सह्याद्री मराठी वाहिनी

Author: सह्याद्री मराठी वृत्त

  • दूध वितरण व्यवसाय

    दूध वितरण व्यवसाय

    दूध वितरण व्यवसाय हा अतिशय महत्त्वाचा व्यवसाय झाला आहे. मुळात, ग्रामीण भागाकडून शहरांकडे पहाटे दूध पोहोचणे फार गरजेचे असते. यासाठी दुग्धशाळा कार्य करतात. हा एक शेती व्यवसायाचा किंवा पशुसंवर्धनचा भाग आहे. गायी, घोडे, उंट, पाणी म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या, याक, पाळीव म्हशी इत्यादी प्राण्यांच्या दुधापासून दररोज माणसाची दूध उत्पादनांची आवश्यकता मोठ्या प्रमाणात पूर्ण होते.

    ‘पांढरे पौष्टिक द्रव’ अशी दुधाची व्याख्या केली जाते. सस्तन प्राण्यांद्वारे दूध उपलब्ध होते. हा प्रमुख अन्नपदार्थ आहे. कच्च्या दुधाचा वापर करण्यापूर्वी त्यावर प्रक्रिया केली जाते. या कच्च्या घटकांमध्ये 87.2% पाणी, 3.7% चरबी, 3.5% प्रथिने, 4.9% लैक्टोज आणि 0.9% राख असते. दुधाचा वापर करण्यापूर्वी निर्जंतुकीकरण करणे आवश्यक आहे.

    कच्च्या दुधात आढळणारे सूक्ष्मजीव ‘पाश्चरायझेशन’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या प्रक्रियेद्वारे काढून टाकले जातात. दूध ही नाशवंत वस्तू आहे, म्हणूनच ते जमा केल्यावर काही तासांतच स्थानिक पातळीवर पुढची प्रक्रिया केली जाते. ‘मेकॅनिकल व्हॅक्यूम’ हे यंत्र दुग्धशाळेसाठी वापरले जाते. हे कच्चे दूध ‘रेफ्रिजरेटेड बल्क’ या दुधाच्या टाकीमध्ये ठेवले जाते.

    दुधातील घटक वेगळे करण्यामध्ये सूक्ष्मजीव तसेच अन्य घटक काढून टाकले जातात. दुधाच्या मजबुतीकरणात ‘अ’ आणि ‘डी’ सारखे जीवनसत्त्वे समाविष्ट केली जातात. प्रक्रिया करून दूध वितरणासाठी तयार केले जाते. प्लास्टिकच्या बाटल्या आणि पिशव्यांमध्ये ते सीलबंद केले जाते. त्यनंतर वाहतुकीच्या साधनांद्वारे वेगवेगळ्या विभागात वितरणासाठी पाठविले जाते.

    दुधाचा वापर पेयपदार्थ, दही, आइस्क्रीम, तूप, इत्यादी खाद्यपदार्थांच्या उत्पादनात केला जातो. भारतीय संस्कृतीत प्राचीन काळापासून दुग्धशाळेची समृद्ध परंपरा आहे. भारतीय दुग्ध बाजार जगातील सर्वात मोठ्या आणि वेगाने विकसित होणाऱ्या बाजारपेठांपैकी एक आहे. दूध आणि दुग्ध उत्पादनांचादेखील सर्वात मोठा उत्पादक आहे. दूध क्षेत्रात दरवर्षी सरासरी 2.2 टक्क्यांनी वाढ होत आहे; परंतु गेल्या चार वर्षांत नोंदविलेली वाढ बरीच वाढली आहे. गेल्या चार वर्षांत तो दरवर्षी 6.4 टक्क्यांनी वाढला आहे.

    दूध आणि दुधाच्या उत्पादनांची मागणी कधीही कमी होत नाही. खरे तर, ती दिवसेंदिवस वाढत आहे; म्हणूनच दुधाचा वितरण व्यवसाय सुरू करणे ही भारतातील एक आकर्षक व्यवसाय संधी आहे. हा व्यवसाय सुरु करायचा झाल्यास याबाबतची अधिक माहिती स्वतः बाजारात जाऊन मिळवा. दूध संकलन, प्रक्रिया आणि ग्राहकांपर्यंत कसे पोहोचविणार याची निश्चित योजना तयार करा. बाजारातील मागणी-पुरवठ्यातील तफावत लक्षात घेऊन दुधाचे वितरण करणे ही फायद्याची व्यवसाय संधी आहे.

  • मका शेती

    मका शेती

    मका हे उष्ण, समशीतोष्ण आणि थंड हवामानाशी समरस होणारे पीक आहे; मात्र पीकवाढीच्या कोणत्याही अवस्थेत धुके आल्यास ते या पिकास मानवत नाही. या पिकाच्या योग्य वाढीसाठी २५ ते ३० अंश से. तापमान चांगले असते; परंतु जेथे सौम्य तापमान आहे, अशा ठिकाणी मका वर्षभर घेता येतो. अन्नधान्याव्यतिरीक्त मक्याचा उपयोग लाह्या, ब्रेड, स्टार्च, सिरप, अल्कोहोल, अँसिटीक आणि लॅटीक अँसिड, ग्लुकोज, डेक्स्ट्रोज, प्लास्टीक धागे, गोंद, रंग, कृत्रिम रबर, रेग्झीन तसेच बूट पॉलीश इत्यादी विविध पदार्थ तयार करण्याकरिता होतो.

    भारतात मक्याच्या ७ प्रकार आढळतात. पॉप कॉर्न, स्वीट कॉर्न, फ्लिंट कॉर्न, वॅक्सी कॉर्न, पॉड कॉर्न, फ्लोअर कॉर्न, डेंट कॉर्न या प्रजाती आहेत. भारतातील बहुतेक मैदानी प्रदेशापासून ते 2700 मीटर उंचीपर्यंतच्या डोंगराळ भागात मक्याचे पीक यशस्वीपणे घेतले जाते. हे सर्व प्रकारच्या जमिनीत घेतले जाऊ शकते. वालुकामय, चिकणमाती जमीन मका लागवडीसाठी चांगली मानली जाते.

    मका हे पीक विविध प्रकारच्या जमिनीत घेता येते; मात्र त्यासाठी चांगली मशागत आणि योग्य प्रमाणात खतमात्रांची आवश्यतकता असते. लागवडीसाठी मध्यम ते भारी, रेतीयुक्त, उत्तम निचऱ्याची, अधिक सेंद्रिय पदार्थ आणि जलधारणा शक्ती असलेली जमीन गरजेची असते. एक हेक्टर पेरणीसाठी १५ ते २० किलो बियाणे लागते. मक्याची पाने रुंद आणि लांब असतात. बाष्पीभवन क्रियेमुळे पानांमधून अधिक पाणी बाहेर टाकले जात असल्याने या पिकास पाण्याची गरज अधिक आहे.

    मक्याच्या दोन ओळींत अधिक अंतर असल्यामुळे पिकाची सावली कमी पडते. त्यामुळे सूर्यप्रकाशाचा कार्यक्षमपणे वापर करता येतो. दोन ओळींतील रिकामी असलेल्या जागेत उडीद, मूग, चवळी ही लवकर येणारी कडधान्ये आणि भुईमूग, सोयाबीनसारख्या तेलबिया ही आंतरपिके यशस्वीरीत्या घेता येऊ शकतात. ‘जोडओळ’ किंवा ‘सोडओळ’ पद्धतीने मक्याीत भुईमूग हे आंतरपीक घेता येते. बहुतांशी शेतकरी मका हे मिश्र पीक मुख्यतः हिरवी कणसे आणि चारा यासाठी घेतात. मक्यावर खोडकिडा, कणसातील अळी, गवती नाकतोडे यांचा प्रादुर्भाव होतो.

  • दगडूशेठ हलवाई गणेश मंदिर

    दगडूशेठ हलवाई गणेश मंदिर

    महाराष्ट्रात पुण्यातील दगडूशेठ हलवाई गणेश मंदिर प्रसिद्ध आहे. येथे भाविकांची नेहमी गर्दी असते. हे मंदिर श्री दगडूशेठ हलवाई आणि त्यांची पत्नी लक्ष्मीबाई यांनी बांधले होते. स्थापनेपासून हे मंदिर गणपती उत्सव मोठ्या श्रद्धेने आणि उत्साहाने साजरा करीत आहे. लोकमान्य टिळकांनी स्वातंत्र्यलढ्यात लोकांना एकत्र आणण्यासाठी सार्वजनिक गणपती उत्सव सुरु केला. यावेळी श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई सार्वजनिक गणपती ट्रस्टची स्थापना करण्यात आली. संस्थेचे विश्वस्त सचोटीने आणि समर्पणाने विविध उपक्रम येथे राबवीत असतात.

    या मंदिराच्या इतिहासाप्रमाणे मंदिराची वास्तूही तितकीच भव्य आहे. ‘जय’ आणि ‘विजय’ चे संगमरवरी पुतळे लक्ष वेधून घेतात. मंदिराच्या गाभार्‍यात 7.5 फूट उंच आणि 4 फूट रुंद गणपतीची मूर्ती असून ती 8 किलो सोन्याने सजलेली आहे.

    स्थानिक लोक म्हणतात, दगडूशेठ हलवाई गणपती मंदिराप्रमाणे गणेश चतुर्थी साजरी करणारी मंदिरे पुण्यात कमी आहेत. हे मंदिर प्रामुख्याने गणपती उत्सवासाठीच ओळखले जाते. येथे हा उत्सव थाटामाटात साजरा केला जातो. पूर्वी गणेश चतुर्थी उत्सवाचा उपयोग लोकमान्य टिळकांनी स्वातंत्र्यलढ्यासाठी, लोकांना एकत्र आणण्यासाठी व्यासपीठ म्हणून केला होता.

