सांगली जिल्ह्यात खरीप पेरण्यांना वेग
दि. 25दि. 25 । जुलै । 2026
सांगली येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून खंडित पावसानंतरही जिल्ह्यात ७६.२ टक्के खरीपाच्या पेरण्या पूर्ण झाल्या आहेत. पूर्व भागातील तालुक्यांत बाजरी लागवड काहीशी संथ आहे.
७६.२ टक्के
खरीप पेरणी पूर्ण
१,८७,५२९ हेक्टर
प्रत्यक्ष पेरणी क्षेत्र
२,४६,११८ हेक्टर
एकूण खरीप क्षेत्र
७७ टक्के
तृणधान्य लागवड प्रमाण
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
सांगली जिल्ह्यात सुरुवातीच्या पावसाच्या विश्रांतीनंतर जुलै महिन्यात खरीप पेरण्यांनी वेग घेतला. कृषी विभागाच्या माहितीनुसार एकूण २ लाख ४६ हजार ११८ हेक्टर क्षेत्रापैकी १ लाख ८७ हजार ५२९ हेक्टरवर पेरणी झाली. भात, सोयाबीन, मका, तूर पिकांच्या पेरण्यांना चांगला वेग मिळाला असून ७६ टक्के उद्दिष्ट गाठले आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
जिल्हा कृषी अधीक्षक विवेक कुंभार यांनी खरीप पेरण्यांची ताजी आकडेवारी जाहीर केली. तालुका पातळीवरील कृषी अधिकारी, स्थानिक शेतकरी गट आणि कृषी विस्तार कार्यकर्ते या नियोजनात सक्रिय आहेत. जत, आटपाडी, कवठेमहांकाळ, शिराळा, वाळवा, तासगाव तालुक्यातील बळीराजा प्रत्यक्ष शेतात राबत आहे.
तात्कालिक परिणाम
जुलैच्या पहिल्या आणि तिसऱ्या आठवड्यात पडलेल्या पावसाने पिकांना नवसंजीवनी दिली. जूनमध्ये पेरलेली पिके आता चांगल्या स्थितीत उगवून आली आहेत. सिंचनाची सोय असलेल्या भागात कोळपणीची कामे सुरू झाली. पूर्व पट्ट्यातील दुष्काळी भागात बाजरी लागवडीला अद्याप पुरेसा पाऊस मिळालेला नाही.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
कृषी विभागाने प्रत्येक तालुक्यात बियाणे व खतांचा पुरवठा सुरळीत ठेवला आहे. अधिकारी थेट बांधावर जाऊन पिकांच्या स्थितीची पाहणी करत आहेत. पावसाच्या बदलत्या स्वरूपानुसार शेतकऱ्यांना योग्य कृषी सल्ला दिला जात आहे. आटपाडी, जत परिसरातील पाण्याची ओल तपासूनच पेरणी करण्याचे आवाहन प्रशासनाने केले.
सांगली जिल्ह्यात खरीप पेरण्यांचा ७६ टक्के टप्पा पूर्ण
सांगली जिल्ह्यात चालू खरीप हंगामात सुरुवातीला पावसाने ओढ दिली होती. जून महिन्यात १०० मिलीमीटरपेक्षा कमी पाऊस पडला. मृग, आर्द्रा, पुनर्वसू नक्षत्रात अपेक्षेप्रमाणे पाऊस झाला नाही. जून अखेरपर्यंत जिल्ह्यात केवळ २७ टक्के पेरण्या पूर्ण झाल्या होत्या. जुलै महिन्याच्या पहिल्या आणि तिसऱ्या आठवड्यात विविध भागात चांगला पाऊस झाला. या पावसाच्या जोरावर अखेरच्या टप्प्यात पेरण्यांना कमालीचा वेग मिळाला. कृषी विभागाने दिलेल्या अहवालानुसार जिल्ह्यातील खरीप क्षेत्रापैकी ७६.२ टक्के भागात पेरणी पूर्ण झाली. भात, सोयाबीन, मका, तूर या पिकांची लागवड वेगाने झाली. जूनच्या दुसऱ्या आठवड्यात पेरलेली पिके आता कोळपणीच्या टप्प्यावर आली आहेत. थांबून थांबून येणाऱ्या पावसाच्या सरींमुळे पिकांची वाढ समाधानकारक दिसून येत आहे. जुलैच्या उत्तरार्धात पेरलेली पिके सध्या उगवणीच्या टप्प्यात आहेत.
