वेनेझुएलामध्ये विनाशकारी भूकंपानंतर भारताने ‘ऑपरेशन अमिनोस्ताद’ अंतर्गत मोठी मानवतावादी मदत रवाना केली आहे. उत्तर वेनेझुएला भागात ७.२ आणि ७.५ रिश्टर स्केल तीव्रतेचे दोन लागोपाठ मोठे भूकंप झाले आहेत. या भीषण नैसर्गिक आपत्तीने वेनेझुएला देशात मोठ्या प्रमाणावर जीवित आणि वित्तहानी झाली आहे.
३५
एकूण मदत साहित्य (टन)
४१
भारतीय वैद्यकीय व बचाव पथक सदस्य संख्या
२
पाठवलेले भीष्म (BHISHM) क्युब पोर्टेबल हॉस्पिटल्स
२
भारतीय हवाई दलाची सी-१७ विमाने
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
वेनेझुएला देशाला भीषण भूकंपाचा मोठा तडाखा बसला आहे. या संकट काळात भारताने तात्काळ ‘ऑपरेशन अमिनोस्ताद’ सुरू करून औषधसाठा, वैद्यकीय उपकरणे आणि मदत साहित्य वेनेझुएला देशात यशस्वीपणे पोहोचवले आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांनी या विशेष मोहिमेची अधिकृत घोषणा केली आहे. भारतीय लष्कराचे ६० पॅरा फील्ड हॉस्पिटलचे वैद्यकीय अधिकारी आणि हवाई दलाचे जवान या मोहिमेत मुख्य भूमिका बजावत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
भारताची मदत वेनेझुएला देशात पोहोचल्याने तेथील भूकंपग्रस्त भागात तातडीने वैद्यकीय छावण्या सुरू झाल्या आहेत. गंभीर जखमी झालेल्या शेकडो रुग्णांना जागेवरच आपत्कालीन वैद्यकीय उपचार मिळणे सुलभ झाले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाने वेनेझुएला सरकारच्या आपत्कालीन विभागाशी थेट संपर्क साधून मदत कार्याचे नियोजन केले आहे. भारताचे लष्करी वैद्यकीय पथक स्थानिक प्रशासनाच्या देखरेखीखाली तेथील मुख्य बाधित क्षेत्रांमध्ये बचाव कार्य करत आहे.
भारताची अत्याधुनिक वैद्यकीय मदत सज्ज
या मदत मोहिमेत भारताने स्वदेशी तंत्रज्ञानाने विकसित केलेले फिरते रुग्णालय पाठवले आहे. अतिदक्षता विभागातील उपचारांसाठी लागणारी आधुनिक उपकरणे या साहित्यात समाविष्ट आहेत.
- ‘भीष्म क्युब’ या अत्याधुनिक पोर्टेबल रुग्णालयाद्वारे २०० रुग्णांवर एकाच वेळी उपचार शक्य आहेत.
- आपत्कालीन शस्त्रक्रियेसाठी ६ टन वजनाचा औषधसाठा वेनेझुएला देशात पोहोचवला आहे.
‘ऑपरेशन अमिनोस्ताद’ आणि जागतिक मैत्रीचे नाते
स्पॅनिश भाषेत ‘अमिनोस्ताद’ या शब्दाचा अर्थ ‘मैत्री’ असा होतो. वेनेझुएला मधील भीषण भूकंपानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी तीव्र दुःख व्यक्त केले होते. त्यानंतर परराष्ट्र मंत्रालयाने वेगाने चक्रे फिरवून अवघ्या काही तासांत मदत कार्य सुरू केले. भारतीय लष्कराच्या ६० पॅरा फील्ड हॉस्पिटलमधील ९ तज्ज्ञ वैद्यकीय अधिकाऱ्यांसह ४१ जणांचे पथक वेनेझुएला येथे प्रत्यक्ष कार्यरत झाले आहे. भूकंपामुळे तेथील स्थानिक रुग्णालयांच्या इमारती जमीनदोस्त झाल्या आहेत. अशा कठीण परिस्थितीत भारतीय लष्कराचे फील्ड हॉस्पिटल तेथील नागरिकांसाठी जीवनदायी ठरत आहे. भारत सरकारने या कठीण काळात वेनेझुएला देशाच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहण्याचा निर्णय घेतला आहे.
“भारतीय मदत वेनेझुएला देशात पोहोचली आहे. आमचे फील्ड हॉस्पिटल, वैद्यकीय पथक, औषधे आणि मदत साहित्य तेथील भूकंपग्रस्त भागातील मदत कार्याला मोठी ताकद देईल, याचा आम्हाला पूर्ण विश्वास आहे.
