📅 दिनांक 28 जुलै : इतिहासात आजच्या दिवशी काय घडलं?

दिनदर्शिकेवर दररोज एक तारीख बदलते… त्या प्रत्येक तारखेनं आपल्याला अनेक आठवणी, ऐतिहासिक वळणं आणि जगाला दिशा देणाऱ्या घटना दिल्या आहेत. इतिहासाचं पान उलटलं की त्यावर नोंदलेली प्रत्येक घटना काहीतरी नवीन सांगते — कधी समाज बदलला, कधी नवं तंत्रज्ञान आलं, तर कधी जगभर उलथापालथ झाली. चला तर मग, पाहूया आजच्या तारखेला या दिवशी इतिहासात काय काय घडलं होतं…

दिनविशेष

दिनांक २८ जुलै २०२६

मंगळवार · इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आजचा विशेष: आज आषाढ शुक्ल चतुर्दशी / आषाढी पूर्णिमा प्रारंभ. हिंदू पंचांगानुसार आषाढ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील चतुर्दशी ही धार्मिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. हा दिवस गुरुपूर्णिमेच्या (आषाढी पूर्णिमा) पूर्वसंध्येचा मानला जातो. या दिवशी भगवान शिव आणि श्रीविष्णूची उपासना करून सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना केली जाते. मुंबई प्रमाण वेळेनुसार आज चंद्रोदय सायंकाळी ७:०५ वाजता होईल.

२महाराष्ट्र घटना २भारत घटना ३जग घटना १शोध/तंत्रज्ञान २जयंती २स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

जागतिक हिपॅटायटिस दिन (World Hepatitis Day): हा दिवस हिपॅटायटिस (यकृतदाह) या आजाराविषयी जागतिक स्तरावर जनजागृती करण्यासाठी आणि या रोगाच्या निर्मूलनासाठी पाळला जातो. नोबेल विजेते शास्त्रज्ञ डॉ. बारुच ब्लंबर्ग (ज्यांनी हिपॅटायटिस-बी विषाणूचा आणि लसीचा शोध लावला) यांच्या सन्मानार्थ त्यांच्या जयंतीनिमित्त जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) २८ जुलै हा दिवस घोषित केला आहे.

जागतिक निसर्ग संवर्धन दिन (World Nature Conservation Day): पृथ्वीवरील नैसर्गिक संसाधने, वनस्पती, प्राणी आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करण्याच्या उद्देशाने हा दिवस साजरा केला जातो. वाढत्या प्रदूषणामुळे आणि हवामान बदलामुळे नैसर्गिक समतोल राखणे अत्यावश्यक बनले आहे, याची जाणीव मानवी समाजाला करून देणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आज या प्रकारची स्वतंत्र राष्ट्रीय नोंद उपलब्ध नाही. (भारतात आंतरराष्ट्रीय हिपॅटायटिस दिन आणि निसर्ग संवर्धन दिन राष्ट्रीय स्तरावर पाळले जातात.)

🚩 महाराष्ट्र दिन

आज या प्रकारची स्वतंत्र नोंद उपलब्ध नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१९६८

महाराष्ट्रातील क्रीडा जगतातील सुवर्णक्षण (धनराज पिल्ले यांचा जन्म)

महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील खडकी येथे भारतीय हॉकीचे महान खेळाडू धनराज पिल्ले यांचा जन्म झाला. त्यांनी महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करत जागतिक स्तरावर भारतीय हॉकीला नवे परिमाण दिले आणि चार ऑलिम्पिक, चार विश्वचषक खेळण्याचा अभूतपूर्व विक्रम केला.

१९२५

महाराष्ट्रातील सामाजिक आंदोलनांची गती

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी महाराष्ट्रात ‘बहिष्कृत हितकारिणी सभा’ स्थापन केल्यानंतर जुलै १९२५ मध्ये तिचे कार्यक्षेत्र अधिक विस्तारले आणि अस्पृश्योद्धारासाठी ग्रंथालये, वसतिगृहे सुरू करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या बैठका मुंबईत पार पडल्या.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

१९७९

चौधरी चरण सिंह भारताचे ५ वे पंतप्रधान झाले

मोरारजी देसाई यांच्या राजीनाम्यानंतर चौधरी चरण सिंह यांनी भारताचे पाचवे पंतप्रधान म्हणून शपथ घेतली. ते देशातील शेतकरी वर्गाचे मोठे नेते मानले जात असत.