    मंदिराचे संस्थापक दगडूशेठ हलवाई हे प्रसिद्ध मिठाईचे व्यापारी होते. सन 1800 च्या उत्तरार्धात, दगडूशेठ हलवाई यांनी आपला मुलगा प्लेगच्या साथीने गमावला. त्यांच्या मुलाच्या मृत्यूनंतर दगडूशेठ हलवाई यांची पत्नी पूर्णपणे नैराश्यात गेली. त्यावेळी श्री माधवनाथ महाराजांनी गणेश मंदिर बांधण्याची शिफारस केली. ते सन 1983 मध्ये पूर्ण झाले. गणेशोत्सव साजरा करण्याची कल्पना लोकमान्य टिळकांची होती. मंदिराची संगमरवरी रचना देखील लक्ष वेधून घेण्यासारखी आहे. वेळोवेळी भाविक सोने आणि इतर मौल्यवान धातू अर्पण करताना दिसतात. सध्या या मंदिराची देखभाल श्रीमंत दगडूशेठ गणपती ट्रस्ट करीत आहेत.

  • केळशीचा किनारा

    केळशीचा किनारा

    रत्नागिरीतील दापोलीपासून जवळ असणारा केळशीचा समुद्रकिनारा अप्रतिम आहे. सुट्टीचे दिवस मनमुराद व्यतीत करण्यासाठी हे उत्तम ठिकाण आहे. कोकणातील खऱ्या ग्रामीण जीवनाचा अनुभव घ्यायचा असेल, तर केळशी हे उत्तम ठिकाण आहे. केळशी समुद्रकिनारा २.५ किलोमीटर पसरलेला असून येथून सूर्यास्त पाहणे प्रेक्षणीय आहे.

    येथील ‘महालक्ष्मी मंदिर’ आणि ‘याकूब बाबा’ दर्गा’ प्रसिद्ध आहे. केळशीच्या मुख्य गावाच्या गल्लीत एक सिद्धिविनायक गणपती मंदिर आहे. केळशीमध्ये दरवर्षी अनेक महत्त्वाचे सणही साजरे केले जातात, जे आजही जुन्या परंपरा जपतात. केळशीमध्ये हॉटेल्स आणि कॉटेज उपलब्ध आहेत. येथील स्वच्छ वाळू आणि त्यावर खेळणाऱ्या समुद्राच्या लाटा पाहत रहावेसे वाटते. का किनाऱ्याला नैसर्गिक पार्श्वभूमी आहे. विविध वनस्पती आणि जीवजंतू पाहण्यासाठी येथे अभ्यासप्रेमी येतात.

    केळशीचा किनारा पर्यटकांच्या गर्दीपासून आजपर्यंत दूर आहे. दापोलीपासून सुमारे ३३ किमी अंतरावर असणारा हा किनारा मुळ कोकणाचे दर्शन घडवतो. हा किनारा नारळी-सुपारीच्या बागांनी वेढलेला आहे. गोंगाटापासून दूर असलेला स्वच्छ आणि सुंदर किनारा आहे. येथे कासवांचेही दर्शन घडते. येथे विविध स्थलांतरीत पक्षी येतात.

  • कमळगड किल्ला

    कमळगड किल्ला

    महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यात कमळगड किल्ला आहे. शिवराज्याभिषेकाच्या आधी कमळगड स्वराज्यात सामील झाला. या गडाचे दुसरे नाव ‘भेळंजा’ असे आहे. एप्रिल १८१८ मध्ये हा किल्ला इंग्रजांच्या ताब्यात गेला. धोम धरणाच्या जलाशयाच्या मागील बाजूने असलेल्या डोंगररांगेवर हा किल्ला आहे. सर्वसाधारण किल्ल्यांवर असणारे तट-बुरूज असे कोणते अवशेष या किल्ल्यावर नाहीत. निसर्गाची अमाप लयलूट मात्र या कमळगडास लाभली आहे.

    कमळगडास भेट देण्यासाठी प्रथम वाई गाव गाठावे लागते. वाईहून ‘वासोळे’ गावाला जाणारी एस.टी. पकडावी लागते. वासोळे गावातून पायी अर्ध्या तासात तुपेवाडीत जावे लागते. तुपेवाडी पार करुन गडाच्या उजव्या खिंडीच्या वाटेने जावे लागते. पुढची पायवाट चालून तासाभरात खिंडीच्या वरच्या भागात जाऊन पोहोचता.

    पुढे गेल्यावर गोरखनाथाचे मंदिर मिळते. येथे एक बारमाही वाहणारा झरा आहे. येथेच पाण्याची सोय असून गडावर पाणी मिळत नाही. कमळगडावरील ‘गेरुची’ विहीर आश्चर्यकारक आहे. ही विहीर जमीन खोल चिरत गेलेल्या एका रूंद भुयारासारखी आहे. विहीरीच्या पायऱ्यांच्या वाटेने खाली जाता येते. जेवढी खोल जावू तसा हवेतील गारवा वाढत जातो.

    किल्ल्याच्या मध्यभागी वर गवत वाढलेले चौथऱ्याचे अवशेष दिसतात. गडावर कोठेही पाण्याचे तळे नाही. किल्ल्यावरून महाबळेश्वरचा वनाच्छादित परिसर, रायरेश्वरचे पठार, केंजळगड , धोम धरणाचा जलाशय असा सुंदर प्रदेश दिसतो. गडावरून परतण्यास वेळ झाल्यास मुक्कामासाठी तुपेवाडीत विठ्ठल मंदिर आहे.

  • रत्नागिरीतील मांडवी

    रत्नागिरीतील मांडवी

    महाराष्ट्रातील रत्नागिरी शहरात पश्चिमेला रत्नदुर्ग किल्ला असलेला ‘मांडवी’ हा रत्नागिरीतील सर्वात गजबजलेला समुद्रकिनारा आहे. ही किनारा विस्तीर्ण आणि सुंदर असून ‘राजिवंडा’ बंदरापर्यंत आहे. या किनाऱ्यावरील वाळू काळी आहे. त्यामुळे याला ‘काळा समुद्र’ देखील म्हणतात. येथे गेल्यावर रत्नदुर्ग किल्ला पाहू शकता.

    येथे सूर्यास्ताचे मनोहारी दर्शन होते. मांडवी समुद्रकिनाऱ्यावर खाडीच्या माथ्यावर एक बुरुज असून त्याला ‘रत्नागिरीचे प्रवेशद्वार’ असेही म्हटले जाते. समुद्रकिनाऱ्यावरील पॅरासेलिंग, कॅमल राइड, हॉर्स रायडिंग, बंपर बोट राइड, जेट स्कीइंग, वॉटर स्कूटर राइड, सर्फिंग या जलक्रीडा पर्यटकांना किनाऱ्यावर आणण्यासाठी आकर्षित करतात.

    वर्षभर या किनाऱ्यावर कधीही जाऊ शकता. रत्नागिरी बसस्थानकापासूनचे या किनाऱ्याचे अंतर सुमारे 1 किमी आहे. हा रत्नागिरी विभागातील सर्वात गजबजलेला समुद्रकिनारा आहे. महाराष्ट्रातील सर्वात व्यस्त समुद्रकिनाऱ्यांपैकी एक किनारा असून तो जलक्रीडाप्रेमींमध्ये लोकप्रिय आहे. मांडवी किनाराजरी काळ्या वाळूमुळे काहीसा आकर्षक दिसत नसला तरीही येथे गर्दी फार असते. मांडवीमध्ये ‘गेट वे ऑफ रत्नागिरी’ सह रत्नागिरी जेट्टी देखील आहे. संध्याकाळी सूर्यास्ताच्या वेळी येथे मोठी गर्दी असते. या किनाऱ्यावरील वाळूवरून चालणे आणि अंगावर वारे झेलणे हा एक सुखद अनुभव आहे.

  • फिनाइल निर्मिती

    फिनाइल निर्मिती

    औद्योगिक आणि घरगुती वापरात फिनाइलला आजच्या युगात खूप मोठी मागणी आहे. उत्पादन खर्च कमी असल्याने फिनाइल तयार करून विक्री करण्याच्या व्यवसायात नफ्याचे प्रमाण जास्त आहे. अर्धा लिटर ते 20 लिटरपर्यंतचे कॅन बाजारात विक्रीसाठी उपलब्ध असतात. फिनाइल हे रसायन प्रत्येक घरात वापरले जाते.

    आधुनिक जीवनशैलीमुळे जवळपास सर्वच ग्रामीण आणि शहरी घरांमध्ये फरशा आहेत. फरशी धुण्यासाठी जंतुनाशक म्हणून फिनाइलचा वापर रुग्णालयांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. फिनाइलचे 2 प्रकार आहेत ‘काळे फिनाइल ‘ आणि ‘सफेद फिनाइल’. अलीकडे वेगवेगळ्या रंगांमध्ये फिनाइल मिळते. फिनाइल थंड किंवा गरम प्रक्रियेद्वारे तयार केले जाते.

    पांढरे फिनाइल तयार करण्यासाठी 1 किलो ‘सल्फोनेटेड एरंडेल तेल’ आणि 1 किलो ‘एमएल पाइन तेल’ मिसळतात. एका मोठ्या प्लास्टिकच्या टब किंवा बॅरलमध्ये घेतात. या मिश्रणाचा रंग खाद्यतेलासारखा होईपर्यंत विरघळवले जाते. रासायनिक द्रव्ये विक्री करणाऱ्या दुकानांतून ‘कॉन्सन्ट्रेटेड व्हाईट क्लीनर’च्या नावाने हे पदार्थ तयार स्वरूपातही मिळतात. तयार मिश्रणात 20 ते 25 लिटर पाणी घालतात. लाकडी काठीने हे मिश्रण अनेक वेळा ढवळून घेतात. यातून पांढऱ्या रंगाचे फिनाईल तयार होते.