- जिल्ह्यातील २ लाख ४६ हजार ११८ हेक्टरपैकी १ लाख ८७ हजार ५२९ हेक्टरवर पेरणी झाली.
- जूनमधील कमी पावसानंतर जुलैतील पावसाच्या सरींमुळे पिकांची स्थिती सुधारली.
पूर्व भागातील दुष्काळी तालुक्यांत बाजरी पिकाला फटका
जिल्ह्यातील पश्चिम आणि मध्य भागाच्या तुलनेत पूर्व भागातील स्थिती वेगळी आहे. जत, आटपाडी आणि कवठेमहांकाळ या दुष्काळी तालुक्यांमध्ये जमिनीत पुरेशी ओल निर्माण झाली नाही. पूर्व भागात प्रामुख्याने बाजरी पिकाची लागवड केली जाते. यंदा जमिनीतील ओलाव्याच्या अभावामुळे या तीन तालुक्यांत बाजरीच्या पेरण्या खोळंबल्या. तालुकानिहाय आकडेवारीनुसार तासगाव तालुक्यात सर्वाधिक ८८ टक्के पेरणी झाली. शिराळा ८० टक्के, खानापूर ८० टक्के, वाळवा ७८ टक्के, आटपाडी ७४ टक्के, जत ७५ टक्के, कवठेमहांकाळ ७१ टक्के, कडेगाव ६८ टक्के, पलूस ६७ टक्के आणि मिरज तालुक्यात ६५ टक्के पेरणी झाली. संपूर्ण जिल्ह्यात तृणधान्याची ७७ टक्के तसेच कडधान्याची ७५ टक्के पेरणी पूर्ण झाली आहे. तृणधान्यामध्ये मका पिकाची लागवड सर्वाधिक क्षेत्रावर झाली आहे. आगामी दिवसांत चांगला पाऊस पडल्यास उर्वरित क्षेत्रातील चित्रात बदल दिसून येईल.
“खंडित स्वरूपाचा पाऊस असतानाही जिल्ह्यात ७६.२ टक्के खरीप पेरण्या झाल्या आहेत. जुलै महिन्यातील पावसामुळे पिकांना चांगला आधार मिळाला. पूर्व भागातील काही तालुक्यांत बाजरी पेरणी रखडली असून आगामी पावसावर उर्वरित पेरण्या अवलंबून राहतील.”
— विवेक कुंभार, जिल्हा कृषी अधीक्षक, सांगली- तासगाव तालुक्यात सर्वाधिक ८८ टक्के तसेच मिरज तालुक्यात ६५ टक्के पेरणी झाली.
- तृणधान्याची ७७ टक्के लागवड पूर्ण, मका पिकाला शेतकऱ्यांची सर्वाधिक पसंती.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| खरीप पेरणी क्षेत्र | २ लाख ४६ हजार ११८ हेक्टर | नोंदवले |
| प्रत्यक्ष पेरणी | १ लाख ८७ हजार ५२९ हेक्टर | पूर्ण |
| तृणधान्य लागवड | भात, मका, सोयाबीन प्राधान्य | ७७ टक्के |
| कडधान्य लागवड | तूर व इतर कडधान्ये | ७५ टक्के |
पार्श्वभूमी
सांगलीतील पावसाचा इतिहास आणि खरीप हंगामापुढील आव्हाने काय?