— डॉ. एस. जयशंकर, परराष्ट्र मंत्री, भारत सरकार- वेनेझुएला देशातील भूकंपामुळे मृतांचा आकडा २३५ च्या पार गेला असून ४,३०० नागरिक जखमी आहेत.
- दक्षिण जागतिक (Global South) देशांच्या सहकार्यासाठी भारत नेहमीच अग्रेसर राहिला आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| मोहिमेचे नाव | ऑपरेशन अमिनोस्ताद | कार्यरत |
| वाहतूक व्यवस्था | हवाई दलाची सी-१७ विमाने | पूर्ण |
| मदत साहित्य प्रकार | औषधे, तंबू आणि वैद्यकीय उपकरणे | पूर्ण |
| वैद्यकीय पथक | भारतीय लष्कराचे तज्ज्ञ डॉक्टर | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
भारताची आंतरराष्ट्रीय मदत मोहिमेची परंपरा
भारत देशाने यापूर्वीही जगातील अनेक देशांमध्ये नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात अशा प्रकारच्या मानवतावादी मोहिमा राबवल्या आहेत. तुर्कीये मधील भूकंप असो किंवा नेपाळमधील आपत्ती, भारताने नेहमीच संकटग्रस्त देशांना तात्काळ मदत दिली आहे. वेनेझुएला आणि भारत यांच्यात ऊर्जा क्षेत्रासह अनेक व्यापारी आघाड्यांवर जुने आणि मैत्रीपूर्ण संबंध आहेत. उत्तर वेनेझुएला भागात आलेला हा भूकंप गेल्या शतकातील सर्वात मोठा भूकंप मानला जात आहे. तेथील पायाभूत सुविधा पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाल्याने संयुक्त राष्ट्रांनी देखील जागतिक मदतीचे आवाहन केले आहे. या पार्श्वभूमीवर भारताने सर्वात आधी धावून जात मदतीचा हात दिला आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन भारतीय परराष्ट्र मंत्रालय आणि वेनेझुएला मधील भारतीय दूतावास सातत्याने परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत. आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतूक आणि मदत साहित्याचे वितरण सुरळीत ठेवण्यासाठी विशेष समन्वय कक्ष स्थापन केला आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर भारताच्या औषध निर्माण क्षेत्राची जागतिक पत अधिक मजबूत झाली आहे. आपत्कालीन परिस्थितीत भारताने पुरवलेली वैद्यकीय उपकरणे आणि औषधे भारतीय उत्पादनांची जागतिक विश्वासार्हता वाढवणारी ठरत आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम वेनेझुएला देशात दिसून येत असून तेथील बेघर झालेल्या नागरिकांना भारताच्या मदत साहित्यामुळे तात्पुरता निवारा आणि अन्न मिळत आहे. संकट काळात भारतीय डॉक्टरांच्या उपस्थितीमुळे स्थानिक जनतेला मोठा मानसिक आधार मिळाला आहे.
वैद्यकीय आणि आपत्ती व्यवस्थापन वर्ग
वैद्यकीय आणि आपत्ती व्यवस्थापन वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून भारतीय लष्कराच्या ‘भीष्म क्युब’ रुग्णालयाची तांत्रिक क्षमता जागतिक पातळीवर अधोरेखित होत आहे. युद्ध आणि आपत्ती काळात वैद्यकीय तंत्रज्ञानाचा कसा वापर करावा, याचा मोठा वस्तुपाठ समोर येत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
वेनेझुएला देशातील विनाशकारी भूकंपानंतर भारताने सुरू केलेले ‘ऑपरेशन अमिनोस्ताद’ हे भारताच्या वसुधैव कुटुंबकम या विचारसरणीचे उत्तम उदाहरण आहे. भौगोलिक दृष्ट्या वेनेझुएला भारतापासून हजारो किलोमीटर दूर असला, तरी मानवी संकटाच्या काळात अंतर कधीही अडसर ठरत नाही, हे भारताने दाखवून दिले आहे. भूकंपामुळे वेनेझुएला देशाची अर्थव्यवस्था आणि आरोग्य यंत्रणा कोलमडली आहे. अशा वेळी भारताने पाठवलेले भीष्म क्युब पोर्टेबल हॉस्पिटल्स तिथल्या प्रशासनासाठी अत्यंत मोलाचे ठरतील. जागतिक राजकारणात भारत केवळ स्वतःचा विचार न करता संपूर्ण जगाच्या कल्याणाचा विचार करतो, हेच या मोहिमेतून स्पष्ट होते. संकटग्रस्त देशांना वेळेत मदत पुरवण्याची भारताची ही गतिमान यंत्रणा कौतुकास्पद आहे.