    काळ्या रंगाचे फिनाइल तयार करण्यासाठी राळ आणि सोडा वापरला जातो. येथे जी प्रक्रिया केली जाते, तिला गरम प्रक्रिया म्हणतात. काळे फिनाइल तयार करण्यासाठी प्लास्टिकच्या बाटलीत 250 मि.ली. ‘दादो पाइन’ आणि 250 मि.ली. ‘टी.आर ओ.’ ही 2 रसायने मिसळून ती भरपूर विरघळवतात. पेस्टसारख्या मिश्रणात सुमारे 50 लिटर पाणी मिसळतात. या प्रक्रियेद्वारेही काळे फिनाइल तयार केले जाते.

    ही रासायनिक प्रक्रिया असल्याने आणि फिनाइल तयार करण्याच्या विविध पद्धती असल्याने रासायनिक तज्ज्ञांचा सल्ला आणि मार्गदर्शन घ्यावे. बाजारात विक्रीसाठी असलेली फिनाइल उत्पादने वेगवेगळ्या सूत्रांनी तयार केलेली दिसतात. रासायनिक उत्पादनामुळे होणारी शारीरिक इजा होऊ नये, म्हणून प्रत्यक्ष प्रशिक्षण घेऊन उत्पादनाचा अनुभव घ्यावा असे सांगण्यात येते. उत्तम दर्जाचे फिनाइल तयार करणे हे व्यवसायवाढीचे यशस्वी सूत्र आहे. बाजार पालिका, सरकारी व खासगी कार्यालये, रुग्णालये, हॉटेल्स, लॉजिंग, शोरूम्स हे फिनाईल विक्रीसाठी चांगले ग्राहक आहेत. तुम्ही त्यांच्याकडून ऑर्डर घेऊन आपली उत्पादने वितरीत करू शकता.

    फिनाइल उत्पादनाची किंमत कमी असल्याने आपण चांगली कमाई करू शकता. औद्योगिक वसाहती, रुग्णालयांमध्ये फिनाइलचा वापर जास्त असल्याने 5 लिटरपासून ते 20 लिटरच्या कॅनमध्ये हे फिनाइल घेतले जाते. हा उद्योग आता लहान शहरांमध्येही तरुण करताना दिसत आहेत. या उत्पादनासाठी मिश्रण मिसळण्याकरिता मोठे मिक्सर, बाटल्यांचे वेष्टन, लेबलिंग यंत्र, पाण्याची मोटर, बॅरल, टॅप ड्रम, लहान प्लास्टिकची भांडी आणि रासायनिक उपकरणे ही साधने लागतात.

  • तूर लागवड

    तूर लागवड

    तूर हे एक लोकप्रिय कडधान्य पीक असून प्रथिनांनी समृद्ध आहे. उष्णकटिबंधीय आणि अर्धउष्णकटिबंधीय प्रदेशात याची लागवड केली जाते. तूर लागवडीसाठी हलकी अल्कधर्मी, खोल आणि ओलसर माती लागते. तुरीचे बियाणे जून महिन्यात पेरणे आवश्यक असते. चांगल्या नांगरलेल्या जमिनीत या पिकाचे उत्पादन चांगले येते.

    कडधान्य पिकांचे क्षेत्रफळ आणि उत्पादनात भारत जगात प्रथम क्रमांकावर आहे. तूरडाळीला ‘अरहर’ असेही म्हणतात. हे खरीप हंगामातील मुख्य कडधान्य पीक असून उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय प्रदेशात घेतले जाते. भारतात याला ‘अरहर’, ‘तूर’, ‘लाल हरभरा’ आणि ‘कबुतराचा वाटाणा’ म्हणूनही ओळखले जाते. कृषीशास्त्रज्ञ भारत आणि दक्षिण आफ्रिका हे ‘अरहर’चे जन्मस्थान मानतात, ही भारतीयांसाठी खूप अभिमानाची गोष्ट आहे.

    महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, गुजरात, मध्यप्रदेश, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश ही देशातील प्रमुख तूर उत्पादक राज्ये आहेत. ‘रिचा 2000’, ‘उपास-120’, ‘प्रगती’, ‘ट्रॉम्बे जवाहर’, ‘मारुती’, ‘जवाहर’, ‘आशा’, ‘वैशाली’, ‘विजय’, ‘मालविय’, ‘ग्वाल्हेर-3’ या तुरीच्या काही जाती आहेत.

    साधारणपणे जूनच्या शेवटच्या आठवड्यापासून ते जुलैच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत पेरणी करावी. लवकर येणाऱ्या वाणांसाठी ६ ते ८ किलो आणि उशिरा येणाऱ्या वाणांसाठी ८ ते १० किलो बियाणे प्रति एकर योग्य आहे. जेथे सिंचनाची सोय असेल तेथे फुलोऱ्यानंतर पाण्याची एक पाळी आणि शेंगा तयार झाल्यानंतर दुसरी पाळी द्यावी. जेव्हा ८० टक्के शेंगा पिकतात, तेव्हा विळा किंवा सिकलपासून पीक काढावे. ते पीक सुकविण्यासाठी जमीन छान तयार करून घ्यावी. नंतर या पिकाची मळणी करावी. 4 ते 5 दिवस सुकल्यानंतर ‘पुलमन थ्रेशर’ ने किंवा पारंपरिक पद्धतीने भुसामधून धान्य वेगळे करावे.

  • कोल्हापूरचे महालक्ष्मी मंदिर

    कोल्हापूरचे महालक्ष्मी मंदिर

    महाराष्ट्रातील कोल्हापूरचे श्री महालक्ष्मी मंदिर हे ‘अंबाबाई मंदिर’ म्हणूनही ओळखले जाते. हे देवी स्थानिक लोक ‘अंबाबाई’ म्हणून हिचे पूजन करतात. भारतातील हे मंदिर हिंदू धर्मातील विविध पुराणांमध्ये सूचीबद्ध केलेल्या साडेतीन शक्तीपीठांपैकी एक असून कोल्हापूर शहरात ‘पंचगंगा’ नदीच्या काठावर आहे.

    कोल्हापूरचे प्राचीन नाव पुराणात ‘अविमुक्तक्षेत्र’ असे आहे. याचा अर्थ या प्रदेशावर भगवान विष्णू आणि देवी महालक्ष्मी यांचा सदैव आशीर्वाद आहे. कोल्हापूरचे महालक्ष्मी मंदिर आरोग्य आणि समृद्धी प्रदान करते.
    कधी काळी मुघलांनी या देवळाचा विध्वंस केला, तेव्हा देवीची मूर्ती पुजाऱ्याने अनेक वर्षे लपवून ठेवली होती, असे म्हणतात. पुढे संभाजी महाराज यांच्या कारकिर्दीत इ.स. १७१५ ते १७२२ या कालखंडात मंदिराचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. मूर्तीच्या जवळील सिंहआणि शिरावरील मातुलिंगामुळे देवी अनेकांच्या मते जगदंबेचे रूप आहे.

    देवीची मूर्ती दगडी असून तिचे वजन ४० किलोग्रॅम आहे. मूर्तीमागे दगडी सिंह आहे. देवीच्या डोक्यावर मुकुट असून त्यावर नागमुद्रा आहे.अकराव्या शतकातील शिलालेखात ‘लिंगशैषाघौषहारिणी’ असा देवीचा उल्लेख आहे. देवीच्या संस्कृत आरतीमध्येही तिच्या मस्तकावरील नागाचे वर्णन केले जाते.हेमाडपंथी मंदिर प्रणालीचा प्रणेता हेमाद्री यांनी रचलेल्या ‘हेमाद्री वीरचित चतुर्वर्गचिंतामणी’ मध्ये मस्तकावर नाग असे वर्णन असलेली मूर्ती करवीरनिवासिनी आहे, असे नमूद केले आहे.

    कोल्हापूरमधील महालक्ष्मीचे हे मंदिर पश्चिमाभिमुख आहे. आत प्रवेश केल्यावर प्रशस्त सभामंडप दिसतो. मंदिराचे 4 महत्त्वाचे भाग आहेत. पूर्व भागातील गाभारा आणि रंगमंडप हा सर्वात पुरातन भाग आहे. देवीचा गाभारा येथे आहे. उत्तरेकडे महाकालीचा गाभारा तर दक्षिणेकडे महासरस्वतीचा गाभारा असून या 3 अंगांना जोडणाऱ्या सभामंडपास ‘महानाटमंडप’ असे नामाभिमान आहे. मंदिराचे उत्कृष्ट स्थापत्यशास्त्र पाहून मन हरखून जाते.

    कोल्हापुरातील असंख्य मंदिरांपैकी महालक्ष्मी किंवा अंबाबाई मंदिर हे सर्वात जास्त पूजनीय आहे. चालुक्य राजा कर्णदेवाने 7 व्या शतकातहे बांधले असून देवीची मूर्ती प्रसन्नता प्रदान करते. मंडपावर बारीक नक्षीकाम केलेले छत आहे.

    प्रचलित दंतकथांनुसार, श्री महालक्ष्मीचे पती भगवान व्यंकटेश हे भृगु ऋषींच्या विरुद्ध भयानक कृत्याबद्दल कोणतीही कारवाई करू शकले नाहीत. जेव्हा महालक्ष्मीला हे कळले तेव्हा तिने आंध्रप्रदेशातील प्रसिद्ध ‘तिरुमला’ पर्वत सोडला आणि कठोर तपश्चर्या करण्यासाठी ती कोल्हापुरात स्थायिक झाली. आजही देवतेला प्रसन्न करण्यासाठी बालाजी मंदिर प्रशासनाकडून सुंदर साडी अर्पण केली जाते.

    किरणोत्सवहे या मंदिराचे वैशिष्ट्य आहे. सूर्यास्ताच्या वेळी सूर्याची किरणे थेट देवीच्या मूर्तीवर पडतात. कोल्हापुरात वाहतूक व्यवस्था चांगली आहे. मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी बस आणि रिक्षा सहज उपलब्ध असतात.

  • नागाव समुद्रकिनारा

    नागाव समुद्रकिनारा

    नागाव’ हे अलिबागजवळ एक सुंदर समुद्रकिनारा असलेले एक छोटेसे गाव आहे. महाराष्ट्रात रायगड जिल्यातील अलिबागमधील इतर समुद्रकिनाऱ्यांपेक्षा ‘नागाव’ येथील समुद्रकिनारा प्रामुख्याने वालुकामय आहे. नागाव हा पांढऱ्या आणि काळ्या वाळूच्या मऊ मिश्रणासह सपाट आणि विस्तीर्ण किनारा आहे.

