बांगलादेशमधील नागरिकांची भारतीय व्हिसा मिळवण्यासाठी प्रचंड गर्दी उसळली आहे. राजधानी ढाका येथील मुख्य भारतीय व्हिसा अर्ज केंद्राबाहेर अनेक किलोमीटर लांबच लांब रांगा लागल्याचे पाहायला मिळत आहे.
एक लाख चाळीस हजार
पहिल्या चोवीस तासांत आलेले व्हिसा अर्ज
दोन
दोन वर्षांच्या प्रदीर्घ काळानंतर पर्यटक व्हिसा सुरू
पाच
पाच प्रमुख शहरांमधील व्हिसा केंद्रे सध्या कार्यरत
सोळा
हिंसाचारापूर्वी बांगलादेशात एकूण सोळा व्हिसा केंद्रे सुरू होती
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
भारताने बांगलादेशी नागरिकांसाठी पर्यटक व्हिसा सेवा दोन वर्षांनंतर अधिकृतपणे पुन्हा सुरू केली आहे. व्हिसा केंद्रे खुली होताच हजारो नागरिकांनी अर्ज सादर करण्यासाठी मैलोन्मैल लांब रांगा लावल्याची सद्यस्थिती आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
बांगलादेशातील नवनियुक्त भारतीय उच्चायुक्त दिनेश त्रिवेदी यांनी या सेवा पूर्ववत करण्याची घोषणा केली. भारतीय परराष्ट्र मंत्रालय आणि बांगलादेशचे नवे पंतप्रधान तारिक रहमान यांचे प्रशासन याचे मुख्य घटक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
व्हिसा सेवा सुरू होताच ढाका येथील जमुना फ्युचर पार्क केंद्राबाहेर अभूतपूर्व गर्दी निर्माण झाली आहे. व्हिसा मिळवण्यासाठी दलालांचा सुळसुळाट वाढला असून सुरक्षा यंत्रणेवर मोठा ताण आला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
भारतीय उच्चायुक्तालयाने केवळ वैध कागदपत्रे असलेल्या अर्जदारांनाच प्रवेश देण्याची अधिकृत भूमिका घेतली आहे. बनावट कागदपत्रे सादर करणाऱ्यांवर कायमस्वरूपी बंदी घालण्याचा कडक इशारा प्रशासनाने दिला आहे.
वैद्यकीय उपचार आणि पर्यटनासाठी मोठी सोय
भारताने घेतलेल्या या निर्णयामुळे बांगलादेशातील मध्यमवर्गीय आणि गरजू नागरिकांना मोठा दिलासा मिळाला असून दोन मुख्य फायदे समोर येत आहेत.
- चेन्नई आणि कोलकाता येथील रुग्णालयांमध्ये उपचारासाठी जाणाऱ्या गंभीर रुग्णांची मोठी कोंडी फुटली आहे.
- दोन देशांमधील कौटुंबिक संबंध जोडण्यासाठी आणि पर्यटनाला चालना देण्यासाठी अनुकूल वातावरण तयार झाले आहे.
द्विपक्षीय संबंधांमधील तणाव निवळण्याची चिन्हे
बांगलादेशात ऑगस्ट दोन हजार चोवीस मध्ये झालेल्या सत्तांतरानंतर भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील राजनैतिक संबंध कमालीचे ताणले गेले होते. त्या काळात भारतीय व्हिसा केंद्रांवर हिंसक हल्ले झाले होते. कर्मचाऱ्यांना धमक्या आल्याने भारताने पर्यटक व्हिसा पूर्णपणे बंद केला होता. केवळ आपत्कालीन वैद्यकीय व्हिसा अत्यंत मर्यादित स्वरूपात दिला जात होता. बांगलादेशात नवीन शासन सत्तेवर आल्यानंतर संबंध सुधारण्यासाठी प्रयत्न सुरू झाले. नवीन उच्चायुक्त दिनेश त्रिवेदी यांनी थेट कॅबिनेट मंत्र्यांच्या दर्जासह ढाका येथे पदभार स्वीकारला आहे. त्यांनी राष्ट्रपती मोहम्मद शहाबुद्दीन यांना आपली ओळखपत्रे सादर केल्यानंतर लगेचच या व्हिसा केंद्रांना भेट दिली. पहिल्याच टप्प्यात पाच मोठ्या शहरांमध्ये सेवा बहाल करण्यात आली आहे. आगामी काळात इतर अकरा केंद्रांवरही ही सेवा सुरू करण्याचे नियोजन आहे. भारत हा शेजारी देश असल्याने भौगोलिक सुलभता आणि कमी खर्च या घटकांमुळे बांगलादेशी नागरिक मोठ्या संख्येने भारताला पसंती देतात.
“बांगलादेशी नागरिकांची गरज लक्षात घेऊन आम्ही अठ्ठावीस जून दोन हजार सव्वीस पासून पाच केंद्रांवर पर्यटक व्हिसा सेवा पुन्हा सुरू केली आहे. दोन्ही देशांमधील सांस्कृतिक आणि व्यापारी संबंध दृढ करणे हा आमचा मुख्य उद्देश आहे.”
