गांधीनगर येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून देशातील पहिल्या सहकार आधारित ‘भारत टॅक्सी’ सेवेचा गुजरातमध्ये भव्य शुभारंभ करण्यात आला आहे.
१४
पहिल्या टप्प्यातील शहरे
१.५ लाख
गुजरातमधील सारथी संख्या
७ लाख
राज्यातील एकूण ग्राहक संख्या
३,५००+
दररोज पूर्ण होणाऱ्या फेऱ्या
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
गांधीनगर येथील महात्मा मंदिर परिषदेत केंद्रीय गृह आणि सहकार मंत्री अमित शाह यांच्या हस्ते ‘भारत टॅक्सी’ या पहिल्या सहकार आधारित प्रवासी वाहतूक सेवेचा अधिकृत प्रारंभ झाला आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय मंत्री अमित शाह, गुजरातचे मुख्यमंत्री भूपेंद्र पटेल, सहकार सचिव आशिष कुमार भुतानी आणि सहकार टॅक्सी को-ऑपरेटिव्ह लिमिटेडचे पदाधिकारी उपस्थित होते.
तात्कालिक परिणाम
पहिल्या टप्प्यात राज्यातील चौदा प्रमुख शहरांमध्ये शून्य कमिशन तत्त्वावर ही डिजिटल टॅक्सी सेवा थेट कार्यान्वित झाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
सहकार मंत्रालयाच्या मार्गदर्शनाखाली आठ मोठ्या सहकारी संस्थांनी एकत्र येऊन या अभिनव डिजिटल प्लॅटफॉर्मची निर्मिती केली आहे.
सहकार क्षेत्रात डिजिटल क्रांती आणि ‘सारथी ही मालक’ संकल्पना
वाहतूक क्षेत्रात सहकार चळवळीचा विस्तार करण्यासाठी केंद्र सरकारने हे मोठे पाऊल उचलले आहे. ‘सहकार से समृद्धी’ या संकल्पनेला बळकटी देण्यासाठी हा प्रकल्प महत्त्वाचा मानला जात आहे. ‘सारथी ही मालक’ या ब्रीदवाक्यावर आधारित हा संपूर्ण प्लॅटफॉर्म चालवला जाणार आहे. यामध्ये चालकांना केवळ सेवा पुरवठादार न ठेवता थेट व्यावसायिक भागीदार बनवण्यात आले आहे. डिसेंबर २०२५ मधील प्राथमिक चाचणी यशस्वी झाल्यानंतर आता ही सेवा पूर्ण क्षमतेने बाजारात दाखल झाली आहे. उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या चालकांना या कार्यक्रमात कंपनीचे शेअर्स प्रमाणपत्र प्रदान करण्यात आले आहेत. आगामी काळात चालक प्रतिनिधींचा समावेश संचालक मंडळात केला जाणार आहे.
- गुजरात राज्यातील अहमदाबाद, सुरत, वडोदरा, राजकोट आणि द्वारका या प्रमुख शहरांमध्ये सेवा सुरू झाली आहे.
- नॅशनल को-ऑपरेटिव्ह डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन, अमूल आणि नाबार्ड या संस्थांनी या प्रकल्पाला पाठबळ दिले आहे.
चालकांसाठी शून्य कमिशन आणि ग्राहकांसाठी सुरक्षित प्रवास
पारंपारिक खाजगी ॲप कंपन्यांच्या मनमानी कारभाराला चाप लावण्यासाठी ही नवीन व्यवस्था निर्माण झाली आहे. या प्लॅटफॉर्मवर चालकांकडून कोणतेही अतिरिक्त कमिशन घेतले जाणार नाही. यामुळे चालकांच्या उत्पन्नात थेट वाढ होणार आहे. ग्राहकांसाठी कोणतीही दरवाढ न लावता रास्त दरात प्रवास उपलब्ध करून दिला जाईल. प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठी गुजरात पोलिसांसोबत विशेष तांत्रिक भागीदारी करण्यात आली आहे. दुचाकी, रिक्षा आणि चारचाकी वाहने या प्लॅटफॉर्मवर जोडली गेली आहेत.
“ज्याप्रमाणे अमूल संस्थेने दुग्ध व्यवसायात क्रांती घडवली, त्याच धर्तीवर भारत टॅक्सी वाहतूक क्षेत्रात परिवर्तन घडवून आणेल. नफ्यातील ऐंशी टक्के हिस्सा थेट चालकांना मिळणार आहे.