    पाण्यात डुंबण्यासाठी हा सुरक्षित समुद्रकिनारा आहे. नागाव समुद्रकिनाऱ्याच्या सभोवतालचे वनक्षेत्र अतिशय प्रसन्न आहे. सुंदर पांढऱ्या वाळूसह साहसी खेळांच्या सुविधेमुळे हा किनारा लोकप्रिय होत आहे. नागावमध्ये सर्व साहसी खेळांचा आनंद घेता येतो.

    पॅराग्लायडिंग, बनाना राईड, स्पीड बोट, हॉर्स कार्ट, हॉर्स रायडिंग आणि बरेच काही ! सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या राइड्स इतर शहरांसारख्या महागड्या नाहीत. खबरदारी घेऊन या खेळांचा आनंद घेता येतो, आणि नागाव सहल अविस्मरणीय बनवता येते.

  • जंगली जयगड किल्ला

    जंगली जयगड किल्ला

    सातारा जिल्यातील ‘पाटण’ तालुक्यात ‘जंगली जयगड’ला जाण्यासाठी पायथ्याचे गाव म्हणजे ‘नवजा’ आहे. येथे जाण्यासाठी कोयनानगर येथून सकाळी बस आहे. ‘नवजा’ हे ‘शिवसागर’ जलाशयाच्या काठावर वसलेले सुंदर आणि रमणीय असे गाव आहे. नवजा गावातून साधारणतः दीड ते दोन तासात पायी चालत गडावर जाणाऱ्या पायवाटेजवळ जाऊन पोहोचाल.

    आपण या पायवाटेने वर गेल्यावर गडावरील ‘घोडतळ’ दिसते. इंग्रजांच्या काळात ‘जंगली जयगड ला आल्यानंतर याठिकाणी घोडे बांधले जायचे, म्हणून याला ‘घोडेतळ’ असे संबोधले जाते. याठिकाणी पाण्याचा एक जिवंत झरा देखील बघायला मिळेल.

    कोयना नदीच्या परिसरात असलेला हा किल्ला पुढे जात असताना कोयनेचे दर्शन देत राहतो. गडावर जाणारी पायवाट दाखविण्यासाठी वन विभागाने जागोजागी दगडधोंडे रचून ठेवले आहेत. काही अंतर पुढे चालून गेल्यावर एक गोल ओटा लागतो. या ओट्यावर जाण्यासाठी पायऱ्या देखील आहेत. या पायऱ्यांवर चढून वर गेले की येथे ‘झेंडा बुरुज’ मिळतो.

    गडावर जाताना 2 सुळके दिसतात. याला लोक ‘दीपमाळ’ असे म्हणतात. एका डोंगराला वळसा घालून पुढे गेल्यावर मुख्य गड दिसतो. ‘जंगली जयगड’ सन 1967 साली झालेल्या भयंकर भूकंपात मोडकळीस आला. गडाच्या मुख्य दरवाजाचे दगड कोसळले आहेत.

    गडाच्या दुसऱ्या टोकाकडे जाताना गडदेवता ठाणाई देवीचे एक छोटेसे मंदिर आहे. मंदिरासमोर छोटीशी दीपमाळ आहे. तिथे काही दगडी भांडी आहेत. गडावर असे दुर्गावशेष पाहण्यास मिळतात. पुढे राजवाड्याच्या चौथऱ्याचे काही अवशेष बघायला मिळतात. इथून वासोटा, मधू मकरंदगड यांचे देखील दर्शन होते. पोफळी घाट देखील आपल्याला इथून बघायला मिळतो.

    ‘जंगली जयगड’ असलेल्या वनामध्ये मोठ्या औषधी वनस्पती आणि खुरट्या वनस्पतीसुद्धा आहेत. ऐन, अंजनी, वेत, कुंभा, जांभूळ आणि आंबा ही काही झाडे या भागात आढळतात. भेकर, सांबर, बिबट्या, जंगली कुत्रे, गवा आणि भरपूर विविधता असलेले प्राणीदेखील येथे आहेत. स्थलांतरित पक्ष्यांचे दर्शनही येथे होत असते. या जंगलामध्ये अस्वले देखील आहेत; परंतु शक्यतो ती दिसत नाहीत.

  • यशवंतराव चव्हाण सागरेश्वर वन्यजीव अभयारण्य

    यशवंतराव चव्हाण सागरेश्वर वन्यजीव अभयारण्य

    ‘यशवंतराव चव्हाण सागरेश्वर वन्यजीव अभयारण्य’ हे महाराष्ट्रातील लहान अभयारण्यापैकी एक आहे. सांगली जिल्ह्यातील ‘वाळवा’ तालुक्यात ‘कृष्णा’ नदीच्या खोऱ्यात असलेले हे अभयारण्य सागरोबा डोंगरावर वसले आहे. सन १९८५ मध्ये या वनक्षेत्राला अभयारण्याचा दर्जा देण्यात आला.

    धो.म. मोहिते या वनस्पती आणि वन्यजीवप्रेमीच्या ध्यासातून हे अभयारण्य साकारले आहे. वैशिष्ट्य म्हणजे लोकसहभागातून आकाराला आलेले हे अभयारण्य आहे. येथील भरपूर पाऊस, दाट धुके, गार वारा आणि हिरवागार परिसर मनाला प्रसन्नता प्रदान करतो. येथे असलेले छोटे-मोठे धबधबे पर्यटकांना चिंब भिजण्याचा आनंद मिळवून देतात.

    सागरेश्वर अभयारण्य मिरज रेल्वे स्थानकापासून 60 किलोमीटर, कराडपासून 30 किलोमीटर तर ताकारी रेल्वे स्थानकापासून 5 किलोमीटर अंतरावर आहे. कराड येथून सागरेश्वरला पोहोचण्यासाठी बस सेवा उपलब्ध आहे. अभयारण्याला भेट देण्यासाठी पावसाळा उत्तम कालावधी आहे.

    या अभयारण्यात सागरेश्वर महादेवाचे मंदिर आहे. एवढेच नव्हे तर एकूण 47 प्राचीन मंदिराचा समूह येथे आहे. 13 ओवऱ्या आहेत. आंघोळीचे आणि पिण्याचे कुंड वेगवेगळे असून या कुंडात वर्षभर पाणी असते.

    सागरेश्वर अभयारण्य हे ‘कडेगाव’, ‘वाळवा’ आणि ‘पलूस’ या तालुक्यांच्या सीमा जोडणाऱ्यार सह्याद्रीच्या सागरेश्वर पर्वताच्या माथ्यावर आहे. येथे जाण्यासाठी ‘देवराष्ट्र’ गावात जावे लागते. तेथे पोहोचल्यानंतर डाव्या हाताला अभयारण्याचे प्रवेशद्वार आहे. तेथे शुल्क आकारून आत प्रवेश दिला जातो.

    सागरेश्वर अभयारण्याच्या परिसरात पानझडी, काटेरी वनस्पती जास्त प्रमाणात आढळतात. अंजन, धावडा, चंदन, धायटी, बाभूळ, सुबाभूळ, निलगिरी,कशिद, गुलमोहर, आपटा, सीताफळ तसेच घाणेरी आदी वृक्ष आहेत. साळींदर, हनुमान लंगूर, सांबर, चितळ, काळवीट, लांडगा, ससा, खार, खोकड, कोल्हा, तरस असे वन्यजीव आपण इथे पाहू शकतो. हे पक्ष्यांचे नंदनवन आहे. पक्षी निरीक्षणाची हौस असलेल्यांसाठी हे एक उत्तम स्थळ आहे.

    येथे १४२ प्रजातींच्या पक्ष्यांची नोंद करण्यात आली आहे. हळद्या, साळुंखी, मैना, सुगरण, चष्मेवाला, पिंगळा, गव्हाणी घुबड, मुनिया, सुर्यपक्षी, नाचण, सातभाई, चंडोल,राखी वटवट्या, कोतवाल, दयाळ, सुभग, बुलबूल, भिंगरी, सुतारपक्षी, तांबट, राखी धनेश, वेडा राघू निलपंख, रातवा, भारद्वाज, पावश्या, पोपट, कोकिळ, हरियाल, मोर, गाय बगळा असे पक्षी येथे आहेत.

    वन्य प्राण्यांपासून होणारे शेतीचे नुकसान टाळण्यासाठी अभयारण्याभोवती तारेचे कुंपण लावण्यात आले आहे. वन्यजीवांसाठी ठिकठिकाणी पाणवठे निर्माण करण्यात आले आहेत. ‘रणशूळ पॉईंट’ हे अभयारण्यातील सर्वांत उंच ठिकाण आहे.

  • शिराळ्याची रुचकर भाजी

    शिराळ्याची रुचकर भाजी

    सुप्रसिद्ध शेफ रणवीर ब्रार यांच्या पद्धतीने बनविलेली शिराळ्याची (दोडके) रुचकर भाजी आज बनवूया.
    साहित्य : ४ शिराळी, २ बारीक चिरलेले कांदे, २ बारीक चिरलेले टोमॅटो, ३ ते ४ लसूण पाकळ्या,
    १ इंच आल्याचा तुकडा, ३ हिरव्या मिरच्या, कोथिंबीर बारीक चिरलेली, २ ते ३ चमचे देशी तूप, १ चमचा जिरे, अर्धा चमचा बडीशेप, पाव चमचा हिंग, चिमुटभर हळद, आपणास हवे त्या प्रमाणात लाल तिखट, धणे पावडर आणि चवीनुसार मीठ.