— दिनेश त्रिवेदी, भारतीय उच्चायुक्त“भारताने व्हिसा सेवा सुरू केल्याने आम्ला मोठा दिलासा मिळाला आहे. माझी पत्नी आजारी असून तिला चेन्नई येथे उपचारासाठी नेणे आता शक्य आहे. दलालांचा त्रास कमी व्हावा हीच अपेक्षा आहे.”
— शफिकुल इस्लाम, व्हिसा अर्जदार| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| व्हिसा सेवा प्रकार | पर्यटक व्हिसा सेवा | पुन्हा कार्यरत |
| सुरुवात दिनांक | अठ्ठावीस जून दोन हजार सव्वीस | पूर्ण |
| कार्यरत केंद्रे संख्या | पाच प्रमुख शहरे | नोंदवले |
| पूर्वीची एकूण केंद्रे | सोळा व्हिसा अर्ज केंद्रे | स्थगित |
पार्श्वभूमी
दोन हजार चोवीस मधील हिंसाचार आणि व्हिसा स्थगितीचा इतिहास
ऑगस्ट दोन हजार चोवीस मध्ये बांगलादेशातील तत्कालीन पंतप्रधान शेख हसीना यांच्या राजवटीविरोधात विद्यार्थ्यांचे मोठे बंड झाले होते. या हिंसक आंदोलनादरम्यान ढाका येथील इंदिरा गांधी सांस्कृतिक केंद्रासह अनेक भारतीय मालमत्तांची तोडफोड करण्यात आली. सुरक्षेचा मोठा धोका निर्माण झाल्याने भारतीय अधिकाऱ्यांना तात्पुरते मायदेशी परतावे लागले होते. या गंभीर पार्श्वभूमीवर भारताने व्हिसा सेवा स्थगित ठेवण्याचा कडक पाऊल उचलले होते. दोन हजार पंचवीस या वर्षात बांगलादेशातून भारतात येणाऱ्या पर्यटकांची संख्या कमालीची घटली होती. यामुळे भारतातील कोलकाता येथील न्यू मार्केट परिसरातील व्यापाऱ्यांना तब्बल एक हजार कोटी रुपयांचे मोठे नुकसान सोसावे लागले होते. दोन्ही देशांमधील वाढता अविश्वास कमी करण्यासाठी ही व्हिसा सेवा पुन्हा सुरू करणे हे पहिले महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन ढाका पोलिसांनी भारतीय उच्चायुक्तालय आणि व्हिसा केंद्रांभोवती कडक सुरक्षा बंदोबस्त तैनात केला आहे. रांगेतील गर्दीचे नियंत्रण करण्यासाठी अतिरिक्त पोलीस बळ तैनात करण्यात आले असून कायदा-सुव्यवस्था राखण्यासाठी चोख गस्त घातली जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले असून सीमापार व्यापाराला नवी गती मिळण्याची आशा आहे. भारतातील पर्यटन कंपन्या, आदरातिथ्य क्षेत्र, वैद्यकीय पर्यटन पुरवठादार आणि वाहतूक क्षेत्रातील आर्थिक उलाढाल मोठ्या प्रमाणावर वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम सकारात्मक पद्धतीने दिसून येत असून सीमाभागातील नातेवाईकांना भेटण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. व्हिसा मिळाल्याने सर्वसामान्य नागरिकांचा मानसिक ताण कमी झाला असून स्वस्त आणि दर्जेदार आरोग्य सेवा मिळवणे सोपे झाले आहे.
रुग्ण आणि पर्यटक
रुग्ण आणि पर्यटक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना थेट रेल्वे आणि रस्ते मार्गे भारतात प्रवास करणे शक्य आहे. प्रदीर्घ प्रतीक्षेनंतर व्हिसा मिळण्याचा मार्ग सुकर झाल्याने हजारो प्रवाशांनी समाधान व्यक्त केले असून त्यांचे नियोजन आता वेगाने सुरू झाले आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
राजनैतिक संबंधांची पुनर्रचना आणि जनतेची गरज — भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील संबंधांमध्ये गेल्या दोन वर्षांत आलेली कटुता केवळ राजकीय पातळीवर मर्यादित नव्हती. त्याचा थेट फटका दोन्ही देशांतील जनतेला बसत होता. भारताने पर्यटक व्हिसा पुन्हा सुरू करण्याचा घेतलेला निर्णय हा एक अत्यंत परिपक्व आणि व्यावहारिक राजनैतिक पाऊल आहे. बांगलादेशातील बदललेल्या राजकीय परिस्थितीतही तेथील जनतेचा भारतावरील विश्वास कमी झालेला नाही, हे व्हिसा केंद्राबाहेरील किलोमीटर लांब रांगांवरून सिद्ध होते. केवळ भारतविरोधी घोषणाबाजीने भौगोलिक आणि आर्थिक वास्तव बदलता येत नाही, हा धडा या गर्दीतून मिळतो. भारताने सुरक्षेची संपूर्ण काळजी घेऊन या सेवा अधिक सुलभ कराव्यात. बांगलादेश प्रशासनानेही भारतीय दूतावासाच्या सुरक्षेची खात्री देणे गरजेचे आहे, तरच ही जन-कनेक्टिव्हिटी दीर्घकाळ टिकून राहील.