१९७२

नक्षलवादी चळवळीचे नेते चारू मुजुमदार यांचे निधन

भारतातील नक्षलवादी चळवळीचे प्रणेते आणि ‘ऑल इंडिया को-ऑर्डिनेशन कमिटी ऑफ कम्युनिस्ट रेव्होल्यूशनरीज’चे संस्थापक चारू मुजुमदार यांचे कोलकाता येथे कोठडीत असताना निधन झाले. या घटनेमुळे भारतातील नक्षलवादी चळवळीच्या पहिल्या टप्प्याचा अंत झाला.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

१९१४

पहिल्या महायुद्धाची अधिकृत सुरुवात

ऑस्ट्रिया-हंगेरीने सर्बियाविरुद्ध युद्धाची घोषणा केली आणि पहिल्या महायुद्धाची (World War I) औपचारिक सुरुवात झाली. या युद्धात जागतिक स्तरावर करोडो सैनिक व नागरिकांचे प्राण गेले आणि अनेक मोठी साम्राज्ये नष्ट झाली.

१९७६

चीनमधील टँगशान शहर भीषण भूकंपाने उद्ध्वस्त

चीनमधील टँगशान शहरात ७.६ रिश्टर स्केलचा अत्यंत विनाशकारी भूकंप झाला. या दुर्दैवी घटनेत सुमारे २,४२,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला, जो २० व्या शतकातील सर्वात प्राणघातक भूकंपांपैकी एक ठरला.

१८२१

पेरू देशाचे स्वातंत्र्य

दक्षिण अमेरिकेतील पेरू या देशाने होसे दे सान मार्टिन यांच्या नेतृत्वाखाली स्पॅनिश साम्राज्यापासून आपले स्वातंत्र्य घोषित केले.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

१८५८

प्रशासकीय व कायदेशीर दस्तऐवजांवर ‘अंगठ्याचे ठसे’ (Fingerprints) वापरण्याची पद्धत

👤 सर विल्यम हर्शेल (Sir William Herschel)

भारतात (पश्चिम बंगालमधील जुंगीपूर येथे) सनदी अधिकारी म्हणून काम करताना सर विल्यम हर्शेल यांनी कंत्राटांवर फसवणूक रोखण्यासाठी २८ जुलै १८५८ रोजी पहिल्यांदा कंत्राटदाराच्या हाताचा आणि अंगठ्याचा ठसा अधिकृत कागदपत्रावर घेतला.

🌍 परिणाम: या शोधामुळे पुढे जाऊन फॉरेन्सिक सायन्स (गुन्हे अन्वेषण) आणि मानवी ओळखीसाठी ‘फिंगरप्रिंट तंत्रज्ञान’ जगातील सर्वात विश्वसनीय साधन बनले. आज पासपोर्ट, आधार कार्ड आणि गुन्हे तपासात याचेच आधुनिक रूप वापरले जाते.

🎂 जयंती

डॉ. बारुच सॅम्युअल ब्लंबर्ग (Dr. Baruch Samuel Blumberg) १९२५ – २०११

📍 जन्मस्थळन्यू यॉर्क, अमेरिका

👨‍👩‍👧 कुटुंबमध्यमवर्गीय ज्यू कुटुंबात जन्म.

📝 परिचय आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे अमेरिकन वैद्यकीय संशोधक आणि नोबेल पारितोषिक विजेते शास्त्रज्ञ.

⭐ योगदान त्यांनी ‘हिपॅटायटिस-बी’ (Hepatitis B) या घातक विषाणूचा शोध लावला आणि त्यावर मात करणारी पहिली लस विकसित केली. यामुळे जगभरातील लाखो लोकांचे प्राण वाचले.

🤔 रंजक माहिती त्यांच्या या महान शोधाच्या सन्मानार्थ त्यांचा जन्मदिवस (२८ जुलै) हा दरवर्षी ‘जागतिक हिपॅटायटिस दिन’ म्हणून साजरा केला जातो.

कार्ल पॉपर (Karl Popper) १९०२ – १९९४

📍 जन्मस्थळव्हिएन्ना, ऑस्ट्रिया

👨‍👩‍👧 कुटुंबबौद्धिक व कायदेतज्ज्ञ पार्श्वभूमी असलेल्या ऑस्ट्रियन कुटुंबात जन्म.

