परदेशी विद्यापीठांना भारतात मंजुरी

राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२६ अंतर्गत भारतातील तरुण विद्यार्थ्यांना आता मायदेशातच आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे शिक्षण मिळणार आहे. केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने युनायटेड किंगडम, ऑस्ट्रेलिया आणि अमेरिकेतील नामांकित पंधरा परदेशी विद्यापीठांना भारतात आपले स्वतंत्र शैक्षणिक कॅम्पस सुरू करण्याची अधिकृत मंजुरी दिली आहे.
१५
परदेशी विद्यापीठांना मंजुरी
१०,०००+
अर्ज प्राप्त
५०%
शैक्षणिक खर्च कमी
५,६०,०००
२०४० पर्यंत विद्यार्थी क्षमता
वृत्त विशेष
📌
मुख्य घटना
केंद्र सरकारने १५ आघाडीच्या परदेशी विद्यापीठांना भारतात स्वतंत्र कॅम्पस सुरू करण्याची अंतिम मंजुरी दिली असून ऑगस्ट दोन हजार सव्वीसपासून प्रत्यक्ष वर्ग सुरू करण्याचे नियोजन आहे.
👥
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान, उच्च शिक्षण सचिव आणि विद्यापीठ अनुदान आयोगाचे (UGC) अध्यक्ष डॉ. विनीत जोशी यांच्या उपस्थितीत मंजुरी पत्रांचे अधिकृत वाटप करण्यात आले.
🚨
तात्कालिक परिणाम
देशांतर्गत उच्च शिक्षण क्षेत्रात जागतिक दर्जाच्या पायाभूत सुविधा उभारणीला गती आली असून मुंबईच्या पवई परिसरासह बेंगळूर येथील टेक पार्कमध्ये नवीन कॅम्पसच्या जागा निश्चित झाल्या आहेत.
🏛️
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
विद्यापीठ अनुदान आयोगाने परदेशी उच्च शैक्षणिक संस्थांच्या स्थापनेसाठी दोन हजार तेवीसच्या नियमावलीनुसार स्वायत्तता आणि जागतिक दर्जा राखण्याच्या अटींवर या मंजुरी दिल्या आहेत.
परदेशी पदवी आता निम्म्या खर्चात उपलब्ध
भारतात शिक्षण घेणे आर्थिकदृष्ट्या कमालीचे फायदेशीर ठरणार असून परदेशातील इतर राहण्याचा आणि प्रवासाचा खर्च पूर्णपणे वाचणार आहे.
  • इंग्लंडमध्ये ज्या पदवीसाठी दीड ते दोन कोटी रुपये खर्च येतो, तोच अभ्यासक्रम भारतात तीस ते चाळीस लाख रुपयांत पूर्ण होणार आहे.
  • भारतीय कॅम्पसमध्ये मिळणारी पदवी ही मूळ परदेशी विद्यापीठाच्या मुख्य कॅम्पस इतकीच कायदेशीर आणि जागतिक स्तरावर मान्यताप्राप्त असेल.
मुंबई आणि बेंगळूर बनणार जागतिक ज्ञानाचे केंद्र
केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, युनायटेड किंगडममधील युनिव्हर्सिटी ऑफ ब्रिस्टल आणि युनिव्हर्सिटी ऑफ यॉर्क या दोन्ही संस्था आपले कॅम्पस मुंबईतील पवई भागात सुरू करत आहेत. आयआयटी बॉम्बेच्या समोरील परिसरात हे कॅम्पस उभारण्यात येत असून येथे आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स, सायबर सिक्युरिटी, डेटा सायन्स, फायनान्स आणि बिझनेस मॅनेजमेंट यांसारखे आधुनिक अभ्यासक्रम शिकवले जातील. दुसरीकडे ऑस्ट्रेलियाची युनिव्हर्सिटी ऑफ न्यू साउथ वेल्स (UNSW) बेंगळूर येथील मान्यत बिझनेस पार्कमध्ये आपला कॅम्पस सुरू करत आहे. याशिवाय युनिव्हर्सिटी ऑफ साऊदॅम्प्टनने गुरुग्राममध्ये आधीच आपले काम सुरू केले आहे. या सर्व कॅम्पसमध्ये प्रवेशासाठी बारावीत किमान पंच्याहत्तर टक्के किंवा पदवीला पंचावन्न ते सत्तर टक्के गुणांची अट असेल.

“राष्ट्रीय शिक्षण धोरण दोन हजार वीस अंतर्गत भारत देशांतर्गत आंतरराष्ट्रीयीकरणाला प्रोत्साहन देत आहे. अग्रगण्य जागतिक विद्यापीठांचे स्वागत केल्यामुळे भारतातील तंत्रज्ञान आणि नवसंशोधन क्षेत्राला मोठी गती मिळेल.

— धर्मेंद्र प्रधान, केंद्रीय शिक्षण मंत्री, भारत सरकार

“भारतीय कॅम्पस मॉडेलमुळे विद्यार्थ्यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील शैक्षणिक दर्जा आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण अत्यंत कमी खर्चात अनुभवता येईल. विद्यार्थ्यांना दुसऱ्या वर्षी इंग्लंडमधील मुख्य कॅम्पसमध्ये जाऊन शिकण्याचा पर्यायही उपलब्ध असेल.