    कृती : सर्वप्रथम शिराळी स्वच्छ धुवून वरील शिरा काढून घ्या. नंतर त्याचे जरासे मोठे चौकोनी तुकडे करा. आता कढईत देशी तूप घालून गरम करा. तूप गरम झाल्यावर त्यात जिरे, बडीशेप आणि हिंग घाला. जिरे लाल झाल्यावर त्यात बारीक चिरलेला लसूण घाला. लसूण थोडा शिजला की हिरव्या मिरचीचे बारीक तुकडे आणि चिरलेला कांदा घालून सोनेरी होईपर्यंत परता. कांदा लालसर झाला की त्यात धणेपूड, हळद, लाल तिखट टाका. चांगले मिसळून घ्या. आता मसाल्यांसोबत चिरलेले शिराळे घालून मंद आचेवर शिजवा. कढईवर झाकण ठेऊन एक वाफ काढा. शिराळ्यात पाणी असल्याने भाजीला पाणी सुटते. ते शिजायला लागल्यावर टोमॅटोचे तुकडे घाला. चवीनुसार मीठ घालून झाकून ठेवा. ५ मिनिटांत टोमॅटो आणि शिराळी शिजतील आणि शिराळ्याची भाजी तयार होईल.

  • आईबाबा आणि मुले

    आईबाबा आणि मुले

    नोकरीस असणारे आई-बाबा बाळाचा जन्म होऊन काही महिने झाल्यावर नोकरी निमित्ताने बाहेर पडतात. बाबा काही दिवस, तर आई काही महिने बाळापाशी असते. मुलाचे अनुभवविश्व फक्त ‘आई’पुरते मर्यादित राहत नाही. आईचीच जागा घेणारी आजी, बाबांची जागा घेणारे आजोबा किंवा पाळणाघरातील काकू, ताई, मावशी यांचा त्यात समावेश होतो. मुलांना पाळणाघराशी लहान वयातच जुळवून घ्यावे लागते. मोठ्यांप्रमाणेच त्यांचाही दिनक्रम सुरू होतो.

    या प्रवासात एकापेक्षा जास्त भाषासुद्धा त्यांना अवगत होतात. या मुलांमध्ये वेगवान आत्मविश्वास आपोआप निर्माण होतो. अनेकदा आई – बाबा बरोबर नसल्यामुळे मुले स्वत:च मार्ग काढतात, निर्णय घेतात. स्वत:च्या चुकांमधून शिकतात. आपले आपण बऱ्याच गोष्टी ठरवू लागतात. पुढे पालकांना हे फार त्रासदायक वाटते.

    म्हणूनच आई – बाबानी मुलांशी नित्य, नियमित मनमोकळा संवाद साधला पाहिजे. दिवसभरातील घडामोडी, सहवासात आलेल्या इतर व्यक्ती, आनंदाचे प्रसंग मुलांसोबत शेअर करायला हवेत. यावेळेत मुलांची शाळा, त्यांचा अभ्यास याविषयी जाणून घ्यावे. काय करावे, कसे वागावे, काय योग्य, काय अयोग्य याविषयी सामंजस्याने बोलावे. मुलांनी टीव्हीवरील कार्यक्रम जास्त पाहू नयेत, असे वाटत असेल, तर पालकांचाही टीव्ही पाहण्याचा वेळ मर्यादित असावा.

    प्रत्येक लहानसहान गोष्टींवरून त्यांच्यामागे लागणे, टोचून बोलणे, उपहासयुक्त बोलणे टाळावे. मुले मोठी होत असताना प्रत्येक गोष्ट नियमानुसारच केली पाहिजे, असा हट्ट धरू नये. कपडे, केशभूषा, त्यांच्या खोलीची, कपाटाची रचना, व्यवस्था या बाबतीत आपले नियम न लादता फक्त सूचना द्याव्यात. मुलांशी ‘एक स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व’ अशा दृष्टीने वागावे. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अपमान होईल अशा कृती, वाक्ये टाळावीत. त्यांच्या चुका अपमानास्पद शब्दात न सांगता प्रांजळपणे प्रेमाने सांगाव्यात.

    आजची मुले तंत्रज्ञानाशी लहानपणापासून परिचित झाली आहेत. त्यामुळे ती अतिशय सफाईने ते वापरू शकतात. स्वत:च्या ज्ञानात सहजपणाने भर घालू शकतात. अत्यंत विकृत आणि घातक गोष्टी या तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून मुलांपर्यंत पोहोचत आहेत. त्यावर लक्ष ठेवावे. मुलाशी बोलताना, त्यांना समजून घेताना आई – बाबांनीही मूल बनावे.

  • घरीच बनवा आवळा कंडिशनर

    घरीच बनवा आवळा कंडिशनर

    घरी बनवलेले फेसपॅक किंवा हेअर मास्कचा नियमित वापर उत्कृष्ट परिणाम देतो. आपले केस रेशमी आणि मजबूत बनवण्यासाठी घरच्या घरी कंडिशनर कसे बनविणे शक्य आहे. हे कंडीशनर दही आणि मेथीच्या दाण्यांपासून बनवले जाते. ते केसांवर खूप चांगले परिणाम दर्शवते. आवळा हा जीवनसत्व ‘सी’चा एक शक्तिशाली स्रोत आहे. हा ‘कोलेजन’ निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतो. केसांची ताकद आणि लवचिकता राखण्यासाठी ‘कोलेजन’ आवश्यक आहे. यामुळे केस मजबूत होतील. तुटण्याची शक्यता कमी होईल.

    हे रक्ताभिसरण वाढवू शकते, ज्यामुळे केसांच्या मुळांना पोषण आणि ऑक्सिजनचा पुरेसा पुरवठा होतो. जर तुमच्या केसांमध्ये खूप कोंडा असेल तर आपण कंडिशनर लावू शकता. नियमितपणे लावल्याने टाळू निरोगी होईल. आवळा केसांना नैसर्गिक चमक देण्यासाठी ओळखला जातो. आवळ्याचे कंडिशनिंग गुणधर्म केसांना मऊ बनवतात. आवळा कंडिशनरचा प्रभावीपणे फायदा होण्यासाठी ते स्वच्छ आणि ओल्या केसांवर लावा. नंतर काही वेळ राहू द्यावे आणि नंतर चांगले धुवावे.

    या कंडिशनरसाठी लागणारे साहित्य : 2 चमचे मेथी दाणे, अंबाडीचे दाणे २ चमचे तांदूळ, १ आवळा, ठेचून आले, पाणी, अर्धा लहान चमचा एरंडेल तेल, 1 मोठा चमचा बदाम तेल, आवळ्याचा रस किंवा आवळा पावडर
    हा कंडीशनर बनविण्यासाठी एका काचेच्या भांड्यात मेथी दाणे आणि तांदूळ घाला. त्यात पाणी घालून रात्रभर भिजवू द्या. दुसऱ्या दिवशी सकाळी भिजवलेले साहित्य गाळून घ्या. त्यात ठेचलेला आवळा आणि आले घाला. पाणी घालावे. एका कढईत थोडा कढीपत्ता घालून मिश्रण एक मिनिट उकळवा. आता हे मिश्रण गाळून घ्या. आवळा पावडर किंवा आवळ्याच्या रसात गाळलेले मिश्रण मिसळा. नंतर त्यात अर्धा मोठा चमचा एरंडेल तेल आणि १ मोठा चमचा बदाम तेल घाला. केसांना नीट मसाज करताना ते लावा. तासभर तसेच राहू द्या आणि नंतर केस स्वच्छ धुवा.
    हा प्रयोग करण्यापूर्वी आपल्या ब्युटिशिअनचा सल्ला घ्या.

  • थकवा पळवा

    थकवा पळवा

    सतत थकवा जाणवण्यामागे कोणतेही एक कारण नाही. नैराश्यात असताना थकवा जाणवतो. भूक कमी होते. यामुळे झोपेवरही दुष्परिणाम जाणवतो. ताण ओळखून नैराश्य दूर करण्याचा प्रयत्न केल्यास थकवा दूर होतो. त्यासाठी समुपदेशन आणि जीवनशैलीतील बदल हे विषयदेखील महत्त्वाचे ठरतात.

    ‘बी-१२’ व ‘डी जीवनसत्व’ ची कमतरता हेदेखील थकव्यामागचे एक मोठे कारण आहे. ‘डी’ जीवनसत्वाची कमतरता भरून काढण्यासाठी सूर्यप्रकाशात फिरण्याचा उपाय अवलंबता येतो. ‘बी’ जीवनसत्वासाठी सुका मेवा, अंडी, चिकन तथा पनीरचे सेवन वाढवायला हवे. ‘सालमन’ माशाचे सेवनही यासाठी परिणामकारक आहे. टॉन्सिल्सचा त्रास असेल, निद्रानाशाचा त्रास असेल, सततच्या सर्दीमुळे नाक बंद राहण्याचा त्रास होत असेल तरी थकवा जाणवतो. याकरिता जास्त पाणी प्यावे. अनेकदा लोक जास्त पाणी पिण्यास आळस करतात. कारण, जास्त पाणी प्यायल्याने वारंवार लघवीस होते. पाणी जास्त प्यायल्याने ते तुमच्या शरीरातील ‘टॉक्सिन्स’ देखील काढून टाकत असते.

    पाणी कमी पिणे शरीरासाठी खूप हानिकारक आहे. नेहमी लक्षात ठेवा, पुरेसे पाणी प्यायल्याने शरीर निरोगी आणि सक्रिय राहते.पौष्टिक अन्न जेवा. आपल्या शरीराला निरोगी राहण्यासाठी अन्नाची गरज असते. पण पौष्टिक अन्न खाण्याऐवजी आपण बाजारात मिळणार्‍या खाद्यपदार्थाला प्राधान्य देतो. त्यामुळे आपल्या शरीरात थकवा आणि कमजोरी वाढते. दुसरीकडे, जर हिरव्या पालेभाज्या आणि प्रथिनेयुक्त अन्न खाल्ले तर तुम्ही निरोगी राहाल.