📝 परिचय विसाव्या शतकातील जगप्रसिद्ध विज्ञान-तत्त्वज्ञ आणि राजकीय विचारवंत.

⭐ योगदान त्यांनी विज्ञानाच्या पद्धतीशास्त्रात ‘असत्यता सिद्धांत’ (Falsifiability Criteria) मांडला, ज्याने आधुनिक वैज्ञानिक संशोधनाची व्याख्याच बदलून टाकली.

🤔 रंजक माहिती त्यांनी हुकूमशाहीविरुद्ध आणि लोकशाहीच्या समर्थनासाठी लिहिलेले ‘द ओपन सोसायटी अँड इट्स एनिमीज’ हे पुस्तक आजही जागतिक राजकारणात प्रमाण मानले जाते.

🪔 स्मृतिदिन

महाश्वेता देवी (Mahasweta Devi) १९२६ – २०१६

📍 जन्मस्थळढाका (बांगलादेश) | मृत्यू: २८ जुलै २०१६ (कोलकाता)

🎯 क्षेत्रसाहित्य व सामाजिक कार्य

📝 परिचय प्रख्यात भारतीय लेखिका, ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेत्या आणि प्रखर सामाजिक कार्यकर्त्या. साहित्यिक व सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध कुटुंबात जन्म.

⭐ योगदान त्यांनी पश्चिम बंगाल आणि बिहारमधील शोषित आदिवासींच्या हक्कासाठी आयुष्यभर लढा दिला. ‘हजार चौरशीची आई’ (Hajar Churashir Maa) आणि ‘अरण्येर अधिकार’ यांसारख्या अजरामर कादंबऱ्या त्यांनी लिहिल्या.

🤔 रंजक माहिती त्या केवळ कागदावर साहित्य न लिहिता प्रत्यक्षात आदिवासींच्या वस्त्यांमध्ये राहून त्यांच्या कायदेशीर लढ्यासाठी रस्त्यावर उतरल्या होत्या.

योहान सेबॅस्टियन बाख (Johann Sebastian Bach) १६८५ – १७५०

📍 जन्मस्थळआयझेनाख, जर्मनी | मृत्यू: २८ जुलै १७५० (लायपझिश, जर्मनी)

🎯 क्षेत्रसंगीत

📝 परिचय बारोक युगातील जगप्रसिद्ध पाश्चात्त्य अभिजात संगीतकार आणि ऑर्गन वादक. संगीताचा वारसा असलेल्या प्रसिद्ध जर्मन संगीतकार कुटुंबात जन्म.

⭐ योगदान त्यांनी तयार केलेल्या संगीतरचनांनी आधुनिक पाश्चात्त्य संगीताचा पाया रचला; त्यांचे ‘बॅच कॉन्सर्टोज’ आजही श्रेष्ठ मानले जातात.

🤔 रंजक माहिती त्यांच्या मृत्यूनंतर जवळपास १०० वर्षांनी जगाला त्यांच्या संगीतरचनांचे खरे अथांग महत्त्व समजले आणि ते जगप्रसिद्ध झाले.

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

धनराज पिल्ले (Dhanraj Pillay) जन्म: १९६८

📍 जन्मस्थळखडकी, पुणे, महाराष्ट्र (जन्म: २८ जुलै १९६८)

🎯 क्षेत्रक्रीडा (हॉकी)

👨‍👩‍👧 कुटुंब अत्यंत सामान्य कुटुंबात जन्म; वडील दारूगोळा कारखान्यात कर्मचारी होते.

📝 परिचय भारताचे माजी हॉकी कर्णधार, आक्रमक फॉरवर्ड खेळाडू आणि पद्मश्री पुरस्कार विजेते.

⭐ विशेष कामगिरी चार ऑलिम्पिक, चार विश्वचषक, चार आशियाई खेळ आणि चार चॅम्पियन्स ट्रॉफी खेळणारे ते एकमेव भारतीय हॉकी खेळाडू आहेत. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारताने १९९८ च्या आशियाई खेळांमध्ये सुवर्णपदक जिंकले.

🤔 रंजक माहिती लहानपणी तुटलेल्या हॉकी स्टिक्स धाग्याने बांधून ते सराव करायचे आणि पुढे जाऊन तेच जगातील सर्वात वेगवान हॉकी खेळाडूंपैकी एक बनले.