— प्रा. लिंडसे ओड्स, प्रोव्होस्ट, युनिव्हर्सिटी ऑफ यॉर्क मुंबई
  • इंग्रजी विषयात चांगले गुण असणाऱ्यांना आयइएलटीएस (IELTS) या आंतरराष्ट्रीय इंग्रजी परीक्षेतून सूट मिळण्याची शक्यता आहे.
  • पहिल्या वर्षी प्रत्येक विद्यापीठ दोनशे ते अडीचशे विद्यार्थ्यांना प्रवेश देणार असून पुढील पाच वर्षांत ही क्षमता प्रतिवर्षी बाराशे विद्यार्थ्यांपर्यंत वाढवण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
मुद्दातपशीलस्थिती
मंजूर विद्यापीठे १५ संस्था (ब्रिस्टल, यॉर्क, साऊदॅम्प्टन इ.) पूर्ण नोंदणीकृत
प्रवेश प्रक्रिया ऑगस्ट दोन हजार सव्वीसपासून वर्ग कार्यरत
मुख्य अभ्यासक्रम एआय, सायबर सिक्युरिटी, डेटा सायन्स, फायनान्स निधी मंजूर
विद्यार्थी संख्या सुरुवातीला प्रति कॅम्पस २०० ते २५० जागा नोंदवले
पार्श्वभूमी
भारताचे शैक्षणिक धोरण आणि पुढील पावले
भारतातून दरवर्षी लाखो विद्यार्थी उच्च शिक्षणासाठी परदेशात जातात. एकट्या दोन हजार पंचवीसमध्ये सुमारे अठरा लाख भारतीय विद्यार्थी परदेशी शिक्षणासाठी गेले असून त्यांनी एकूण सत्तर अब्ज डॉलर्स म्हणजेच सुमारे सहा लाख कोटी रुपये खर्च केले आहेत. हा प्रचंड आर्थिक प्रवाह देशातच रोखण्यासाठी आणि भारतातील उच्च शिक्षणाचा दर्जा जागतिक पातळीवर नेण्यासाठी दोन हजार वीसमध्ये नवीन राष्ट्रीय शिक्षण धोरण आणले गेले. विद्यापीठ अनुदान आयोगाने दोन हजार तेवीसमध्ये परदेशी विद्यापीठांसाठी नियमावली जाहीर केली. या अंतर्गत आधी डिकिन आणि वूलॉन्गॉन्ग विद्यापीठांनी गुजरातच्या गिफ्ट सिटीमध्ये सुरुवात केली. आता मुख्य भूमीवर पंधरा विद्यापीठांना मान्यता मिळाली असून भविष्यात आणखी दहा जागतिक संस्थांना आशय पत्रे (LoI) देण्याची प्रशासकीय तयारी पूर्ण झाली आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
💼
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन शिक्षण मंत्रालयाने परदेशी विद्यापीठांच्या शैक्षणिक गुणवत्तेवर आणि आर्थिक व्यवहारांवर देखरेख ठेवण्यासाठी स्वतंत्र नियामक यंत्रणा सज्ज ठेवली आहे. स्थानिक विद्यापीठांशी कोणताही वाद उद्भवू नये म्हणून स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करण्यात आली आहेत.
📈
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर उत्साहाचे वातावरण असून जागतिक स्तरावरील कुशल मनुष्यबळ स्थानिक पातळीवरच उपलब्ध होणार आहे. यामुळे भारतातील बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचा संशोधन आणि विकास (R&D) क्षेत्रातील खर्च कमी होऊन देशांतर्गत प्रत्यक्ष परदेशी गुंतवणुकीत मोठी वाढ नोंदवली जाईल.
👥
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम होणार असून मध्यमवर्गीय कुटुंबांतील हुशार विद्यार्थ्यांना आता कर्जबाजारी न होता किंवा घर सोडण्याची गरज न पडता जागतिक दर्जाचे शिक्षण मिळेल. परदेशी शिक्षणासाठी होणारी पालकांची मोठी आर्थिक ओढाताण यामुळे कायमची थांबणार आहे.
🎓
भारतीय विद्यार्थी
भारतीय विद्यार्थी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना मायदेशातच आंतरराष्ट्रीय प्राध्यापकांकडून शिकण्याची आणि जागतिक कंपन्यांमध्ये थेट प्लेसमेंट मिळवण्याची सुवर्णसंधी उपलब्ध झाली आहे. परदेशी व्हीसा मिळवण्याच्या कठीण प्रक्रियेतून आता विद्यार्थ्यांची सुटका होणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
केंद्र सरकारचा परदेशी विद्यापीठांना भारतात कॅम्पस सुरू करू देण्याचा निर्णय देशाच्या शैक्षणिक इतिहासातील एक क्रांतिकारी वळण ठरेल यात शंका नाही. दरवर्षी भारतामधून कोट्यवधी रुपयांचे परकीय चलन केवळ शिक्षणासाठी बाहेर जात होते, त्याला या निर्णयामुळे अटकाव बसेल. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, यामुळे भारतातील स्थानिक विद्यापीठांमध्ये देखील आपली गुणवत्ता सुधारण्यासाठी निरोगी स्पर्धा निर्माण होईल. मात्र, या परदेशी संस्थांमधील प्रवेश प्रक्रिया सर्वसामान्य आणि वंचित घटकांतील हुशार विद्यार्थ्यांच्या आवाक्यात कशी राहील, याकडे शासनाला विशेष लक्ष द्यावे लागेल. जर या कॅम्पसमध्ये योग्य शिष्यवृत्ती धोरण राबवले गेले, तरच हा निर्णय खऱ्या अर्थाने सर्वसमावेशक आणि यशस्वी ठरेल.
बातमी मिळवा
ई-मेलवर WhatsApp वर
13,394 वेळा पाहिलं