सांगली जिल्हा भौगोलिकदृष्ट्या दोन स्पष्ट भागात विभागला गेला आहे. शिराळा, वाळवा, मिरज हा पश्चिम भाग मुबलक पावसाचा प्रदेश मानला जातो. आटपाडी, जत, कवठेमहांकाळ हा पूर्व भाग कायम पर्जन्यछायेचा व दुष्काळी पट्टा आहे. गेल्या काही वर्षांत मान्सूनच्या आगमनाचा काळ अनिश्चित बनला आहे. जून महिन्यात होणाऱ्या नेहमीच्या पावसाने दांडी मारल्याने दरवर्षी पेरण्या लांबणीवर पडतात. यंदा जून महिन्यात अवघा १०० मिलीमीटर पाऊस झाला. उन्हाळी हंगामात पावसाने ओढ दिल्याने जमिनीत ओलावा उरला नव्हता. जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात पाऊस आल्यावरच शेतकऱ्यांनी नांगरणी व पेरणीची कामे हाती घेतली. कृषी विभागाकडून हवामान अंदाज लक्षात घेऊन सुधारित वाणांचे बियाणे वापरण्याचा सल्ला दिला जात आहे. पुढील काळात पूर्व भागात पाऊस पडल्यास बाजरीचे क्षेत्र वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन कृषी विभागाने खते व बियाण्यांचा तुटवडा जाणवणार नाही याची खबरदारी घेतली आहे. बोगस बियाणे विक्री रोखण्यासाठी विशेष पथके कार्यरत आहेत. दुष्काळी तालुक्यांमध्ये चारा व पाणी उपलब्धतेचे नियोजन केले जात आहे. सिंचन योजनांच्या पाण्याच्या पाळ्यांचे वेळापत्रक कृषी आणि महसूल प्रशासनाने एकत्रितपणे तयार केले आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर कृषी निविष्ठा बाजारात खरेदीची लगबग वाढली आहे. बियाणे, खते आणि कीटकनाशकांच्या विक्रीत जुलै महिन्यात वेगाने वाढ झाली. सोयाबीन आणि मका पिकाचे क्षेत्र वाढल्याने संबंधित प्रक्रिया उद्योगांना चांगल्या आवकाची आशा निर्माण झाली आहे. बाजारात धान्याचे दर स्थिर राहण्यास या पेरण्यांचा सकारात्मक हातभार लागेल.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम अन्नधान्याच्या उपलब्धतेवर दिसून येतो. मका, भात, सोयाबीन आणि कडधान्यांचे उत्पादन चांगले झाल्यास महागाई नियंत्रणात राहण्यास मदत होते. भाजीपाला व अन्नधान्याचे भाव स्थिर राहून स्थानिक बाजारात पुरवठा सुरळीत राहतो. ग्रामीण भागातील मजूर वर्गाला शेतीकामातून रोजगाराच्या संधी सातत्याने उपलब्ध होत आहेत.
शेतकरी वर्ग
शेतकरी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून पावसाच्या आगमनाने दिलासा मिळाला आहे. जूनमधील चिंतेचे ढग हटून शेतात कामांची धांदल उडाली आहे. सोयाबीन व मका पिकाची जोमदार वाढ पाहून बळीराजा सुखावला आहे. पूर्व भागातील शेतकऱ्यांना अजूनही चांगल्या पावसाची प्रतीक्षा असून बाजरी लागवडीसाठी कुदळ-पावडे हाती घेण्याची तयारी सुरू आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
सांगली जिल्ह्यात मान्सूनच्या सुरुवातीच्या काळात पडलेल्या दुष्काळावर मात करत ७६ टक्के पेरण्या पूर्ण होणे दिलासादायक आहे. निसर्गाच्या लहरीपणावर मात करत बळीराजाने दाखवलेले धैर्य कौतुकास्पद मानले जाते. हवामान बदलाच्या काळात पावसाचे स्वरूप सातत्याने बदलत आहे. पूर्व भागातील दुष्काळी तालुक्यांमध्ये नियमित पडणाऱ्या पावसाची जागा कोरड्या हवामानाने घेतली आहे. अशा परिस्थितीत केवळ पारंपारिक पिकांवर अवलंबून न राहता कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांचा स्वीकार करणे आवश्यक ठरते. कृषी विभागाने हवामान अंदाजानुसार पीक पद्धती बदलण्यासाठी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन केले पाहिजे. पूर्व भागात जलसंधारणाची कामे अधिक गतीने राबवून सिंचन क्षमता वाढवणे गरजेचे आहे. शाश्वत शेतीसाठी आधुनिक तंत्रज्ञान आणि पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन हाच एकमेव मार्ग आहे.