    नियमित व्यायाम करणे खूप गरजेचे आहे. दररोज एक तास व्यायाम केल्याने दिवसभरातील थकवा दूर होईल आणि निरोगी रहाल. पोषण, तंदुरुस्ती आणि एकूणच आरोग्याची काळजी घेणे आवश्यक आहे.
    सोपे व्यायाम करा. हळू चालणे, प्राणायाम आणि ध्यान करा.
    आपल्या शरीराला विश्रांतीची आवश्यकता आहे. पुरेशी विश्रांती घ्या.
    दररोज सकाळी 30 मिनिटे सूर्यप्रकाश घ्या.
    एक खारीक,बेदाणे,दोन बदाम, रात्रभर पाण्यात भिजत ठेवलेले दोन अक्रोड सकाळी खावे.
    जास्त साखर, तेलकट किंवा प्रक्रिया केलेले अन्न खाणे टाळा.
    पौष्टिक खिचडी एक दिवसाआड खावी.
    आठवड्यातून 2-3 वेळा भाज्यांचे सूप प्यावे.
    जिरे-बडीशेपचा चहा दिवसातून दोन वेळा म्हणजे जेवणानंतर एका तासाने प्यावा.
    रात्री लवकर झोपावे. सकाळी लवकर उठावे. सकाळच्या वेळी चालण्यास जावे.

  • विरारचे जीवदानी मंदिर

    विरारचे जीवदानी मंदिर

    महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यात विरार येथे ‘जीवदानी’ टेकडीवर ‘जीवदानी’ देवीचे प्रसिद्ध प्राचीन मंदिर आहे. इसवी सन १७ व्या शतकात या टेकडीवर ‘जीवधन’ नावाचा किल्ला होता. या तटबंदीच्या आत काही प्राचीन दिसणाऱ्या गुहा आणि पाण्याच्या टाक्या आहेत. हे मंदिर ‘वैतरणा’ नदीच्या काठावर आणि सातपुडा डोंगराळ भागात आहे. एकेकाळी या शहराचे नाव ‘एक-वीर’ होते. या कारणास्तव या मंदिराला ‘एकवीरा देवी’ म्हणूनही ओळखले जात होते; परंतु मुघल आणि पोर्तुगीजांच्या हल्ल्यामुळे मंदिर जीर्ण अवस्थेत पोहोचले. ‘जीवदानी’ म्हणजे जीव देणारी आई ! तज्ज्ञांच्या मते, सातपुडा डोंगराच्या या साखळीत पूर्वी जीवनदायी औषधे सापडली होती. या औषधांमुळे लोकांचे प्राण वाचले. त्यामुळे या मातेचे नाव ‘जीवदानी’ ठेवले गेले, अशीही एक धारणा आहे. तेव्हापासून लोक तिला ‘जीवनाची माता’ म्हणू लागले.

    जीवदानी माता हे महाराष्ट्रातील 18 शक्तीपीठांपैकी एक आहे. या किल्ल्याच्या एका भागात जीवदानी मातेच्या मंदिराची स्थापना करण्यात आली. मंदिरात जाण्यासाठी भाविकांना सुमारे 1300 पायऱ्या चढाव्या लागतात. पायऱ्या चढू न शकणाऱ्या भाविकांसाठी मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी ‘रोपवे’ बसवण्यात आला आहे. जीवदानी माता मंदिर परिसरात अनेक देवतांची मंदिरे स्थापन झाली आहेत. ‘नवरात्र आणि दसरा’ हे येथील मुख्य उत्सव आहेत. भक्त नवसाच्या दिवशी दिवा किंवा मेणबत्ती लावून पूजा करतात. देवीला मिठाई, बांगड्या, सिंदूर, नारळ अर्पण करतात. मनोकामना पूर्ण करण्यासाठी भाविक अनवाणी पायऱ्या चढतात. रविवार हा जीवदानी मातेचा विशेष दिवस मानला जातो.

    जीवदानी देवीची एक पौराणिक कथा सांगितली जाते. पांडव त्यांच्या जंगल प्रवासादरम्यान ‘शूरपारका’ येथे आले. त्यांनी भगवान परशुरामांनी पवित्र केलेल्या विमलेश्वरच्या पवित्र मंदिराला भेट दिली. त्यांनी विरार तीर्थाच्या काठी भगवती एकवीराची पूजा केली. तेथील शांतता आणि उदात्त निसर्ग पाहून जवळच्या डोंगरात त्यांनी लेणी कोरण्याचे ठरवले. एका गुहेत एकवीरा देवीच्या योग लिंगाची स्थापना करून त्यांनी पूजा केली. यानंतर तिला ‘भगवती जीवनधानी’ असे म्हटले. पुढे पांडवांनी संन्याशांसाठी शिरगावपासून सुमारे एक मैल अंतरावर असलेल्या छोट्या गुहांचा संच निर्माण केला. तो आता ‘पांडव डोंगरी’ म्हणून ओळखला जातो. अनेक योगी ‘पांडव डोंगरी’ येथे राहून ‘जीवनधानी’ देवीचे दर्शन घेत असत.

  • वर्सोली समुद्रकिनारा

    वर्सोली समुद्रकिनारा

    अलिबागमधील वर्सोली समुद्रकिनारा हे एक नयनरम्य ठिकाण आहे. हा किनारा निर्जन नाही; परंतु अपेक्षित असणारी शांतता प्रदान करतो. पांढरीशुभ्र वाळू आणि स्वच्छ पाणी हे येथील खास वैशिष्ट्य आहे. या समुद्रकिनाऱ्यावर पर्यटकांची संख्या कमी असते; परंतु शनिवार-रविवार हे 2 दिवस निसर्गाच्या सान्निध्यात घालवू इच्छिणाऱ्यांसाठी हे एक योग्य ठिकाण आहे.

    या समुद्रकिनाऱ्यावर मोठा नौदलतळ आहे. समुद्रकिनाऱ्याचे दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे मुबलक नारळाची झाडे आहेत. या किनाऱ्यावर जलक्रीडा सुविधा असल्याने पर्यटकांना त्यांचा लाभ घेता येतो.
    या किनाऱ्यावर जायचे झाल्यास हवाईमार्गे आणि रेल्वेने गेल्यास हे अंतर लांबचे आहे. तथापि तेथे पोहोचण्याचा जलद मार्ग म्हणजे ‘गेट वे ऑफ इंडिया’ वरून फेरी पकडणे हा आहे.

  • रोहिडा किल्ला

    रोहिडा किल्ला

    सातारा जिल्ह्यातील भोर तालुक्यात ‘रोहिडा’ किल्ला आहे. याला ‘विचित्रगड’ असेही म्हणतात. हा गड पाहण्यासाठी प्रथम संस्थानकालीन भोरला जावे लागते. येथून बसने ‘रोहिडा’ किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेल्या ‘बाजारवाडी’ गावात पोहोचता येते. गावात पोहोचल्याबरोबर पश्चिमेकडे पाहिले असता तटबंदी आणि बुरूजांनी नटलेला ‘रोहिडा’ दिसतो. या गडावर जाण्यासाठी सोपी चढण आहे.

    बाजारवाडी येथून मळलेल्या ठळक पायवाटेने गेल्यावर तासाभरात गडाच्या पहिल्या दरवाज्याजवळ पोहोचता येते. भोरच्या रायरेश्वर प्रतिष्ठानने या किल्ल्यावरील बहुतांशी वास्तूंचा जीर्णोध्दार केला आहे. पहिल्या दरवाज्याच्या माथ्यावर गणेशपट्टी आहे. हा दरवाजा पार केल्यानंतर दोन्ही अंगास प्राण्यांची शिल्पे असलेला दुसरा दरवाजा मिळतो. या दरवाज्यातून आत गेल्यावर कातळात खोदलेले सुमधुर पाण्याचे तळे असून हे बारमाही आहे. येथून थोडे पुढे गेल्यानंतर भक्कम बांधणीचा गडाचा तिसरा दरवाजा लागतो.

    प्रवेशद्वाराच्या भिंतीवर दोन्ही बाजूस गजमुखांची शिल्पे असून डाव्या हातास मराठी शिलालेख आणि उजव्या हातास फारसी शिलालेख कोरलेले दिसतात. दोन्ही शिल्पे सरस आहेत. गडावर फत्तेबुरूज आहे. हा बुरूज पाहून सदरेच्या मागच्या बाजूला गेल्यानंतर दगडी बांधणीचे ‘रोहिडमल्ला’चे मंदिर आहे. या मंदिरात गणपती आणि भैरवाच्या मूर्ती असून समोरच एक लहानसे तळे, दीपमाळ आहे. रोहिडा किल्ल्यास एकूण 7 बुरूज आहेत. त्यातील ‘शिरवले’ आणि ‘वाघजाई’ हे बुरूज भक्कम लढाऊ बांधणीचे आहेत. येथेच एका तळ्याजवळ शिवलिंग आणि मानवी मूर्ती जमिनीलगत बसवलेली आहे. गडफेरी व्यवस्थित करण्यासाठी 2 तास पुरेसे ठरतात.

  • नवेगावबांध राष्ट्रीय उद्यान

    नवेगावबांध राष्ट्रीय उद्यान

    महाराष्ट्रातील गोंदिया जिल्ह्यात असलेले नवेगावबांध राष्ट्रीय उद्यान हे मन उल्हासित करणारे एक ठिकाण आहे. येथे हिरव्यागार टेकड्यांनी वेढलेला विस्तीर्ण जलाशय डोळ्यांचे पारणे फेडणारा आहे. या उद्यानातील प्रमुख आकर्षण म्हणजे विविध पक्ष्यांचे दर्शन होय. नवेगावबांधचा परिसर विशेषत्वाने डोंगराळ असून तेथील वनाचा एकूण विस्तार 133 चौरस किमी आहे. सन 1975 साली ‘नवेगावबांध राष्ट्रीय उद्यान’ म्हणून शासनाने घोषित केले. ‘अरण्यऋषी’ नावाने प्रख्यात लेखक मारुती चितमपल्ली तसेच थोर साहित्यिक व्यंकटेश माडगुळकर यांच्या लेखनातून नवेगावचा निसर्ग भेटतो.

