा पाणी जिरवा योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करणे आवश्यक आहे. नांदगाव आणि येवला तालुक्यात दरवर्षी टंचाई जाणवते, तिथे कायमस्वरूपी जलवाहिन्या का तयार झाल्या नाहीत, हा प्रश्न आहे. पाऊस पडल्यानंतरही टँकर सुरू राहणे हे आपल्या जलव्यवस्थापनाचे अपयश दर्शवते. प्रशासनाने धरणातील पाण्याचे समन्यायी वाटप करून ग्रामीण भागाला टँकरमुक्त करण्यासाठी ठोस पावले उचलण्याची वेळ आली आहे.