— अमित शाह, केंद्रीय सहकार मंत्री“सहकार क्षेत्राच्या माध्यमातून चालकांना आर्थिक स्थैर्य आणि सामाजिक सुरक्षा देणारा हा देशातील पहिलाच प्रयोग आहे. संपूर्ण राज्यात महिनाभरात ही सेवा उपलब्ध होईल.
- चालकांना विमा, कर्ज, पेन्शन आणि विविध शासकीय सामाजिक सुरक्षा योजनांचे लाभ मिळतील.
- संपूर्ण देशभरात आतापर्यंत सात लाख चालक आणि ३७ लाख ग्राहक या डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर नोंदवले गेले आहेत.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| अधिकृत नोंदणी | बहु-राज्य सहकारी संस्था कायदा | पूर्ण |
| चालक मालकी मूल्य | ५०० रुपयांचा शेअर्स हिस्सा | पूर्ण |
| दरांचे स्वरूप | दरवाढ विरहित पारदर्शक दर | कार्यरत |
| पुढील उद्दिष्ट | एका महिन्यात राज्यभर विस्तार | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
सहकार टॅक्सी को-ऑपरेटिव्हची स्थापना कशी झाली आणि पुढील विस्तार कसा असेल?
देशातील पहिल्या सहकार आधारित प्रवासी वाहतूक व्यासपीठाची स्थापना ६ जून २०२५ रोजी बहु-राज्य सहकारी संस्था कायद्यांतर्गत करण्यात आली. खाजगी कंपन्यांकडून होणारी चालकांची आर्थिक कोंडी रोखणे हा यामागचा मूळ उद्देश आहे. दिल्ली-एनसीआर आणि गुजरातमधील प्राथमिक यशानंतर या योजनेचा विस्तार केला जात आहे. पुढील पाऊल म्हणून आगामी दोन वर्षांत देशातील १५ कोटी चालकांना या योजनेत समाविष्ट करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. तीन वर्षांत सर्व महानगरपालिका क्षेत्रांमध्ये ही सेवा पोहोचवण्यासाठी सहकार मंत्रालय विशेष विकास आराखडा तयार करत आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन वाहतूक आणि सहकार विभागाने नियमावली अधिक सुटसुटीत केली आहे. पोलीस प्रशासनाच्या थेट सहभागामुळे प्रवाशांच्या विशेषतः महिलांच्या सुरक्षेची कायदेशीर जबाबदारी निश्चित झाली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर पारंपारिक खाजगी टॅक्सी कंपन्यांच्या मक्तेदारीला मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे. शून्य कमिशन मॉडेलमुळे बाजारपेठेत निकोप स्पर्धेला वाव मिळून डिजिटल वाहतूक क्षेत्रात नवीन गुंतवणुकीचे मार्ग खुले होतील.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट आर्थिक दिलासादायक परिणाम दिसून येईल. हक्काच्या आणि निश्चित दराच्या वाहतूक सुविधेमुळे नागरिकांची खाजगी चालकांकडून होणारी आर्थिक लूट थांबेल.
टॅक्सी आणि रिक्षा चालक
टॅक्सी आणि रिक्षा चालक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना मालकी हक्कासोबतच पेन्शन आणि भविष्य निर्वाह निधीचे कवच लाभणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
गुजरातच्या भूमीवरून सुरू झालेली ‘भारत टॅक्सी’ सेवा देशातील असंघटित वाहतूक क्षेत्राला नवी दिशा देणारी ठरेल. खाजगी कंपन्यांच्या अवाजवी कमिशन आणि वाढीव दरांच्या कचाट्यात अडकलेल्या चालकांसाठी हे सहकार मॉडेल संजिवनी ठरू शकते. अमित शाह यांनी मांडलेली ‘सारथी ही मालक’ ही संकल्पना कागदावर अत्यंत प्रभावी वाटते. ऐंशी टक्के नफा थेट कामगाराला देणे हे भांडवलशाहीला दिलेले चोख उत्तर आहे. या प्रणालीचे यश हे केवळ सुरुवातीच्या आकडेवारीवर अवलंबून नसून खाजगी कंपन्यांच्या तांत्रिक आव्हानांना तोंड देण्याच्या क्षमतेवर ठरेल. प्रशासनाने ॲपची तांत्रिक बाजू आणि ग्राहक सेवा सक्षम ठेवल्यास हे मॉडेल देशातील इतर राज्यांसाठी आदर्श ठरेल यात शंका नाही.