स्वतंत्र बातमी

उन्हाळा म्हटला की डोळ्यासमोर येते ती पाण्याची टंचाई आणि वाढते तापमान. अशा परिस्थितीत पारंपरिक शेती करणे अनेकदा तोट्याचे ठरते. मात्र, शेतीला जर नियोजनाची जोड दिली, तर कडक उन्हातही शेतीतून चांगले उत्पन्न मिळवता येते. उन्हाळ्यातील वातावरण लक्षात घेता, कमी पाण्यात तग धरणारी आणि उष्णतेला सहनशील असणारी फुलशेती शेतकऱ्यांसाठी एक सुवर्णसंधी ठरू शकते.

१) उन्हाळ्यासाठी योग्य फुलपिकांची निवड

उन्हाळ्यात फुलशेती यशस्वी करण्यासाठी पिकाची निवड हा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे. बाजारात सातत्याने मागणी असणारी खालील पिके उन्हाळ्यात फायदेशीर ठरतात:

झेंडू : झेंडू हे पीक उष्ण हवामानात अतिशय चांगल्या प्रकारे वाढते. सण, उत्सव आणि धार्मिक कार्यांसाठी या फुलाला वर्षभर मागणी असते.

गेलार्डिया : हे फूल अत्यंत काटक असून कमी पाण्यातही दीर्घकाळ टिकते. आकर्षक रंगांमुळे सजावटीसाठी याचा वापर मोठ्या प्रमाणात होतो.

कॉसमॉस व सूर्यफूल : ही पिके हलक्या जमिनीत आणि तीव्र उन्हातही चांगली फुलतात. कमी खर्चात जास्त फुलांचे उत्पादन देण्यासाठी ही पिके ओळखली जातात.

पोर्टुलाका (नऊ वाजे) : घरगुती बागा आणि कुंडीतील सजावटीसाठी या फुलाला शहरांमध्ये मोठी मागणी असते. हे पीक अतिशय कमी पाण्यात वाढते.

२) पूर्वतयारी आणि लागवड पद्धत

फुलशेतीसाठी पाण्याचा निचरा होणारी हलकी ते मध्यम जमीन निवडावी. लागवडीपूर्वी जमिनीची चांगली नांगरणी करून त्यात शेणखत किंवा गांडूळखत मिसळणे आवश्यक आहे, यामुळे जमिनीची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते. लागवड करताना दोन रोपांमधील अंतर योग्य ठेवावे, जेणेकरून झाडांना पुरेशी हवा मिळेल आणि रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होईल. उन्हाळ्यात थेट बियाणे पेरण्यापेक्षा गादी वाफ्यावर तयार केलेली रोपे लावणे अधिक फायदेशीर ठरते.

३) पाण्याचे चोख व्यवस्थापन

उन्हाळ्यात पाण्याची कमतरता असल्याने ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर करणे अनिवार्य आहे. यामुळे पाण्याची ७० ते ८० टक्क्यांपर्यंत बचत होते आणि पाणी थेट मुळांपर्यंत पोहोचते. पाणी देण्याची वेळ नेहमी सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी सूर्य मावळल्यानंतर असावी. जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी झाडांच्या बुंध्यापाशी पालापाचोळ्याचे आच्छादन केल्यास बाष्पीभवन कमी होते आणि झाडे टवटवीत राहतात.

४) खत नियोजन आणि पीक संरक्षण

फुलांचा दर्जा आणि आकार वाढवण्यासाठी सेंद्रिय खतांचा वापर करावा. झाडांना आवश्यक असणारी सूक्ष्म अन्नद्रव्ये दिल्यास फुलांचा रंग गडद होतो आणि बाजारात जास्त भाव मिळतो. उन्हाळ्यात उष्णतेमुळे मावा, तुडतुडे किंवा कोळी यांसारख्या किडींचा धोका वाढतो. अशा वेळी शेताचे नियमित निरीक्षण करून वेळेवर कीटकनाशकांची फवारणी करावी. शक्य असल्यास निमार्कसारख्या नैसर्गिक औषधांचा वापर करावा.

५) काढणी आणि आर्थिक नफा

फुलांची तोडणी नेहमी सकाळी लवकर करावी, जेणेकरून त्यांचा ताजेपणा बाजारात पोहोचेपर्यंत टिकून राहील. उन्हाळ्यात लग्नसमारंभ, मंदिर परिसर आणि सजावटीसाठी फुलांची कमतरता भासते, अशा वेळी फुलांना चांगला बाजारभाव मिळतो.

कमी भांडवल, कमी पाणी आणि योग्य व्यवस्थापन यांच्या जोरावर उन्हाळी फुलशेती शेतकऱ्यांच्या जीवनात आर्थिक सुबत्ता आणू शकते.