    हिवाळ्यात हजारोंच्या संख्येने स्थलांतरीत पक्ष्यांचे आगमन येथे होते. नवेगावचा परिसर वनस्पती, वन्यजीव आणि पक्षी यांनी समृद्ध आहे. सारसक्रेन, उघडचोच करकोचा, मध्यम आणि मोठा बगळा अशा पाणपक्ष्यांसोबत छोटा निळा खंड्या, पाणमोर, पाणकावळा, जांभळी पाणकोंबडी, टिटवा, पाणपिपुली हे छोटे पक्षी येथे आढळतात. नवेगाव राष्ट्रीय उद्यानात बुलबुल, सुतारपक्षी, हुदहुद, शिकरा, दयाळ, कोतवाल, सातबहिणी, ससाणा, गरुड, घुबड, घार असे पक्षी दिसून येतात. येथील वनस्पतीतही विविधता असून साग, बिजा, धावडा, पळस, कवट, बेल, बोर, मोह, बेहडा, हिरडा, उंबर, जांभूळ या वनस्पती येथे आढळतात. येथे पर्यटकांची राहण्याची सोय आहे. स्थलांतरीत पक्ष्यांचा अभ्यास करण्यासाठी नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी आणि वन्यप्राण्यांना बघण्यासाठी मार्च, मे महिन्याचा कालावधी योग्य आहे.

  • आरसे निर्मिती

    आरसे निर्मिती

    घरापासून कार्यालयापर्यंत, गाडीपासून कंपनीपर्यंत आरसा ही सर्वत्र वापरण्यात येणारी अत्यावश्यक गोष्ट आहे. सकाळी ताजेतवाने होऊन कामास लागण्यापूर्वी एकदा तरी स्वतःची प्रतिमा व्यक्ती आरशात पाहते.

    जगात अशी एखादी व्यक्ती असेल, ज्याने स्वतःला कधी आरशात पाहिले नाही. गरीबांपासून श्रीमंतांपर्यंत प्रत्येकाच्या घरात आरसा असतो. आज औद्योगिक उद्योगांमध्ये आरशांना मोठी मागणी आहे. आपल्या घरात आरशाचा वापर फक्त आपले प्रतिबिंब पाहण्यासाठी केला जातो; पण घरातून बाहेर पडल्यावर सगळीकडे आपल्याला आरसे दिसतात. वाहन चालवताना अपघात टाळण्यासाठी प्रत्येक वाहनाला आरसा असणे आवश्यक आहे, असा नियम आहे. मग ती मोटारसायकल असो, कार असो, रिक्षा असो, ट्रॅक्टर असो, ट्रक असो ! कोणत्याही प्रकारचे वाहन असो, त्यात आरसे असलेच पाहिजेत, आणि ते नेहमीच असतात; कारण वाहनधारकांची ती गरज असते.

    अनेक कंपन्या, बँका, कार्यालये यांचे आत-बाहेरचे दरवाजे आरशांनी बनवलेले असतात. मोठमोठ्या बहुमजली इमारतींचे बाह्यभाग भिंतींऐवजी आरशासारख्या काचेने बनवलेले असतात. इमारतीच्या खिडक्यांना आरसे असतात. मोठमोठ्या इमारती, कॉर्पोरेट कार्यालये, बँकांच्या कार्यालयीन इमारती, सिनेमागृहाच्या बाजू पाहण्यासाठी ग्लास बसवणे आजकाल फॅशनेबल मानले जाते. हेअरड्रेसिंग सलून, पुरुष पार्लर आणि महिला ब्युटी पार्लरमध्ये मोठे आरसे असतात.

    आरशाशिवाय त्यांचा व्यवसाय होऊ शकत नाही. अनेक स्त्रिया आणि पुरुष केशभूषाकारांची दुकाने पूर्णपणे आरशांनी सजलेली असतात. हॉटेल, गिफ्ट हाऊस, क्लब, शोरूम, कपड्यांची दुकाने, त्यांचे प्रवेशद्वार आरशांनी बनवलेले आहेत. त्यामुळे आरसा उद्योगाला मोठे महत्त्व आलेले आहे. आरसा बनवीत असताना काचेवर पाराचा लेप देणे ही आरसा बनवण्याची एक महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. काचेचा पृष्ठभाग स्वच्छ करून त्यावर पारा लावला जातो. असे ग्लास रासायनिक पदार्थांनी स्वच्छ केले जातात.

    चांदीचा लेप दिल्यानंतर त्यावर तांब्याचा लेप दिला जातो. पाऱ्याचा लेप जास्त लावला जातो. या प्रक्रियेत काचेतील दोष दूर केले जातात. म्हणून लेप लावताना पाणी देखील काही वेळा शिंपडले जाते. काचेला सेल्युलोज इनॅमल रंग लावून संरक्षित केले जाते. काचेवर नक्षीकाम आवश्यक असल्यास काचेच्या उत्पादन प्रक्रियेदरम्यान काचेवर नक्षीदार रचना केली जाते.

    काचेपासून आरसे बनवणे हा इतका मोठा प्रकल्प आहे, की काचेवर प्रक्रिया करून आरसा कसा बनवायचा, हे फक्त पुस्तकात किंवा संकेतस्थळावर वाचून कळणार नाही त्यासाठी प्रत्यक्ष प्रशिक्षण आणि अनुभवाची गरज आहे. असा अनुभव थेट आरसे उत्पादन कारखान्यात काम करून मिळवावा लागेल. आरसा उत्पादन उद्योग सुरू करण्यापूर्वी त्या क्षेत्रात अनुभवी आणि कुशल मजुरांची नियुक्ती करावी लागेल.

    वेगवेगळ्या दर्जाचे आणि डिझाइनचे आरसे तयार करण्यासाठी तज्ज्ञांकडून सूत्रे तयार करून घ्यावी लागतात. यासाठी असे तज्ज्ञ, कुशल आणि अनुभवी मजूर घ्यावे लागतील. आरसा ही अशी गोष्ट आहे जी कधी ना कधी तुटते. यासाठी आरसा तुटल्यास त्या ठिकाणी नवीन आरसा विकत घ्यावा लागतो. इमारतींच्या सजावटीसाठी आरशांचा वापर होत असल्याने त्या भागातूनही मागणी मिळवण्याचा प्रयत्न करा. घरगुती वापराचे आरसे दुकाने, गिफ्ट हाऊसमध्ये आढळतात. विक्रेत्यांना भेटा आणि त्यांना विक्रीसाठी तयार करा. या उद्योगासाठी उच्च दर्जाची काच, सेल्युलोज इनॅमल रंग, रसायने, शेंदूर, वेष्टनासाठी बॉक्स, भुसा इ., काच साफ करणारे यंत्र, एअर कॉम्प्रेसर फिल्टर, पाण्याची मोठी टाकी, वर्कचार्ट सेटअप अशी उत्पादन सामग्री आवश्यक आहे.

  • स्मार्टफोन दुरुस्ती व्यवसाय

    स्मार्टफोन दुरुस्ती व्यवसाय

    ‘स्मार्टफोन’ ही आजकाल प्रत्येक व्यक्तीची गरज बनली आहे. माणसे आपली सर्व कामे आता स्मार्टफोनवर करतात. भविष्यातही स्मार्टफोनची मागणी वाढणारच आहे. त्यामुळे स्मार्टफोन विक्री आणि दुरुस्ती व्यवसायाला आज फार महत्त्व आलेले आहे. आगामी काळातही या व्यवसायाच्या वाढीत कोणतीही घट होणार नाही.

    भारतात 450 दशलक्षपेक्षा जास्त स्मार्टफोन वापरकर्ते आहेत. बाजारात नवनवीन स्मार्टफोन येत असतात. त्यामुळे लोक खरेदी करीत असतात. अशा परिस्थितीत जर तुम्ही हा व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करत असाल, तर तो नक्कीच उपयोगी आहे. जास्तीत जास्त वेळ स्मार्टफोनचा वापर होत असल्याने स्मार्टफोन अनेक वेळा दुरुस्तीसाठी येतात.

    आपल्या मोबाईलच्या दुकानामध्ये व्यक्तीची मोबाईलशी संबंधित समस्या पूर्ण झाली पाहिजे. म्हणजेच नवीन मोबाईल, सर्व प्रकारचे ब्रँडेड आणि अनब्रँडेड स्मार्टफोन, मोबाईलची दुरुस्ती, याव्यतिरिक्त चार्जर, इअरफोन, बॅक कव्हर, टेम्पर्ड ग्लास, डेटा केबल इत्यादी साधने आपल्याकडे असली पाहिजेत. याशिवाय आपल्याकडे कंपन्यांची सिमकार्डही असायला हवीत. मोबाईलचे दुकान उघडण्यासाठी आधी स्थानिक स्वराज्य संस्थेकडून परवाना घ्यावा लागेल. आपल्या व्यवसायाची नोंदणी करावी लागेल. तुम्ही परवाना आणि नोंदणीबद्दलची सर्व माहिती ऑनलाइन मिळवू शकता आणि अर्ज देखील करू शकता.

    यानंतर सर्वात महत्त्वाची गोष्ट येते आणि ती म्हणजे तुमचे दुकान. तुम्हाला एखादे दुकान भाड्याने घ्यावे लागेल. यानंतर दुकानात फर्निचरचे काम करून घ्यावे लागेल. काही गरजेच्या वस्तू खरेदी कराव्या लागतील. ज्या कंपनीचा स्मार्टफोन तुम्हाला विकायचा आहे अशा कंपनीशी संपर्क साधून मोबाईलची ऑर्डर देऊ शकता.

    याशिवाय, तुम्हाला व्यवहाराची नोंद ठेवण्यासाठी संगणक, पाळत ठेवण्यासाठी सीसीटीव्ही कॅमेरे, ग्राहकांकडून ऑनलाइन पेमेंट घेण्यासाठी स्वाइपिंग मशीन इत्यादी गोष्टींचीही आवश्यकता असेल. तुमच्या दुकानाचे स्थान बाजारात किंवा गर्दीच्या ठिकाणी असले पाहिजे. याशिवाय ही गर्दी ज्या लोकांना स्मार्टफोन परवडेल अशा लोकांची असली पाहिजे.