सर गॅरफिल्ड (गॅरी) सोबर्स (Sir Garfield Sobers) जन्म: १९३६

📍 जन्मस्थळब्रिजटाउन, बार्बाडोस (जन्म: २८ जुलै १९३६)

🎯 क्षेत्रक्रीडा (क्रिकेट)

👨‍👩‍👧 कुटुंब वेस्ट इंडिजमधील मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्म.

📝 परिचय क्रिकेट इतिहासातील सर्वकालीन सर्वोत्कृष्ट अष्टपैलू (All-rounder) खेळाडू मानले गेलेले वेस्ट इंडिजचे दिग्गज क्रिकेटपटू.

⭐ विशेष कामगिरी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये एकाच षटकात ६ षटकार मारणारे ते जगातील पहिले फलंदाज ठरले (१९६८ मध्ये).

🤔 रंजक माहिती ते एकाच वेळी उत्कृष्ट फलंदाज, जलद गोलंदाज, फिरकी गोलंदाज आणि महान क्षेत्ररक्षक होते; म्हणूनच त्यांना क्रिकेटचा ‘अष्टपैलू जादूगार’ म्हटले जाते.

📖 विशेष उल्लेख

२८ जुलै १९१४ हा दिवस मानवी इतिहासाला एक भयानक वळण देणारा ठरला. याच दिवशी ऑस्ट्रिया-हंगेरीने सर्बियाविरुद्ध युद्धाची अधिकृत घोषणा केली आणि ‘पहिल्या महायुद्धाची’ (World War I) ज्वाला भडकली. एका महिन्यापूर्वी, म्हणजेच २८ जून १९१४ रोजी बोस्नियाची राजधानी सारायेव्हो येथे ऑस्ट्रियाच्या आर्चड्यूक फ्रान्सिस फर्निनांड यांची हत्या झाली होती. या एका हत्येने संपूर्ण युरोपमधील राजकीय तणाव विकोपाला गेला आणि विविध देशांमधील सैनिकी करारांमुळे संपूर्ण जग या युद्धात लोटले गेले.

हे युद्ध तब्बल चार वर्षे (१९१८ पर्यंत) चालले. यामध्ये १ कोटी ६० लाखांहून अधिक सैनिक व नागरिक मारले गेले. या महायुद्धामुळे रशियन, ऑट्टोमन, जर्मन आणि ऑस्ट्रिया-हंगेरियन ही चार मोठी साम्राज्ये नष्ट झाली.

जगाच्या राजकीय नकाशाची फेररचना झाली आणि पुढे जाऊन ‘राष्ट्रसंघ’ (League of Nations) या आंतरराष्ट्रीय संस्थेचा जन्म झाला. भारताच्या दृष्टीने पाहायचे झाल्यास, ब्रिटिश सैन्यातर्फे तब्बल १३ लाखांहून अधिक भारतीय सैनिकांनी या युद्धात भाग घेतला होता, ज्यापैकी ७० हजार भारतीय जवान शहीद झाले. आधुनिक मानवी इतिहासाची दिशा बदलणारी ही अत्यंत महत्त्वाची ऐतिहासिक घटना आहे.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

आज जगभरात शासकीय, कायदेशीर आणि गुन्हे अन्वेषण क्षेत्रात ओळखीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या ‘अंगठ्यांच्या ठशांचा’ (Fingerprints) पहिला अधिकृत प्रशासकीय वापर २८ जुलै १८५८ रोजी भारतामध्ये (पश्चिम बंगाल) झाला होता! ब्रिटिश अधिकारी सर विल्यम हर्शेल यांनी कंत्राटदारांची फसवणूक रोखण्यासाठी हाताचा ठसा कागदपत्रावर नोंदवून घेतला होता.

❓ आजचा प्रश्न

२८ जुलै १९१४ रोजी सुरू झालेल्या पहिल्या महायुद्धात १३ लाखांहून अधिक भारतीय सैनिकांनी ब्रिटिशांतर्फे युद्ध लढले होते; या युद्धात शहीद झालेल्या भारतीय जवानांच्या स्मृत्यर्थ दिल्लीत उभारण्यात आलेले जगप्रसिद्ध राष्ट्रीय स्मारक कोणते?

💬 तुमचे मत

इतिहासातील या महत्त्वाच्या घडामोडींबद्दल आणि निसर्ग संवर्धनाबद्दल तुमचे काय विचार आहेत? कमेंट करून आम्हाला नक्की सांगा!