    फर्निचरमध्ये, मोबाईल दुकानासाठी सर्वोत्तम असणारे ग्लास काउंटर बनवावे लागेल. या काउंटरवर संगणक आणि प्रिंटर देखील राहिला पाहिजे, अन्यथा तुम्हाला ते नंतर विकत घ्यावे लागेल.

    बाजारात अनेक ब्रँडचे स्मार्टफोन आहेत, ज्यांना बाजारात खूप मागणी आहे. तुम्ही ब्रँडेड कंपन्यांचे स्मार्टफोन विकू शकता. ज्या कंपन्यांना बाजारात नेहमीच खूप मागणी असते. यासाठी तुम्हाला असा वितरक शोधावा लागेल जो तुम्हाला फोनची डिलिव्हरी स्वस्त दरात देईल. मोबाईल शॉप व्यवसायात वितरकाशी नेहमीच चांगले संबंध असले पाहिजेत.

    दुकानाबाहेर स्मार्टफोन कंपनीचे बॅनर लावू शकता. दिवाळी आणि इतर सणांमध्ये सवलतीचे बॅनर लावू शकता. तुम्ही तुमच्या मोबाइलवरून ऑनलाइन रिचार्ज करू शकता; जेणेकरून आपला ग्राहक वाढेल. याशिवाय, तुम्ही ऑनलाइन इंटरनेटच्या मदतीने तुमच्या व्यवसायाची जाहिरात सहज करू शकता.

  • ज्वारी लागवड

    ज्वारी लागवड

    भारतातील ज्वारीच्या लागवडीखालील एकूण क्षेत्रापैकी 50% क्षेत्र महाराष्ट्रात आहे. देशातील एकूण ज्वारी उत्पादनापैकी 52% उत्पादन महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश आणि तामिळनाडूमध्ये होते. ज्वारी हे खरीप आणि रब्बी पीक आहे. हे कोरडवाहू शेतीप्रकारातील सर्वात महत्वाचे अन्न आणि चारा पीक आहे.

    महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश, मध्यप्रदेश, गुजरात, राजस्थान, उत्तर प्रदेश आणि तामिळनाडू ही ज्वारी पिकवणारी प्रमुख राज्ये आहेत. इतर राज्ये प्रामुख्याने चाऱ्यासाठी कमी प्रमाणात ज्वारीची लागवड करतात.

    ज्वारीचे धान्य प्रामुख्याने मानवी अन्न म्हणून वापरले जाते. ज्वारीची भाकरी बनवितात. काही ठिकाणी ती भाताप्रमाणे शिजवली जाते. ज्वारीचा हिरवा आणि सुका चारा देशभरातील गुरांचे महत्त्वाचे खाद्य आहे. ज्वारीचा पशुखाद्य म्हणूनही वापर होतो. ज्वारीची झाडे उच्च तापमान आणि दुष्काळ सहन करू शकतात. ज्वारीचे पीक कोरड्या प्रदेशात घेतले जाते. उत्तर प्रदेश, राजस्थान, बंगाल आणि बिहारच्या दमट प्रदेशातही याची लागवड होते. या पिकांसाठी 15 अंश सेल्सिअस ते 40 अंश सेल्सिअस तापमान आवश्यक असते.

    ज्वारीच्या पिकाला फेरपालटीची आवश्यकता असते. त्याकरिता ज्वारीच्या पिकाची कडधान्याच्या पिकाबरोबर फेरपालट करणे जास्त उपयुक्त ठरते. यामुळे जमिनीच्या वनस्पतीपोषक द्रव्यांचे शोषण होत नाही. कडधान्याच्या मुळांवरील गाठींमुळे त्या पिकाखालच्या जमिनीतील नायट्रोजनचे प्रमाण वाढून नंतर त्याच जमिनीत ज्वारीचे पीक चांगले येते. उत्तर भारतात बार्ली, गहू अगर भात आणि वाटाण्यानंतर ज्वारी पेरतात, तर मध्य व दक्षिण भारतात कापूस अगर कडधान्याच्या पिकाबरोबर ज्वारीच्या पिकाची फेरपालट करतात. बागायती ज्वारीची फेरपालट मिरची, तंबाखू, भुईमूग वगैरे पिकांबरोबर करतात.

    ज्वारीचे पीक मिश्र पीक म्हणून अगर स्वतंत्रपणे घेतात. उत्तर आणि मध्य भारतात ते तूर, जवस किंवा करडईबरोबर, तर महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश व तमिळनाडू राज्यांच्या काही भागात चवळी, तूर, उडीद, मूग, मटकी किंवा कुळीथाबरोबर मिश्र पीक म्हणून घेतात. काही शेतकरी ज्वारीबरोबर गवार अगर अंबाडीचेही पीक घेतात. रब्बी ज्वारीत हरभऱ्याचे मिश्र पीक घेतात.

    ज्वारीचे पीक वर्षाच्या जवळजवळ सर्व हंगामात घेतले जाते. उत्तर भारतात हे खरीप हंगामात घेतले जाते; परंतु दक्षिण भारतात हे पीक रब्बी आणि उन्हाळी हंगामात घेतले जाते. खरीप पिकाची पेरणी मान्सूनच्या पहिल्या पावसानंतर लगेच जवळजवळ जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात करावी. त्यामुळे पावसाळ्याच्या सुरुवातीला जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात ते जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात पेरणीची सर्वोत्तम वेळ असते. रब्बी ज्वारीची पेरणी ऑक्टोबर ते नोव्हेंबर महिन्यात केली जाते. खात्रीशीर पाणीपुरवठा असल्यास सुधारित वाणांचे धान्य उत्पादन 25 – 35 क्विंटल प्रति हेक्टर आणि गवत किंवा कारवीचे उत्पादन 150 – 170 क्विंटल प्रति हेक्टर दरम्यान असते.

  • कोल्हापूरचा चिन्मय गणाधीश

    कोल्हापूरचा चिन्मय गणाधीश

    पुणे-बंगळुरू महामार्गावर महाराष्ट्रात कोल्हापूरपासून 14 किलोमीटर अंतरावर ‘चिन्मय गणाधीश’ ही श्री गणेशाची संपूर्ण जगातील सर्वात उंच मूर्ती आहे. सन 2001 मध्ये ही मूर्ती दर्शनासाठी खुली झाली. ‘चिन्मय संदीपन्य’ आश्रमात ही मूर्ती आहे. ही गणेशाची संपूर्ण जगातील सर्वात उंच मूर्ती आहे. संपूर्ण रचनेत 24 फूट उंच अशा ध्यानमंदिरावर विराजमान असलेली 61 फूट उंचीची गणपती मूर्ती आहे. ध्यानमंदिराची वास्तू वर्तुळाकार आहे. मंदिराचा व्यास सुमारे 60 फूट आहे.

    सिमेंट काँक्रीटची मंदिरासह 85 फूट उंच गणेशमूर्ती भाविकांचे श्रद्धास्थान आणि आकर्षण झाले आहे. एकूण 24 खांब गणेशमूर्तीला आधार देतात. शिमोगा-कर्नाटक येथून खास पाचारण करण्यात आलेल्या पन्नास कुशल कामगारांनी ही संरचना पूर्ण करण्यासाठी सुमारे एक वर्ष कठोर परिश्रम घेतले.

    दिनांक 19 नोव्हेंबर 2001 रोजी स्वामी तेजोमयानंद यांच्या हस्ते या मंदिराचे उद्घाटन झाले. महाराष्ट्र-गुजरात-गोवाचे प्रादेशिक प्रमुख स्वामी पुरुषोत्तमानंद यांच्या मार्गदर्शनाखाली चिन्मय सेवा ट्रस्ट, महाराष्ट्राने हे काम पूर्ण केले. ‘चिन्मय गणाधीश’ हे आता तीर्थक्षेत्र बनले आहे. संकष्टी चतुर्थीला हजारो लोक याठिकाणी भेट देतात. दररोज सकाळी वैदिक मंत्रोच्चारासह भगवानाची पूजा केली जाते. संध्याकाळी आरती केली जाते.

  • सासवणे सागरकिनारा

    सासवणे सागरकिनारा

    महाराष्ट्राच्या अलिबाग तालुक्यातील सासवणे या छोट्याशा गावात ‘सासवणे समुद्रकिनारा’ आहे. हा किनारा रायगड जिल्ह्यामध्ये येतो. येथे पर्यटकांची फारशी वर्दळ नसते; मात्र तो निर्जनही नाही. आरामशीर सुट्टीचा आनंद घेण्यासाठी हा मस्त शांत किनारा आहे. अलिबाग शहरापासून सुमारे 20 किमी अंतरावर हा किनारा आहे. ‘करमरकर शिल्प संग्रहालय’ हे येथील प्रमुख आकर्षण आहे. ही शिल्पे श्री. नानासाहेब करमरकर यांनी कोरलेली आहेत.

    त्यांच्या वाड्यात ही शिल्पे पाहता येतात. सासवणे येथील श्री फुलाई माता मंदिरालाही आपण भेट देऊ शकता. याशिवाय सासवण्याला जवळ असणाऱ्या मांडवा बंदर आणि रेवस बंदर येथेही आपण भेट देऊ शकतात. सासवण्यापासून अंदाजे तास ते दीड तास अंतरावर असलेला रेवदंडा किल्ला, कोरलाई किल्ला, कनकेश्वर मंदिर इत्यादी प्रेक्षणीय स्थळेही आपल्याला पाहता येतील. डोळ्यांना आणि मनाला आनंद देणारा सासवणे किनारा फार सुंदर आहे. हा प्रशस्त किनारा सुट्टीचा मनमुराद आनंद लुटण्यासाठी एक उत्तम ठिकाण आहे.